ایمل ولي خان: د افغانستان او پاکستان ترمنځ په روغه جوړه کې رول لوبولو ته تیار یم

په جنیوا کې د ملګرو ملتونو لپاره د اروپايي ټولنې استازولۍ د جمعې په ورځ، د چنګاښ ۲۶مه پر اېکس پاڼه لیکلي دا لیدنه په داسې حال کې شوې، چې برهم صالح په دې وروستیو کې افغانستان ته سفر کړی و او د دغه سفر پر مهال یې د خپلو لیدنو او خبرو جزییات د افغانستان لپاره د اروپايي ټولنې سفېر پوټزل سره خپل معلومات شریک کړل.

اروپايي ټولنې ویلي، د افغانستان اوسنی وضعیت د نړۍ له تر ټولو لویو او پېچلو بشري بحرانونو څخه دی.

دواړو لورو په دغو خبرو اترو کې د افغانستان د خلکو د لاسنیوي او د بشري وضعیت د ښه کېدو پر بېلابېلو لارو چارو مفصلې خبرې کړې دي.

د ملګرو ملتونو لپاره د اروپايي ټولنې استازولۍ ټینګار کړی، چې دغه ټولنه د افغانستان د خلکو تر څنګ ولاړه ده او د هغوی د ژوند ژغورنې لپاره به خپلو حیاتي او بشري مرستو ته په دوامداره توګه دوام ورکړي.

همدا راز، د اروپايي ټولنې سفیر مارکوس پوټزل په دې لیدنه کې یو ځل بیا ټینګار وکړ چې اروپايي ټولنه د افغان ښځو له حقونو بشپړ ملاتړ کوي او د افغانستان د ستونزو د حل لپاره به په نړیواله کچه د څو اړخیزو همکاریو له لارې خپلو ډیپلوماټیکو هڅو ته دوام ورکړي.

په کندهار کې ځايي سرچینو نن جمعه د چنګاښ میاشتې په ۲۶مه وویل، چې دا پېښه تېره ورځ د کندهار په ډنډ ولسوالۍ کې شوې ده.

څارن محمد اکبر د مخکیني حکومت له پرځېدو وروسته په کندهار کې پاتې شو او هلته یې شخصي کاروبار کاو.

محمد اکبر د کندهار د پخواني امنیه قوماندان جنرال عبدالرازق له نژدې کسانو کې شمېرل کیږي او د هغه په وخت کې د کندهار دویمې حوزې امر هم پاتې شوی دی.

د ټپي پخواني نظامي خپلوان له طالبانو غواړي چې ددې پيښې عاملان دې ونیسي.

پر محمد اکبر د مخکیني جمهوریت پرمهال هم بریدونه شوي دی او په دې بریدونو کې سخت ټپي شوی هم و.

د بشري حقونو نړیوالو سازمانونو په افغانستان کې د طالبانو له خوا د پخوانيو نظامیانو نیولو د دوام په اړه اندېښنې ښودلې دي.

د روان کال «د وري ۲مه» سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل ، چې د ننګرهار زندان کې ۲۳۱ تنه د پخواني جمهوري نظام سرتېري او استخباراتي کارکوونکي زندانیان دي خو تر اوسه د طالبانو محکمې ته نه دي وړاندې شوي.

که څه هم د طالبانو واکمنېدو په درشل کې ملا هبت الله خپلو مخالفانو ته ټولبښنه وکړه، خو بیا هم وخت نا وخت د پخواني نظام کارکوونکي په تېره نظامیان په مرموز ډول وژل کېږي او یا هم د دې ډلې په زندانونو کې شکنجه کیږي او ځینې وخت وژل کېږي.

ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې یفتل ولسوالۍ ته طالبانو د خپلو مرستندویه ځواکونو له لېږلو وروسته کور په کور پلټنې پیل کړې او یو شمېر محلي کسان یې نیولي دي.

د سرچینو په وینا، طالبانو د سیمې یو شمېر اوسېدونکي او دغه راز د خپلو ځايي ځواکونو ځینې غړي نیولي دي.

سرچینې وايي، طالبان د هغو کسانو په لټه کې دي چې د جمعې د سهار په برید کې یې لاس درلود.

ځايي سرچینې ټینګار کوي چې په نیول شویو کسانو کې ملکي وګړي او د سیمې اوسېدونکي هم شامل دي.

