امریکا د پرله‌پسې یوولسم ځل لپاره پر ایران د هوایي بریدونو خبر ورکړی

د نوموړي په وینا، دا شمېره د تېر عامه اټکل په پرتله نږدې اته میلیارده ډالره زیاتوالی ښيي او په دې کې د جګړې ځانګړي اړخونه او د سپټمبر تر ۳۰مې نېټې پورې د جګړې احتمالي لګښتونه شامل دي.

پیټ هیګست د واشنګټن په یوه استماعیه غونډه کې د سنا د تخصیصاتو کمېټې ته وویل چې د بېړنۍ بودیجې له زیاتوالي پرته به د امریکایي ځواکونو پوځي روزنې محدودې شي. که څه هم پنټاګون د دغه مالي لګښت د محاسبې دقیق جزییات نه دي په ډاګه کړي، خو د رویټرز د معلوماتو له مخې، د ولسمشر ډونالډ ټرمپ ادارې اټکل کړی و چې د جګړې یوازې لومړیو شپږو ورځو لږ تر لږه ۱۱.۳ میلیارده ډالره لګښت درلود.

د روانې میاشتې په پیل کې د امریکا او اسلامي جمهوریت ترمنځ نازک اوربند له ماتېدو وروسته دواړو لوریو پر یو بل ورځني بریدونه پیل کړي دي. د دغه تاوتریخوالي له امله تر اوسه په جګړه کې د وژل شویو امریکایي سرتېرو شمېر ۱۷ ته رسېدلی او د پنټاګون د معلوماتو له مخې، په دغه نښتو کې چې د فبرورۍ په وروستیو کې پیل شوې، شاوخوا ۴۳۰ امریکایي سرتېري ټپیان شوي هم دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په تېره اونۍ کې ګواښ کړی چې په ایران کې به د بریدونو ساحه پراخه کړي او په نښه شویو ځایونو کې به د انرژۍ تاسیسات او پلونه هم شامل کړي.

هغه همدارنګه د ایران د خارګ ټاپو د تېلو د مرکز د نیولو لپاره د ځمکنیو ځواکونو د استولو او د «پیکاکس ماونټین» په نوم د ځمکې لاندې د اټومي تاسیساتو د بمبارولو ګواښ وکړ او د سې شنبې په ورځ یې وویل چې امریکا به ډېر ژر دغه غره کې جوړ شوي تاسیسات له منځه یوسي.

د امریکا او اسلامي جمهوریت ترمنځ مستقیمه پوځي جګړه د تېر کال د کب له میاشتې راهیسې پیل شوې چې له ۱۹۹۱ کال راهیسې په منځني ختیځ کې تر ټولو لویه جګړه بلل کېږي. دا نښتې د دواړو هېوادونو ترمنځ په ژنیو او اسلام‌اباد کې د هستوي مذاکراتو له ماتېدو او د اسلامي جمهوریت لخوا د غني‌سازۍ د کچې له نه کمولو وروسته د واشنګټن او تهران د څلور لسیزې تر ټولو سخت بحران په پایله کې رامنځته شوې دي.

د فاکس نیوز د راپور له مخې د امریکا د جګړې وزارت ویلي، سوینټن د امریکا د پوځ د فضا او توغندیزې دفاع قوماندانۍغړی و او د یکشنبې په ورځ د یوې یوطرفه بریدګرې بې‌پیلوټه الوتکې د کنټرول شوې چاودنې د عملیاتو پر مهال ووژل شو.

د یادې پېښې د څرنګوالي په اړه څېړنې روانې دي او تر اوسه یې وروستۍ پایلې نه دي اعلان شوې.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د دوشنبې په ورځ په خپلې «ټروت سوشل» ټولنیزې شبکې کې لیکلي: «هر ځل چې ایران یو امریکايي سرتېری ووژني، د دې کار بیه به څو برابره پرې کړي.»

ټرمپ زیاته کړې چې دا لارښوونه یې د جګړې وزیر پیټ هېګست، د ګډو ځواکونو د لوی درستیزانو د کمېټې مشر ډانیل کین او د امریکا ټولو پوځي قوماندانانو ته سپارلې ده.

