د فرانسې ولسمشر امانویل مکرون د جرمني له لومړي وزیر سره په ګډې خبري غونډه کې له ایران څخه وغوښتل چې له امریکا سره دې د ۶۰ ورځني تفاهم ژمنه عملي کړي او د هرمز تنګي د پرانیستو او د خبرو اترو د بیا پیل لپاره دې زمینه برابره کړي.
مکرون وویل ایران باید هغه څه عملي کړي چې پرې موافقه شوې ده، یعنې د هرمز تنګي د پرانیستو او د خبرو اترو د بیا پیل لپاره دې زمینه برابره کړي.
هغه همداراز وویل، پاریس د هرمز تنګي د پرانیستلو لپاره مرستې ته چمتو دی. د نوموړي په وینا، د عمان سلطان سره یې لیدلي او د عمان په اوبو کې یې د دې ماموریت د عملي کولو وړاندیز کړی دی.
مکرون زیاته کړه: «تر هغه ځایه چې زه خبر یم، د عمان د اوبو په اړه پرېکړه د ایران د اسلامي جمهوریت په واک کې نه ده».
د ایران سپاه پاسداران ادعا کړې چې د قطر په العدید هوايي اډه کې یې پر امریکايي ځواکونو په یوه پراخ او ناڅاپي برید کې د اوږد واټن رادار سیستم او د امریکا څو ستراتیژیکې د سون توکو رسولو الوتکې له منځه وړي او څو نورې یې هم سختې زیانمنې کړې دي.
سپاه پاسداران دغه ادعا د جمعې په ورځ په یوې اعلامیه کې کړې او ویلي یې دي چې امریکا او هغه هېوادونه چې په سیمه کې د امریکايي اډو کوربهتوب کوي، باید پوه شي چې د دوی په وینا، له «سرو کرښو» څخه اوښتل او پر ملکي وګړو او غیرنظامي تاسیساتو بریدونه به «ډېر دروند قیمت» ولري.
همدا راز د ایران د وسلهوالو ځواکونو ویاند هم خبرداری ورکړی چې که امریکا یو ځل بیا د ایران پر بنسټیزو تاسیساتو برید وکړي، د ایران غبرګون به «ډېر سخت او ویجاړوونکی» وي.
تر اوسه د امریکا پوځ او یا د قطر چارواکو د سپاه پاسداران د دغو ادعاوو په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی.
د چین د بهرنیو چارو وزارت نن اعلان وکړ، چې ددې وزارت وزیر وانګ يي په شانګهای کې د پاکستان له مرستیال لومړي وزیر او د بهرنیو چارو له وزیر اسحاق ډار سره وکتل. دواړو لوریو د منځني ختیځ پر وضعیت اندېښنه ښودلې او له ښکېلو غاړو یې غوښتي چې جګړه ژر تر ژره بنده کړي او خبرې پیل کړي.
د چین د بهرنیو چارو وزیر وانګ يي او د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر او مرستیال لومړي وزیر اسحاق ډار د جولای په ۱۶مه په شانګهای کې سره وکتل او د ایران د وضعیت د خرابېدو په اړه یې پر ګډ دریځ او د جګړې پر سملاسي درېدو خبرې وکړې.
په دې کتنه کې د چین د بهرنیو چارو وزیر وانګ يي ټینګار کړی، چې د امریکا او ایران ترمنځ د لومړي پړاو د تفاهم یادښت په اسانۍ نه دی ترلاسه شوی او دا د دواړو لوریو د خبرو اترو او د نړیوالې ټولنې په ځانګړي ډول د پاکستان د منځګړیتوب پایله ده.
د هغه په وینا، د دغه تفاهم لیک اصلي مادې نه یوازې د ښکېلو غاړو د بنسټیزو او اوږدمهاله ګټو سره سمون لري، بلکې د نړیوالې ټولنې غوښتنه هم ده او باید په جدي توګه وژغورل شي.
وانګ يي زیاته کړه چې سوله اوس په لاس کې ده او باید اجازه ورنهکړل شي چې دا چانس له لاسه ووځي، نو ځکه ټولې غاړې باید پر خپلو ژمنو عمل وکړي او د تفاهم لیک مقررات مراعات کړي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار په دې لیدنه کې ویلي، چې پاکستان به د ټولو شته ستونزو سره سره خپلو هڅو ته دوام ورکړي او د سولې د ټینګښت او د خبرو اترو د پرمخ بېولو لپاره به په فعاله توګه کار وکړي.
بریتانیا په رسمي ډول سپاه پاسداران د ناقانونه ډلو په نوملړ کې شامل کړ. د نوي قانون له مخې، د سپاه پاسداران ملاتړ، د فعالیتونو ستاینه یا هڅونه که د بریتانیا امنیت ته ګواښ وبلل شي، جزايي جرم ګڼل کېږي. د بریتانیا حکومت وايي، د دغه جرم مرتکبین تر ۱۴ کلونو بند محکومېدای شي.
