سوات کې د وسله‌والو د حضور په اړه اندېښنې؛ ځایي خلکو د اغېزمنو اقداماتو غوښتنه کړې

د ايالتي حکومت د کورنیو او قبایلي چارو سلاکار طارق سعید مروت په يوه خبرپاڼه کې وويل، د ادعا شوي پوځي عملیاتو په اړه خپرېدونکي راپورونه ناسم او ګمراه کوونکي دي.

هغه وویل چې په بودجه کې ځانګړي شوي بودجه له کوم نوي پوځي عملیاتو سره تړاو نه لري، بلکې دغه پيسې د بېړنیو حالاتو، طبیعي افتونو، احتمالي بې‌ځایه کېدو، مرستو، بیا رغونې او نورو اداري اړتیاوو لپاره ځانګړې شوې دي.

هغه زیاته کړه، چې د خیبر، ټانک، کورمې، باجوړ، کوهاټ، لکي مروت، بنو او وزیرستان په ګډون په هېڅ سیمه کې د نوي پوځي عملیاتو منظوري نه ده ورکړل شوې.

طارق سعید په خلکو غږ کړی چې پر غیرمصدقو معلوماتو او د ټولنیزو رسنیو پر اوازو باور ونه کړي او یوازې د مستندو او رسمي سرچینو له خوا خپرېدونکو معلوماتو ته پام وکړي.

هغه وویل، د امن او نظم او د خلکو د سر او مال د ساتنې لپاره ایالتي حکومت له ټولو اړوندو ادارو سره په دوامداره توګه په اړیکه کې دی.

نوموړي دا نه دي ويلي چې ادعا چا کړې خو د فېس بک په ځينو پاڼو داسې ادعاوې شوي چې د خيبرپښتونخوا ایالتي حکومت په اتوو ولسوالیو کې د استخباراتو پر اساس د عملياتو منظوري ورکړې ده.

دا ادعاوې په داسې مهال شوي چې په ایالت کې د ناامنۍ پېښو زور اخيستی دی.

په کوهاټ ولسوالۍ کې د ژغورنې ادارې (رېسکيو ۱۱۲۲) مشر نورالامين افغانستان انټرنشنل - پښتو ته د پېښې په اړه وويل، دا پېښه مازيګر د کوهاټ او کرک ولسواليو په پوله پرته د مالګين په سيمه کې رامنځته شوې ده.

هغه زياته کړه، په دغه کور کې چې د پېښې ښکار شوی يوه مېلمستیا روانه وه او ګڼه ګوڼه جوړه وه او د کوهاټ په لاچۍ سيمه کې په دغه وخت شديد باران او توپان راغلی چې له امله یې د دغه کور يوه خونه راغورځېدلې ده.

نوموړي په پېښه کې د مړه شوو او ژوبلو جزيات د افغانستان انټرنشنل - پښتو سره شريک کړي چې له مخې، په مړه شوو کسانو کې زياتره ښځې او ماشومان شامل دي.

همداراز په پېښه کې زياتره هم ښځې او ماشومان ټپیان شوي دي.

د ژغورنې د ادارې مشر وويل، په پېښه کې ټپيان روغتونونو ته لېږدول شوي چې پکې د یو تن روغتيايي حالت نازک دی.

د عوامي نېشنل ګوند تر تنظیم لاندې د ملاکنډ او ضم شویو ولسوالیو کې د مالیاتو د لګولو پر ضد لویه جرګه په ملاکنډ کې جوړه شوه، چې پکې د بېلابېلو سیاسي ګوندونو، سوداګرو، مدني ټولنو او ټولنیزو څانګو استازو ګډون وکړ.

جرګې مشري د عوامي نېشنل ګوند د خیبر پښتونخوا مشر میا افتخار حسین وکړه. په غونډه کې د ګوند مرکزي او صوبايي مشران، د جمعیت علما اسلام، جماعت اسلامي، پاکستان تحریک انصاف، پاکستان پیپلز ګوند، مسلم لیګ ن، نېشنل ډیموکراټیک موومنټ او نورو سیاسي ډلو استازو هم ګډون کړی و.

د جرګې ګډونوالو په متفقه توګه په ملاکنډ او پخوانیو قبایلي سیمو کې د مرکزي او صوبايي حکومتونو له خوا د مالیاتو د پلي کېدو پرېکړه رد کړه او د دې پرېکړې د بېرته اخیستو غوښتنه یې وکړه.

