د طالبانو د عامې روغتیا وزارت وایي، د خوست ولایتي روغتون کې د ۴۰ میلیونه افغانیو په لګښت لس بستریزه د بېړنۍ پاملرنې (ICU) څانګه پرانیستل شوې ده. یاد وزارت ویلي چې دغه څانګه په معیاري طبي تجهیزاتو سمباله ده او د روغتیايي خدمتونو د ښه والي په موخه ګټې اخیستنې ته سپارل شوې.
د اروپايي ټولنې د بهرنیو چارو ویاند انوار الانوني د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د سرمنشي د نوې ځانګړې استازې په توګه د رباب فاطمه د ګومارلو هرکلی کړی دی. هغه په ورته وخت کې د دوحې د سیاسي بهیر پر راتلونکو ګامونو او همکارۍ هم ټینګار کړی.
د اروپايي ټولنې د بهرنیو چارو ویاند انوار الانوني پر خپله ایکس پاڼه په یوه پیغام کې ټینګار کړی چې نړۍ باید د افغانستان اوسنی وضعیت هېر نه کړي.
انوار الانوني لیکلي چې اروپايي ټولنه په کابل او ټولو نړیوالو غونډو کې د ملګرو ملتونو له نوې ځانګړې استازې سره نږدې همکارۍ او ګډ کار ته سترګې په لاره ده.
د هغه په وینا، په دغو همکاریو کې به د افغانستان لپاره د «دوحې بهیر» د راتلونکو ګامونو په اړه هڅې هم شاملې وي.
د دغه اروپایي چارواکي په وینا، د ملګرو ملتونو د نوي استازي ګومارل د افغانستان په تړاو د نړیوالو ډیپلوماټیکو هڅو د دوام او د شته ستونزو د هواري لپاره خورا مهم دي.
نوموړي په خپلو خبرو کې یو ځل بیا د افغانستان له خلکو سره د نړیوالې ټولنې پر دوامداره پاملرنې ټینګار کړی دی.
په ننګرهار کې د ځینو موسساتو مسوولانو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې ددغه ولایت د اقتصاد ریاست د بېلابېلو فشارونو له لارې «بډو او باج اخېستنې» ته لاره برابروي. دوی زیاتوي، چې د طالبانو د ننګرهار اقتصاد ریاست چارواکي موسسو ته د څېړنو په نامه ورځي او بیا ورته ستونزې جوړوي.
په ننګرهار کې د بېلابېلو موسساتو مسوولانو نن د جمعې په ورځ وویل، چې د طالبانو د ننګرهار اقتصاد ریاست ماموران د دوی پر دفترونو ګرځي خو د دوی دا ګرځېدنې بډو او باج اخېستنې ته د لارې جوړولو په موخه دي.
دوی همدراز وايي چې «د طالبانو د ننګرهار د اقتصاد ریاست د موسساتو امر د ځايي موسسو د مسوولانو کاري اسناد نه مني او د دوی د دفتر د تړلو ګواښونه کوي خو وروسته بیا د نغدي پیسو او یا هم د بېلابېلو ګران بیه توکو د اخیستو غوښتنې کوي».
د دغو موسساتو د مسوولانو په وینا، هغه موسسې چې د دوی غوښتنې ونه مني او د بډو ور کولو سره مخالفت وکړي دوی ورپسې مکتوبونه لېږي او دې ته یې اړ کوي چې خپل دفترونه وتړي.
د یادو موسسو مسوولانو ځینې اسناد هم شریک کړي، چې ښيي د طالبانو د ننګرهار اقتصاد ریاست د موسساتو امر زید هاشمي په ودان موسسې د خپل ریاست لپاره دوه هوا سړوونکي وسایل پېرلي دي.
د ځینو موسساتو مسوولان شکایت کوي، چې نه یوازې بډې ورڅخه اخیستل کېږي بلکې د طالبانو د چارواکو له خوا یې اداري کارکوونکو ته سپکې سپورې ویل کېږي او ګواښل کېږي.
د یوې موسسې یوه مسوول ویلي، چې « زید هاشمي چې د موسساتو نظارت لپاره له خپل ځان سره لس وسله وال وړي، موسساتو ته وايي، چې د غرمې ډوډۍ هم تیاره کړي».