له سپاه پاسداران سره مرسته، له دې ډلې څخه د پیسو یا نورو مادي ګټو ترلاسه کول هم جرم بلل شوي او ورته سزا ټاکل شوې ده.
د بریتانیا د حکومت په وینا، هغه کسان چې د سپاه پاسداران په استازیتوب د ورانکارۍ په څېر فعالیتونه وکړي، د «۲۰۲۳ کال د ملي امنیت قانون» له مخې تر عدلي تعقیب لاندې راتلای شي او سزا یې ان تر عمر بند پورې رسېدای شي.
سپاه پاسداران، د اسلامي یارانو حق غورځنګ او د روسیې د پوځي استخباراتو اړوند داوطلب ځواکونه هغه لومړنۍ ډلې دي چې د نوي قانون له مخې د بریتانیا د ملي امنیت پر وړاندې د ګواښ په توګه پېژندل شوې دي.
یوازې د روانې جولای میاشتې په ترڅ کې په بلوچستان کې د تحریک طالبان پاکستان له لوري د درېیو بریدونو مسوولیت په غاړه اخېستل شوی. خپرې شوې شمېرې ښیي، چې په ۲۰۲۶کال کې په بلوچستان او په ځانګړي ډول په پښتون مېشتو سیمو کې د یادې ډلې فعالیتونه او بریدونه زیات شوي دي.
په روانه میاشت کې په بلوچستان کې یادې ډلې په لومړي برید کې (د جولای په ۵مه) د کوټې د هنه اوړک د ببري کلي په سیمه کې پنځه ملکي کسان وژلي او شپږ نور یې ټپیان کړي دي.
تر یاد برید یوه ورځ وروسته (د جولای په ۶مه) د زیارت ولسوالۍ د مانګي ډېم په سیمه کې پر پولیسو برید وشو، چې نهه پولیس پهکې ووژل شول او ۲۲ نور وتښتول شول. د دغه پولیسو مړي وروسته د کوټې د منګله په غرنۍ سیمه کې وموندل شول.
یوه اونۍ وروسته (د جولای ۱۵مه) په درېیمه پېښه کې د هرنایي ولسوالۍ د شعبان په سیمه کې د څلورو حکومتي کارکوونکو مړي وموندل شول، چې په ډزو وژل شوي وو. د دغه درېیو بریدونو مسوولیت د تحریک طالبان پاکستان ډلې منلی دی.
په بلوچستان کې د ټيټيپي فعالیت
د پاکستان د شخړو او امنیتي مطالعاتو انسټیټیوټ مشر عبدالله خان افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، تحریک طالبان پاکستان د جوړښت راهیسې په بلوچستان کې فعالیت لري او د دغه ایالت په پښتون مېشتو سیمو کې یې تنظیمي جوړښت له هماغه وخت راهیسې فعال پاتې دی.
هغه وویل، په ۲۰۲۶کال کې یادې ډلې خپل فعالیتونه نور هم پراخ کړي او د جولای په میاشت کې یې په ځانګړي ډول په پښتون مېشتو سیمو کې د تاوتریخوالي کچه لوړه شوې ده. د نوموړي په وینا؛ د مانګي پمپنګ سټېشن پر پولیسو برید چې شاوخوا ۳۰ پولیس پهکې ووژل شول او همدارنګه د هنه اوړک برید د یادې ډلې د وروستیو پراخو بریدونو بېلګې دي.
عبدالله خان زیاته کړه، پخوا به تحریک طالبان پاکستان په دوو، درېیو یا پنځو کسیزو ډلو بریدونه کول؛ خو اوس د کوټې شاوخوا په وروستیو بریدونو کې لسګونه او د ځینو اټکلونو له مخې تر ۲۰۰ پورې وسلهوالو برخه اخیستې، چې دا د یادې ډلې په تګلاره کې لوی بدلون ښيي.
هغه وویل، دغه پوښتنه هم راپورته کېږي چې دومره لوی شمېر وسلهوال څنګه دغه سیمو ته رسېدلي دي. هغه وایي، تحریک طالبان پاکستان له اوږدې مودې راهیسې په بلوچستان کې بریدونه کوي.
هغه د ۲۰۱۶کال د کوټې پر وکیلانو ځانمرګی برید، په لورالايي کې د اېف سي پر مرکز برید او د ۲۰۲۲کال د اوربند له پای ته رسېدو وروسته په کوټه کې لومړنی ځانمرګی برید د بېلګو په توګه یاد کړي دي.
د بلوڅانو د ازادۍ پوځ او ټيټيپي ترمنځ اړیکې
د بلوڅانو د ازادۍ پوځ او ټيټيپي ترمنځ د اړیکو او همکارۍ په اړه د پاکستان د شخړو او امنیتي مطالعاتو انسټیټیوټ مشر عبدالله خان افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، چې د بلوچستان د ازادۍ پوځ او تحریک طالبان پاکستان ترمنځ همکاري له ۲۰۱۳کال راهیسې روانه ده او دواړه ډلې یو بل ته لوژستیکي ملاتړ برابروي.