تر اوسه روښانه نه ده چې طالبانو ولې خپل محلي غړي نیولي دي، خو ځینې سرچینې اټکل کوي چې ښايي پر دغو کسانو له بریدګرو سره د همکارۍ یا د برید د مخنیوي په برخه کې د غفلت شک وي.

افغانستان انټرنشنل ته رسېدلي انځورونه ښيي چې طالبانو یو شمېر کسان نیولي دي.

د طالبانو اړوندو رسنیو نیول شوي کسان « بلواګر» ګڼلي، خو د نیول شویو کسانو هویت تر دې دمه روښانه نه دی.

د جمعې په سهار شاوخوا ۲۰ تر ۲۵ وسله والو کسانو د بدخشان پر یفتل پایین ولسوالۍ برید وکړ او د څو ساعتونو لپاره یې د ولسوالۍ ودانۍ په کنټرول کې وه.

د اروپايي ټولنې د بهرنیو چارو ویاند انوار الانوني پر خپله ایکس پاڼه په یوه پیغام کې ټینګار کړی چې نړۍ باید د افغانستان اوسنی وضعیت هېر نه کړي.

انوار الانوني لیکلي چې اروپايي ټولنه په کابل او ټولو نړیوالو غونډو کې د ملګرو ملتونو له نوې ځانګړې استازې سره نږدې همکارۍ او ګډ کار ته سترګې په لاره ده.

د هغه په وینا، په دغو همکاریو کې به د افغانستان لپاره د «دوحې بهیر» د راتلونکو ګامونو په اړه هڅې هم شاملې وي.

د دغه اروپایي چارواکي په وینا، د ملګرو ملتونو د نوي استازي ګومارل د افغانستان په تړاو د نړیوالو ډیپلوماټیکو هڅو د دوام او د شته ستونزو د هواري لپاره خورا مهم دي.

نوموړي په خپلو خبرو کې یو ځل بیا د افغانستان له خلکو سره د نړیوالې ټولنې پر دوامداره پاملرنې ټینګار کړی دی.

په ننګرهار کې د بېلابېلو موسساتو مسوولانو نن د جمعې په ورځ وویل، چې د طالبانو د ننګرهار اقتصاد ریاست ماموران د دوی پر دفترونو ګرځي خو د دوی دا ګرځېدنې بډو او باج اخېستنې ته د لارې جوړولو په موخه دي.

دوی همدراز وايي چې «د طالبانو د ننګرهار د اقتصاد ریاست د موسساتو امر د ځايي موسسو د مسوولانو کاري اسناد نه مني او د دوی د دفتر د تړلو ګواښونه کوي خو وروسته بیا د نغدي پیسو او یا هم د بېلابېلو ګران بیه توکو د اخیستو غوښتنې کوي».

د دغو موسساتو د مسوولانو په وینا، هغه موسسې چې د دوی غوښتنې ونه مني او د بډو ور کولو سره مخالفت وکړي دوی ورپسې مکتوبونه لېږي او دې ته یې اړ کوي چې خپل دفترونه وتړي.

د یادو موسسو مسوولانو ځینې اسناد هم شریک کړي، چې ښيي د طالبانو د ننګرهار اقتصاد ریاست د موسساتو امر زید هاشمي په ودان موسسې د خپل ریاست لپاره دوه هوا سړوونکي وسایل پېرلي دي.

د ځینو موسساتو مسوولان شکایت کوي، چې نه یوازې بډې ورڅخه اخیستل کېږي بلکې د طالبانو د چارواکو له خوا یې اداري کارکوونکو ته سپکې سپورې ویل کېږي او ګواښل کېږي.

د یوې موسسې یوه مسوول ویلي، چې « زید هاشمي چې د موسساتو نظارت لپاره له خپل ځان سره لس وسله وال وړي، موسساتو ته وايي، چې د غرمې ډوډۍ هم تیاره کړي».

د طالبانو د ننګرهار اقتصاد ریاست د موسساتو د مسوولانو د شکایتو په تړاو کوم غبرګون نه دی ښودلی، خو یاد مسوولان وايي، چې دوي دا شکایتونه د طالبانو نورو چارواکو ته هم رسولي دي.

د ترلاسه شویو شمېرو له مخې په ټول ننګرهار کې شاوخوا اتیا بېلابېلې موسسې فعالې دي او دفترونه لري.