د طالبانو د ننګرهار اقتصاد ریاست د موسساتو د مسوولانو د شکایتو په تړاو کوم غبرګون نه دی ښودلی، خو یاد مسوولان وايي، چې دوي دا شکایتونه د طالبانو نورو چارواکو ته هم رسولي دي.
د ترلاسه شویو شمېرو له مخې په ټول ننګرهار کې شاوخوا اتیا بېلابېلې موسسې فعالې دي او دفترونه لري.
د پېښور د پولیسو عملیاتي څانګې مشر فرحان خان ویلي، په دغه ښار کې د مېشتو افغان کډوالو پرضد عملیات (د جولای په ۱۰مه) د اعلان شوي ضربالاجل تر پای ته رسېدو وروسته روان دي او تر اوسه په دغه ښار کې ۶۴۰ افغان کډوال نیول شوي دي.
هغه وویل، نیول شوي ټول کسان په ناقانونه ډول په پاکستان کې اوسېدل چې تر نیول کېدو وروسته د افغان کډوالو د ناصر باغ پنډغالي ته لېږدول شوي او وروسته د تورخم له لارې افغانستان ته ستانه کړل شوي دي.
نوموړي زیاته کړه، پولیس د دغه عملیاتو اړوند بشپړ معلومات او شمېرې راټولوي؛ خو د وروستیو او کره شمېرو ورکول لا وختي دي، ځکه د معلوماتو راټولولو لړۍ لاهم دوام لري.
د هغه په وینا؛ د کډوالو د پنډغالو تر تړل کېدو وروسته ګڼ شمېر افغانان د ښار بېلابېلو استوګنیزو سیمو ته لېږدول شوي وو، چې اوس یې بشپړه نقشه او معلومات چمتو شوي دي. هغه وایي، د ښار په بېلابېلو برخو کې امنیتي پوستې فعالې دي او د پلټنو او عملیاتو لړۍ په دوامداره توګه روانه ده.
هغه ومنله، چې په تېر کې د دغه عملیاتو پرمهال ځینې شکایتونه ثبت شوي وو چې د همدې لپاره شاوخوا یوه میاشت وړاندې ټولو پولیسو ته سپارښتنه شوې چې له هېڅ افغان وګړي سره دې له ناوړه چلند، ځورونې یا زور زیاتي کار نه اخلي.
فرحان خان وویل، افغان وګړي د اوږدې مودې لپاره په پاکستان کې د مېلمنو په توګه اوسېدلي؛ نو له همدې امله د بډې اخیستنې او هر ډول ناقانونه معاملې پر وړاندې د نه زغم تګلاره خپله شوې ده.
هغه ټینګار وکړ، د عملیاتو پرمهال تر ټولو مهمه خبره دا ده چې له هیچا سره بېانصافي، ځورونه او یا هم ناقانونه چلند ونه شي او پولیس په دې برخه کې ځانګړې پاملرنه کوي.
د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې د لومړي ځل لپاره د طالبانو یوې مخالفې وسلهوالې ډلې د جمعې په سهار (د چنګاښ ۲۶مه) د څو ساعونو لپاره د بدخشان یفتل پایین ولسوالي تر خپل کنټرول لاندې راوسته.
ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، بریدګرو د ولسوالۍ پر ودانۍ، د امنیې قوماندانۍ او استخباراتو پر دفتر ولکه ټینګه کړه او خپل بېرغ یې هم د ولسوالۍ پر ودانۍ پورته کړ. د سرچینو په وینا؛ بریدګرو له سیمې تر وتلو مخکې طالبان بېوسلې کړل او پوځي تجهیزات، وسلې، مهمات او دولتي موټړونه یې له ځان سره یوړل.
ځايي اوسېدونکي وایي، مخالفو وسلهوالو د څو ساعتونو لپاره د ولسوالۍ بشپړ واک په لاس کې لاره. د سرچینو د معلوماتو له مخې؛ برید د جمعې ورځې د سهار په لومړیو ساعتونو کې هغه مهال پیل شو، چې شاوخوا ۲۰ تر ۲۵ وسلهوالو د یفتل پایین ولسوالۍ پر ودانۍ برید وکړ او له لنډې نښتې وروسته یې واک ترلاسه کړ.