د عوامي نېشنل ګوند د خیبر پښتونخوا مشر میا افتخار حسین د جرګې له منظورۍ وروسته یو ۱۶ مادې اعلامیه خپره کړه.

په اعلامیه کې ویل شوي: «لویه جرګه په ملاکنډ او پخواني قبایلو کې د مالیاتو د لګولو پرېکړه په بشپړ ډول ردوي، ځکه دا پرېکړه له خلکو سره د شویو تاریخي، اساسي او قانوني ژمنو خلاف ده او په هېڅ صورت به ونه منل شي.»

جرګې له مرکزي حکومت وغوښتل چې په دغو سیمو کې د مالیاتو د پلي کېدو پرېکړه سمدستي بېرته واخلي او د خلکو اندېښنې پای ته ورسوي. همداراز یې له خیبر پښتونخوا حکومت څخه وغوښتل چې په ملاکنډ کې له ۲۰۲۴ کال راهیسې نافذ شوی د خدماتو پر خرڅلاو مالیه هم ختمه کړي.

په اعلامیه کې راغلي چې ملاکنډ ډېویژن او پخوانۍ فاټا سیمې د ترهګرۍ، سېلابونو او نورو طبیعي افتونو له امله ډېرې اغېزمنې شوې دي او خلکو یې درانه ځاني او مالي زیانونه لیدلي دي. جرګې ټینګار کړی چې په داسې شرایطو کې د نویو مالیاتو لګول به پر خلکو «نه زغمل کېدونکی اقتصادي بار» واچوي.

جرګې همداراز غوښتنه کړې چې د سیمې له طبیعي سرچینو، کانونو او ځنګلونو څخه ترلاسه کېدونکي عواید باید د ځايي خلکو د پرمختګ، روزګار او اساسي خدمتونو لپاره ولګول شي.

په اعلامیه کې ویل شوي: «تر هغې چې ځايي خلکو ته د خپلو طبیعي سرچینو له عوایدو، روزګار، صنعت او اساسي اسانتیاوو کې عادلانه برخه ورنه کړل شي، نور مالیات لګول اقتصادي بې‌انصافي ده.»

جرګې د ضم شویو ولسوالیو د معدني سرچینو له عوایدو څخه د ۶۰ سلنې د همدغو سیمو د خلکو لپاره د ځانګړي کولو غوښتنه هم کړې ده.

د ملاکنډ د برېښنا په اړه جرګې ویلي چې په سیمه کې اووه برېښنا بندونه فعال دي چې ملي شبکې ته برېښنا ورکوي، خو غوښتنه یې کړې چې سیمې ته دې د اړتیا مطابق برېښنا د هماغې بیې له مخې ورکړل شي چې ملي شبکې ته پلورل کېږي.

جرګې له مرکز او صوبو څخه د سرچینو د عادلانه وېش، د ملي مالي کمېسیون د جایزې د پر وخت اعلان او خیبر پښتونخوا ته د اساسي قانون له مخې د مالي حقونو د ورکړې غوښتنه هم کړې ده.

په اعلامیه کې ټینګار شوی چې د نړیوالو مالي ادارو او نړیوال وجهي صندوقد شرطونو د پوره کولو لپاره باید د ملاکنډ او ضم شویو ولسوالیو خلک «قرباني» نه کړل شي.

جرګې له حکومتونو وغوښتل چې د دغو سیمو لپاره ځانګړی پرمختیايي پکېج اعلان کړي، ګرځندوی ته وده ورکړي، زیربناوې ورغوي، ځوانانو ته د کار زمینه برابره کړي او د پانګونې لپاره ځانګړي پلانونه جوړ کړي.

یاده دې وي، ملاکنډ چې د خیبر پښتونخوا شمالي سیمې پکې شاملې دي، له اوږدې مودې راهیسې د مالیاتي امتیازاتو او ځانګړي اقتصادي وضعیت موضوع له حکومتونو سره مطرح کوي. د سیمې سیاسي مشران استدلال کوي چې د جګړو، ناامنۍ او طبیعي افتونو له امله ځپل شویو سیمو ته باید له مالیاتي فشار وړاندې د بیا رغونې او اقتصادي ودې زمینه برابره شي.

