واسکونسن مسلم ژورنال د ګارډین ورځپاڼې له قوله یوه راپور کې لیکلي، چې د طالبانو له واکمنېدو نږدې پنځه کاله وروسته د افغانستان د لوړو زده کړو نظام له جدي ستونزو سره مخ شوی او محصلان باور لري چې پوهنتونونه د خپل اصلي علمي رسالت څخه لرې شوي دي.
د راپور له مخې، نارینه محصلان اړ دي ږیرې پرېږدي، دودیزې جامې واغوندي او هره ورځ په اجباري ډول خپل مضمونونه نه پرته نور څه ولولي او نورو غونډو کې ګډون وکړي کوم چې دوی پورې اړه نه لري . یو شمېر محصلان وايي، که د طالبانو له ټاکل شویو اصولو سرغړونه وکړي، له سزا سره مخ کېږي.
د کابل پوهنتون د ژورنالېزم یوه محصل ویلي، د نورو غونډو له امله د دوی د اصلي درسي ساعتونو یوه برخه له منځه ځي او د ژورنالېزم او نورو عصري مضامینو زدهکړې اغېزمنې شوې دي.
په راپور کې راغلي چې د کابل، کندهار، هلمند، ننګرهار، بامیان، بلخ او وردګو ولایتونو له شلو څخه زیاتو محصلانو ورته اندېښنې شریکې کړې دي. دوی وايي، ډېر تجربه لرونکي استادان له هېواده وتلي یا له دندو لرې شوي او پر ځای یې کمتجربه او د طالبانو پلوي کسان ګومارل شوي دي.
ځینو محصلانو ویلي، اوس په ټولګیو کې د ازادو پوښتنو او بحث فضا محدوده شوې او محصلان یوازې د استاد د خبرو اورېدو ته اړ ایستل کېږي.
د یونسکو د شمېرو له مخې، په افغانستان کې د لوړو زده کړو د محصلانو شمېر د ۲۰۱۹ او ۲۰۲۴ کلونو ترمنځ په څرګند ډول کم شوی دی. د ښځینه محصلانو نوملیکنه تر ۲۰۲۴ کال پورې صفر ته رسېدلې او د نارینه محصلانو شمېر هم له ۳۱۰ زرو څخه نږدې ۱۸۹ زرو ته راټیټ شوی دی.
راپور زیاتوي، ډېری محصلان نور باور نه لري چې پوهنتوني زدهکړې به دوی ته د کار او ښه راتلونکي زمینه برابره کړي او یو شمېر یې یوازې د کورنیو د غوښتنې له امله خپلو زدهکړو ته دوام ورکوي.