د هغه په خبره؛ ځینې وخت یوه ډله برید ترسره کوي خو مسوولیت یې بله ډله مني، څو امنیتي ځواکونه مغشوش کړي او دغه همکاري د وخت په تېرېدو لا پیاوړې شوې ده. هغه زیاته کړه، د دغه ډلو ترمنځ نظریاتي اختلاف ډېر اهمیت نهلري؛ ځکه دواړه خواوې د پاکستان دولت خپل هدف ګڼي او د همدې موخې لپاره همکاري کوي.
په بلوچستان کې د ټيټيپي تر بریدونو وروسته د پرلت دوام
د کوټې په کویله پاټک سیمه کې د بلوچستان د زیارت ولسوالۍ د مانګي ډېم د پېښې پرضد د وژل شویو پولیسو د کورنیو او سیاسي ګوندونو پرلت نهمې ورځې ته وغځېده. د کوټې پرلت په ملاتړ د بلوچستان سیاسي ګوندونو او د سوداګرو ټولنو د پنجشنبې په ورځ په دغه ایالت کې بشپړ کاربندیز اعلان کړی.
تر دې دمه د پرلتوالو او د بلوچستان حکومت ترمنځ د خبرو څو پړاوونه ترسره شوي دي. حکومتي سرچینو افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، دواړه لوري د یوې هوکړې پر مسوده سلا شوي؛ خو دغه هوکړه لا د اړوندو ادارو د وروستۍ تایید په تمه ده.
د افغانستان انټرنشنل پښتو لهخوا د ترلاسه شوې هوکړې د مسودې له مخې؛ په وروستۍ هوکړه کې د کوټې، مستونګ، خضدار، هرنایي، زیارت، کچهي او نوشکي په ګډون د بلوچستان په بېلابېلو ولسوالیو کې د وسلهوالو ډلو پر ضد د جدي عملیاتو ماده هم شامله ده.
د روانې اوونۍ په پیل کې د پرلت کمېټې او سیاسي ګوندونو اعلان کړی و، که غوښتنې یې ونه منل شي، د اعتراضونو لړۍ به نوره هم پراخه کړي. د همدې اعلان له مخې؛ د پنجشنبې په ورځ د کوټې ترڅنګ د بلوچستان په ګڼو لویو او وړو ښارونو کې پراخ لاريونونه ترسره شول.
د زیارت پېښې پر ضد د کوټې پرلت په ملاتړ د بلوچستان سیاسي ګوندونو او د سوداګرو ټولنو د پنجشنبې په ورځ په دغه ایالت کې بشپړ کاربندیز اعلان کړی. دغه پرلت د کوټې د کويله پاټک په سیمه کې له تېرو نهو ورځو راهیسې روان دی.
تر دې دمه د پرلتوالو او د بلوچستان حکومت ترمنځ د خبرو څو پړاوونه ترسره شوي دي. حکومتي سرچینو افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، دواړه لوري د یوې هوکړې پر مسوده سلا شوي؛ خو دغه هوکړه لا د اړوندو ادارو د وروستۍ تایید په تمه ده.
د روانې اوونۍ په پیل کې د پرلت کمېټې او سیاسي ګوندونو اعلان کړی و، که غوښتنې یې ونه منل شي، د اعتراضونو لړۍ به نوره هم پراخه کړي. د همدې اعلان له مخې؛ د پنجشنبې په ورځ د کوټې ترڅنګ د بلوچستان په ګڼو لویو او وړو ښارونو کې پراخ لاريونونه ترسره شول.
د پرلت کمېټې غړي او د پښتونخوا نېشنل عوامي ګوند د بلوچستان څانګې مشر نصرالله خان زیري افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، د پرلت د غوښتنو په ملاتړ د چمن، ژوب، ګوادر، پنجګور، پښېن او یوشمېر نورو ښارونو کې احتجاجي لاریونونه ترسره شوي دي.
هغه زیاته کړه، د پنجشنبې په ورځ ښځو او ماشومانو هم په پراخه کچه د پرلت په ملاتړ اعتراضونه کړي دي. د نوموړي په وینا؛ که حکومت یې غوښتنې ونه مني، نو د اعتراضونو لړۍ به لا پسې پراخه او سخته شي.
د یادونې ده، د جولای په شپږمه د زیارت ولسوالۍ د مانګي ډېم په سیمه کې وسلهوالو پر امنیتي ځواکونو برید وکړ، چې پهکې نهه پولیس ووژل شول او ۲۲ نور یې له ځان سره یوړل چې وروسته یې مړي وموندل شول.
د دغه برید مسوولیت د تحریک طالبان پاکستان ډلې پر غاړه اخیستی و.