د مایکل ایمانویل سوینټن له وژل کېدو سره، د ایران او امریکا د روان کړکېچ له پیل راهیسې د وژل شویو امریکايي سرتېرو شمېر ۱۷ ته رسېدلی دی. د راپورونو له مخې، په دې مرګ‌ژوبله کې هغه سرتېري هم شامل دي چې د ایراني بریدونو، پوځي الوتکو د غورځېدو او د سیمې په پوځي عملیاتو پورې اړوندو نورو پېښو کې وژل شوي دي.

د خاتم‌الانبیاء مرکزي قرارګاه د اسلامي جمهوریت تر ټولو لوړه پوځي عملیاتي قرارګاه ده او د وسله والو ځواکونو د عملیاتي ډیزاین، همغږۍ او څارنې مسوولیت پر غاړه لري. د امریکا ولسمشر، ډونالډ ټرامپ، د سې شنبې په ورځ اعلان وکړ چې د دغه هېواد پوځ به «ډېر ژر» د کلنګ گزلا غر «تر سخت برید لاندې» راولي.

ټرامپ په سپینه ماڼۍ کې په یوه مطبوعاتي ناسته کې، د کلنګ گزلا غره تاسیساتو ته په ایران کې د پاتې شویو سانتریفیوژونو د لېږدولو احتمال ته اشاره وکړه او ویې ویل: «موږ په دې اړه مستند معلومات نه لرو... خو سانتریفیوژ له هستوي موادو پرته ارزښت نه لري. د موضوع اصل هستوي مواد دي او موږ همدا تعقیبوو.»

د کلنګ گزلا غر په اصفهان ولایت کې، د نطنز هستوي تاسیساتو سویل ته په شاوخوا دوه کیلومترۍ کې موقعیت لري.

د چارواکو په وینا، دغه کښتۍ د شنبې په ورځ ناوخته د ۱۷۹ سپرلۍ سره د ګویانا په ساحلي اوبو کې نسکوره شوه. د حکومت د معلوماتو له مخې، د ژغورل شویو کسانو شمېر ۷۷ ته رسېدلی دی، خو د لسګونو نورو مسافرینو د مړینې په اړه لا هم سختې اندېښنې شتون لري.

دولتي چارواکو د لومړنیو ارزونو وروسته ویلي دي چې د مسافرینو په لېست کې بې‌غوري او د کښتۍ د عملې له خوا د نشه‌يي توکو احتمالي کارول د دغه ناوړه ناورین د رامنځته کېدو اصلي لاملونه کېدای شي.

د ګویانا حکومت زیاته کړې ده چې د پېښې په سیمه کې د لادرکه شویو کسانو د موندلو لپاره ۱۶ کښتۍ ګمارل شوې دي. اوسمهال د فرانسوي او ځايي غواصانو له خوا د لټون او ژغورنې ګډ عملیات په جدي توګه دوام لري.

د راپور له مخې، د اردن د وسله‌والو ځواکونو د لوی درستیز پخواني مرستیال قاصد محمود ویلي، ایران خپل توغندیز ټکنالوژي پرمختللې کړې او د توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو په ګډ استعمال یې د راداري دفاعي سیستمونو د تېروتلو وړتیا لوړه کړې ده.

د محمود په وینا، ایران لومړی د ساده توغندیو په وسیله د دښمن راداري سیستمونه منحرفوي، او وروسته پرمختللي توغندي توغوي چې د الوتنې په وروستیو ۳۰تر ۴۰ کیلومترو کې خپل مسیر بدلوي.

هغه ویلي، د مسیر دغه ناڅاپي بدلون د دفاعي سیستمونو لپاره د دغو توغندیو کشف او شنډول ډېر ستونزمن کوي او له همدې امله د بریدونو اغېزمنتیا او د احتمالي مرګ‌ژوبلې کچه لوړېږي.

سي‌بي‌اېس ویلي، دغه ارزونې داسې مهال خپرېږي چې په منځني ختیځ کې د ایران او امریکا ترمنځ پوځي کړکېچ زیات شوی او د سیمې امنیتي وضعیت لا هم ترینګلی دی.