فوزیه کوفي: د طالبانو خپلسرې نیونې د عدالت غوښتنې د هڅو خاموشه کول دي

سرچینو د چهارشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۳۱مه، ویلي چې جمعه‌ګل ساغري د سې‌شنبې په ورځ د ولسوالۍ له مرکز څخه خپل کور ته د ستنېدو پر مهال د ناپېژاندو وسله‌والو له برید سره مخ شو او ځای پر ځای وژل شوی دی.

د سرچینو په وینا، دا پېښه د غرمې شاوخوا ۱۲:۳۰بجې په اوبې ولسوالۍ کې د طالبانو د استخباراتو دفتر ودانۍ ته نږدې ۱۰۰متری کې رامنځته شوې ده.

د معلوماتو له مخې، جمعه‌ګل ساغري د تېر جمهوري نظام په لومړیو کلونو کې د کلات کلي د ارباب په توګه دنده ترسره کړې وه، خو څو کاله وروسته یې دا دنده پرېښې او د اوبې ولسوالۍ په بازار کې یې پلورنځی درلود.

تر اوسه د دغه سیمه‌ییز مخور د وژنې انګېزه او عامل نه دي څرګند شوي. خو د هغه د جنازې مراسم د چهارشنبې په ورځ د چنګاښ ۳۱مه له غرمې مخکې ترسره شول.

تر اوسه د برید مسؤلیت کومې ډلې نه دی منلی او طالبانو هم په دې اړه رسمي څرګندونې نه دي کړې.

دا پېښه داسې مهال رامنځته کېږي چې طالبان د هېواد د سراسري امنیت د ټینګښت ادعا کوي، خو په وروستیو میاشتو کې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د هدفي وژنو او د ناپېژاندو وسله‌والو د بریدونو راپورونه د امنیتي وضعیت په اړه اندېښنې زیاتې کړې دي.

په مسکو کې د طالبانو سفارت د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۳۱مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، گل حسن حسن په مسکو کې د بنگله‌دېش له سفیر محمد نظرالاسلام سره په کتنه کې په افغانستان کې د پانګونې لپاره د رامنځته شویو «مناسبو» فرصتونو په اړه معلومات وړاندې کړي دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، ګل حسن حسن په دې کتنه کې هیله څرگنده کړې، چې د بنگله‌دېش خصوصي سکټور، شرکتونه او صنعتي بنسټونه په افغانستان کې پانگونې ته وهڅول شي.

په خبرپاڼه کې راغلي: «دواړو سفیرانو د اقتصادي، روغتیايي، ښوونیزو او تخنیکي همکاریو په اړه هم خبرې وکړې او د دواړو هېوادونو ترمنځ یې د ګډو همکاریو د پراخېدو پر اړتیا ټینګار وکړ».

په خبرپاڼه کې د بنګله‌دېش د سفیر له قوله هېڅ راز معلومات ‌نه‌دي شریک شوي او د همدې لیدنې په تړاو په خپاره شوي عکس کې داسې ښکاري، چې د طالبانو سفیر د بنګله‌دېش سفارت ته د دغې لیدنې لپاره ورغلی دی.

بنګله‌دېش د هغو هېوادونو له ډلې دی، چې د طالبانو له حاکمیت څخه د پنځو کلونو په تېرېدو یې لا تراوسه دغه ډله په رسميت نه‌ده پېژندلې.

د خوست ولایت لپاره د طالبانو د والي ویاند مستغفر ګربز د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۳۱مه) په خپله اېکس‌پاڼه ویلي، په خوست کې د وروستیو سختو اورښتونو او سېلابونو له امله په مرکز او يو شمېر ولسوالیو کې یې د خلکو کورونو او کرنیزو ځمکو ته د پام وړ زیانونه اوښتي دي.

مستغفر ګربز وايي: «تېره شپه د ګربزو ولسوالۍ پر مسیر د شمل مهم او ستر پل هم د سختو سیلابونو له امله نړېدلی دی» او همداراز اړوندو ادارو ته د بیارغونې لپاره یې لازمې سپارښتنې شوې دي.

100%

له دې سره سم، د خوست اوسېدونکي وايي، دغه ستر پل غلام‌خان بندر او همداراز د ټڼیو او ګربز ولسوالۍ له مرکز خوست ښار سره نښلوي، خو د تېرې شپې د سېلابونو له امله یوه برخه یې نړېدلې ده.

د دوی په وینا، د دغه پل تر څنګ یو بل کم سوره پل هم شته، خو هغه د دغې ترانزیتي لارې لپاره بسیا نه‌دی او باید یاد نړېدلی پل ژر تر ژره ورغول شي.

یو ځايي اوسېدونکی وایي: «دشپې ۲، ۲نیمې بجې دا پل له‌منځه لاړ. مخکې هم داسې لږ سره ورغلی وو، خو دومره د تشویش وړ نه‌وو. بس اوبه یو ناڅاپي راډېرې شوې او مشکلات یې خلکو ته جوړ کړل».

یو بل اوسېدونکی بیا خبرداری ورکوي، که دغه پل ژر تر ژره بیا ونه‌رغول شي، نو ښايي په راتلونکو سېلابونو کې بیخي له‌منځه لاړ شي او زیاتوي: «دغه ترانزیتي لاره ده. پر دې باندې زرګونه موټر او سیلانیان تېرېږي. اوس هم دا پل دومره له‌منځه نه‌دی تللی، نو دا اوس چې ۴۰ سلنه له‌منځه تللی، که اوس یې د بیارغونې کارونه وشي، پل به بېرته جوړ شي که دغسې پاتې شي دا پل به په مکمل ډول له‌منځه لاړ شي. که داسې وشي نو دویم پل د دویم لین موټرو لپاره نه‌دی، ځکه ډېر وړوکی دی».