د مالیاتو د پلي کېدو موضوع په وروستیو میاشتو کې د ملاکنډ ډېویژن د سیاسي ګوندونو، سوداګرو او مدني فعالانو له مهمو اعتراضونو څخه یوه پاتې شوې ده.

لومړۍ پېښه د دوشنبې په ورځ د ټانک په ولسوالۍ کې هغه وخت رامنځته شوې، چې د پوليسو موټر د ټانک وزیرستان په لویه لاره امنيتي ګزمه کوله.

د سيمه ييزو سرچينو په وينا، د ټانک - وزیرستان پر لویه لاره د پوځ کاروان وزيرستان ته د تللو پر مهال ګرځبنديز اعلان شوی و، او د چاودنې ښکار شوی موټر په یاد سړک په امنیتي ګزمه کوله.

د سرچينې له مخې، د پوځي کاروان له تېرېدو وروسته د پوليسو یاد موټر بېرته د ستنېدو پر مهال، د ټانک ښار سره نزدې په دوه کلوميټره واټن کې د مشاجان بنګله نومې سيمه کې پرې د سړک غاړې ته ښخ بم چاودنه شوې ده.

د ټانک پوليسو تاييد کړې، په چاودنه کې پولیس افسر فريدالله او سرتېری اختر زمان وژل شوي دي. د سرچينې له مخې، د پېښې پر ضد د ټانک پوليسو اعتراضي لاريون هم کړی دی.

په پوليسو د وسله وال بريد دويمه پېښه هم نن ناوخته د بنو په ولسوالۍ کې رامنځته شوې ده.

د پوليسو وياند افغانستان انټرنشنل - ې پښتو ته تاييد کړه، چد ضياالله په نوم پوليس چې له دندې څخه کور ته روان و، د کشفي خېل منډان په سيمه کې د ناپېژانده وسله والو په ډزو کې وژل شوی دی.

د دواړو پېښو مسووليت تراوسه چا نه ده منلی.

د خيبرپښتونخوا سويلي ولسواليو کې په وروستيو کې د ناامنۍ پېښو زور اخيستې او دوه ورځې وړاندې د جمعيت علمای اسلام ګوند مشر مولانا فضل الرحمان ويلي و، چې په جنوبي وسلواليو کې له ماښام وروسته پوليس له خپلو مرکزونو او پوستو بهر نشي وتلی.

نوموړې په یوه ویډيويي پیغام کې ویلي، چې له تېرو څو ورځو راهیسې په بلوچستان کې رامنځته شوې ناامني د پاکستان نوې لوبه ده. هغې زیاته کړې: «ریاست نوې لوبه روانه کړې، وسله‌وال خلک او ډلې یې راپورته کړې او زموږ نازولي په وژني».

لوڼۍ وایي، همدا مهال د ترور د زوی له فاتحې راستنه شوې او وسله‌والو په ډېر «وحشت» دغه ځوانان وژلي دي. وړانګې لوڼۍ د بلوچستان په کوټې ښار کې د کویلې پاټک پر سیمه د زیارت ولسوالۍ د وروستۍ خونړۍ پېښې پرضد د پیل شوي اعتراضي پرلت ملاتړ کړی او دغه پرلت یې له ناامنۍ د سیمې د خلاصون یوازېنۍ لاره ګڼلې.

هغې ویلي: «د وطن د خلاصون یوازېنۍ لاره د همدې پرلت د سیاسي او تنظیمي مشرانو په لاس کې ده. په دې حساس وخت کې د سیاسي‌ ګوندونو چې په هره سخته کې درېدلي‌، اوسنی اتحاد یې د ستایلو دی او موږ یې ملاتړ کوو».
د یادونې وړ ده، چې د جولای په ۶مه وسله‌والو د زیارت ولسوالۍ د مانګي ډیم په سیمه کې د پولیسو پر یوې پوستې برید وکړ. په دغه برید کې په لومړي سر کې نهه پولیس سرتېري وژل شوي وو او ۲۱ نور یې وسله‌والو تښتولي وو.

وروسته تښتول شوي ۲۱ پولیس سرتېرو په ډزو وژل شوي مړي موندل شوي او د کوټې سول روغتون ته لېږدول شوي دي. له پېښې وروسته په سیمه کې ځايي خلکو او سیاسي ګوندو پرلت هم کړی.