ځینې سرچینې ادعا کوي، چې بریدګرو د طالبانو یوشمېر غړي هم له ځان سره وړي؛ خو افغانستان انټرنشنل تر دې دمه نهدی توانېدلی دغه ادعا په خپلواکه توګه تایید کړي.
لاتر اوسه د اوښتې مرګژوبلې په اړه کره معلومات نهدي خپاره شوي. ځايي سرچینې وایي، «د وطن سرتېرو جبهې» په نوم یوې وسلهوالې ډلې د دغه برید مسوولیت منلی دی. تر برید وروسته طالبانو د بدخشان له مرکز فیضاباد ښار څخه یفتل پایین ولسوالۍ ته نور ځواکونه استولي.
د سرچینو په وینا؛ د طالبانو چورلکې هم د ولسوالۍ پر فضا ګزمه کوي او په سیمه کې سخت امنیتي تدابیر نیول شوي دي. یفتل پایین ولسوالي فیضاباد ښار ته نږدې پرته ده او د بدخشان له مهمو او ستراتیژیکو ولسوالیو شمېرل کېږي. د یادې ولسوالۍ اوسېدونکو تل د بدخشان په سیمهییزو او سیاسي تحولاتو کې مهم رول لوبولی دی.
دا پېښه داسې مهال رامنځته شوې، چې بدخشان په وروستیو میاشتو کې د افغانستان له تر ټولو ناامنه ولایتونو څخه ګڼل کېږي. د طالبانو د مخالفو ډلو د فعالیتونو ترڅنګ دغه ولایت د سیمهییزو شخړو، د طالبانو د ځایي قوماندانانو او له نورو ولایتونو د ورغلو ځواکونو ترمنځ د اختلافاتو او همدارنګه د کانونو او نورو عایداتي سرچینو د کنټرول پر سر د سیالیو شاهد هم دی.
ځايي سرچینې همداراز وایي، د بدخشان له بهر څخه د طالبانو د ځواکونو پراخ حضور د خلکو نارضایتي زیاته کړې چې د یاد ولایت امنیتي وضعیت یې لاپسې کړکېجن کړی دی. په همدې حال کې طالبان هم د بدخشان امنیتي وضعیت ته ځانګړې پاملرنه کوي.
په وروستیو اوونیو کې د طالبانو د دفاع وزیر محمد یعقوب مجاهد دغه ولایت ته سفر وکړ او له څو سیمو یې لیدنه وکړه. طالبانو همدارنګه په بدخشان کې نوې پوځي قطعه جوړه کړې او د امنیت د ټینګښت لپاره یې نور ځواکونه هم ځای پرځای کړي دي.
سره له دغه اقداماتو د یفتل پایین ولسوالۍ وروستی برید ښيي، چې بدخشان لاهم د افغانستان په شمال ختیځ کې د طالبانو تر ټولو حساسو او له امنیتي پلوه زیانمنونکو سیمو شمېرل کېږي.
په بدخشان کې ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د طالبانو مخالفو ځواکونو تېره شپه په یفتل پایین ولسوالۍ کې د طالبانو پر پوځي مرکز برید کړی او هلته مېشت طالبان یې بېوسلې کړي دي.
د دغه سرچینو په وینا؛ مخالفو ځواکونو د ولسوالۍ له مرکز څخه وسلې، مهمات او تجهیزات هم له ځان سره وړي دي. د یفتل پایین ولسوالۍ یوه اوسېدونکي افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې له دې پېښې وروسته د طالبانو چورلکې د یفتل پایین ولسوالۍ پر فضا ګزمه کوي.
طالبانو لاتر اوسه د دغه خبر په اړه څه نهدي ویلي. بدخشان په وروستیو کلونو کې د کانونو په ځانګړي ډول د سرو زرو او ګران بیه ډبرو د کنټرول او کېندنې پر سر څو ځله د تاوتریخوالي او نښتو شاهد و.
طالبان هڅه کوي، چې پر دغه کاني سرچینو مستقیم کنټرول ترلاسه کړي؛ خو دغه تګلاره د سیمې د یوشمېر اوسېدونکو له مخالفت سره مخ شوې ده. د سیمې اوسېدونکي وایي، کانونه د ځایي خلکو شتمني ده او طالبان تورنوي چې غواړي دغه سرچینې تر خپل کنټرول لاندې راولي او په خپله ګټه یې استخراج کړي.