له دې سره سم، د خوست ولایت لپاره د طالبانو د ټولګټو رييس امیر حمزه محمدي د دغه پل د ارزونې پر مهال وویل، دغه ستونزه یې د ټولګټو له وزارت سره شریکه کړې او د ستونزې د حل لپاره د یوه تخنیکي ټيم د استولو ډاډ ورکړل شوی دی.

امیر حمزه محمدي وویل: «دا سړک [پل] د دویم کټګورۍ سړک [پل] دی. تقریبا له ۱۳ زرو تر ۲۱ زرو پورې موټرو چې دغه سرحدي [د ډیورند] مشکلات نه‌وو، پر دغې لارې تګ راتګ کاوه. موږ هم متوجه یو چې تحکیم کاري وشي او ډیزاین او سروې وشي او پر وخت له وزارت سره شریک شي. موږ ته نن ډاډ راکړل شوی، چې تخنیکي ټيم به راشي. د اوبو په کمېدو سره به موږ تیار یو».

100%

دغه پل د خوست د ګربز ولسوالۍ پر مسیر پر «شمل» خوړ جوړ شوی او د دې تر څنګ یو بل کوچنی پل هم شته، خو د هغه پل سور کم دی او د ډېرو موټرو د تګ راتګ ظرفیت نه‌لري.

دغې شورا د ۲۰۲۶ کال د جولای په ۲۲مه په یوه رسمي اعلامیه کې ویلي، چې دا ټاکنه د افغانستان لپاره په خورا حساس او برخلیک ټاکونکي وخت کې شوې ده.

یادې شورا په خپله اعلامیه کې څرګنده کړې، چې په ۲۰۲۱ کال کې د طالبانو له خوا د قدرت له ترلاسه کولو نږدې پنځه کاله تېرېږي، خو لا هم افغانستان د ژورو سیاسي، بشري، اقتصادي او د بشري حقونو له بحرانونو سره مخ دی.

د شورا په وینا، په هېواد کې تر اوسه داسې ټولګډونه او استازی سیاسي نظام نه دی رامنځته شوی چې کورنی مشروعیت ولري او د ټولو خلکو غوښتنې او حقونه پکې خوندي وي.

په اعلامیه کې راغلي چې د افغانستان خلک لا هم ملګرو ملتونو ته د عادلانه، اصولي او مسوولانه ملاتړ په تمه دي. دغې شورا ټینګار کړی چې د یوناما ماموریت نه یوازې د نړیوالو مرستو د اسانتیاوو برابرول دي، بلکې د یوه داسې راتلونکي لپاره لاره هوارول دي چې د افغانانو استازیتوب وکړي او د رغنده خبرو اترو او بشري حقونو ملاتړ وکړي.

د استازولیو د همغږۍ شورا د ښځو او نجونو له زده کړو، کار او عامه ژوند څخه محرومیت د افغانستان تر ټولو لویه ننګونه بللې ده. شورا غوښتنه کړې چې د افغانانو عزت، حقونه او غږ باید د هېواد د راتلونکي په اړه د ټولو نړیوالو هڅو په مرکز کې وي او له اغلې رباب فاطمې سره یې د همکارۍ او رغنده تعامل لپاره چمتووالی ښودلی دی.

د ملګرو ملتونو د سرمنشي انتونیو ګوتېرش له خوا د دغې نوې استازې ټاکنه په داسې حال کې کېږي چې د ملګرو ملتونو سازمان هم د افغانستان د وضعیت د ښه کولو لپاره پر بېلابېلو لارو چارو کار کوي. په ورته وخت کې، د ملګرو ملتونو د سرمنشي ویاند سټیفن دوژاریک په خپلو وروستیو څرګندونو کې ویلي چې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو رسولو ادارې په افغانستان کې له زیانمنو شویو کورنیو سره خپلو مرستو ته دوام ورکوي.

په نیول شویو کسانو کې د زرقا یفتلي د کورنۍ دوه غړي هم شامل دي.

سرچینې وایي، تر اوسه د دغو شپږو کارکوونکو د برخلیک په اړه هېڅ معلومات نه دي ترلاسه شوي. د هغوی کورنیو د ژورې اندېښنې په څرګندولو سره غوښتنه کړې چې د خپلو عزیزانو د وضعیت په اړه دې وضاحت ورکړل شي، د ساتنې ځای دې یې ورته معلوم شي او د هغوی د روغتیا او خوندیتوب ډاډ دې ورکړل شي.

د ښځو او ماشومانو د حقونو څېړنیزه اداره د افغانستان له هغو پېژندل شوو مدني بنسټونو څخه ده چې د ښځو او ماشومانو د حقونو په برخه کې فعالیت کوي. دغه اداره له څه باندې پنځه ویشتو کلونو راهیسې د عامه پوهاوي، د حقونو د دفاع، څېړنو او د ښځو او ماشومانو د وضعیت په اړه د تحلیلي او څېړنیزو راپورونو په چمتو کولو بوخته ده.

دا پېښه داسې مهال رامنځته شوې چې واک ته د طالبانو له بېرته رسېدو وروسته، د ګڼو مدني بنسټونو، په ځانګړي ډول د ښځو د حقونو اړوند سازمانونو فعالیتونه له سختو محدودیتونو سره مخ شوي دي. همدارنګه، د دې برخې یو شمېر فعالان نیول شوي او یا هم اړ شوي چې خپل فعالیتونه ودروي.

طالبانو تر اوسه د دې چاپې، د یادې ادارې د کارکوونکو د نیولو او د هغوی د برخلیک په اړه هېڅ هېڅ نه دي ویلي.