ازادۍ جبهې ته نږدې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې ځواکونو یې د شنبې په غرمه د بدخشان په زیباک ولسوالۍ کې د طالبانو دوه ډرونونه نسکور کړي. افغانستان انټرنشنل د دې پېښې تصویرونه لیدلي چې په یوه غرنۍ سیمه کې د ډرونونو ټوټې ښيي. طالبانو تراوسه ددې ادعا په اړه څه نه دي ویلي.
پخپله ازادۍ جبهې چې په تېرو دوو ورځو کې د بدخشان په زیباک کې د طالبانو له ځواکونو سره په نښته کې ښکیله ده، د طالبانو د ډرونونو د نسکورولو په اړه په رسمي توګه څه نه دي ویلي.
د طالبانو د سوداګرۍ وزارت وايي، د ازبکستان یو لوړپوړی پلاوی، چې دولتي چارواکي او د دغه هېواد د خصوصي سکتور استازي پکې شامل دي، د لومړي وزیر د مرستیال جمشید خواجهیف په مشرۍ نن کابل ته رسېدلی. په پلاوي کې د ازبکستان شاوخوا ۱۷۰ سوداګر او پانګوال شامل دي.
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت په وینا، دغه پلاوي ته د کابل په نړیوال هوايي ډګر کې د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي هرکلی ووایه.
وزارت وايي، کابل ته د ازبکستاني پلاوي د سفر موخه د طالبانو له چارواکو او د افغانستان له خصوصي سکتور سره لیدنې او خبرې او همدارنګه په سوداګریز فورم کې ګډون دی.
ټاکل شوې چې د پلاوي د سفر پر مهال د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګریزو او اقتصادي همکاریو د پراختیا په اړه خبرې وشي او د خصوصي سکتورونو ترمنځ د اړیکو د پیاوړتیا لپاره د ګډو فرصتونو په اړه بحث وشي.
په دغه پلاوي کې د ازبکستان د سردریا ولایت سوداګر او پانګوال هم شامل دي، چې څو ورځې وړاندې د افغانستان د څه باندې ۱۰۰ سوداګرو کوربه و.
د طالبانو او ازبکستان ترمنځ په دې وروستیو کې اقتصادي او سوداګریزې اړیکې پراخې شوې او د دواړو خواوو جګپوړو پلاویو له دې وړاندې هم سره لیدلي دي.
د افغانستان د مېرمنو سازمان له ۳۰ څخه د زیاتو بنسټونو او د هېواد دننه د ۴۵۰ ښځو په مشوره د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتریش او امنیت شورا ته یو لیک لېږلی. دوی لیکلي، چې یوناما باید له افغان ښځو، مدني ټولنې او سیاسي جریانونو سره د منظمو لیدنو یو جوړښت رامنځته کړي.
د افغانستان لپاره د مېرمنو سازمان دا لیک په خپل اېکس کې خپور کړی او ټینګار یې کړی چې دا ډول تعامل باید له ساده مشورو هاخوا لاړ شي او په سیاسي پروسو کې د افغان ښځو او نورو ښکېلو غاړو رښتینې ونډه باوري کړي.
په دغه پرانیستي لیک کې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ۲۷۲۱ پرېکړه لیک پر بنسټ د خپلواکې ارزونې د سپارښتنو پر بشپړ پلي کېدو او د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د ځانګړي استازي پر ټاکلو ټینګار شوی دی.
د سیاسي پرمختګونو د ارزونې لپاره د روښانه شاخصونو ټاکل او په ټولو سیاسي خبرو اترو کې د ښځو بشپړ، برابر او مانا لرونکی ګډون د دغه لیک نورې مهمې غوښتنې دي.
دغه سازمان د ملګرو ملتونو د مرستندویه ماموریت یا یوناما د روڼتیا او حساب ورکونې د پیاوړتیا غوښتنه هم کړې ده.
د افغانستان لپاره د مېرمنو سازمان پر ملګرو ملتونو غږ کړی چې د دغو وړاندیزونو د عملي کولو او د اغېزناک مشرتابه له لارې د یوې داسې باوري او ټولشموله سیاسي پروسې لپاره لاره هواره کړي چې د افغانستان د ټولو وګړو د ارادې ښکارندویي وکړي.
دغه سازمان د ټولنیزو رسنیو له لارې هم پر نړیواله ټولنه غږ کړی چې په افغانستان کې د یوه رښتیني سیاسي بهیر د رامنځته کېدو ملاتړ وکړي.
په هلمند ولایت کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست سیمه ییزو چارواکو پر رسنیو غږ وکړ چې خپل نشرات د اسلامي اصولو او ملي ګټو په چوکاټ کې برابر کړي. دوی د رسنیو ځینې مطالب «خرافات او بېبنسټه » بللي او دا کار یې د ټولنې لپاره زیانناک ګڼلی.
د هلمند ولایت د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست د شنبې په ورځ د رسنیو له مسوولانو سره د همغږۍ غونډه کې غوښتي، چې د خپلو خپرونو کیفیت او محتوا ته پام وکړي او د هغو مطالبو له خپرولو ډډه وکړي چې ددوی په وینا، د اسلامي اخلاقو او افغاني ټولنې خلاف وي.
د طالبانو د فرهنګ او ګرځندوی امر حیات الله یوسف په غونډه کې ټینګار کړی چې څوک په رسنیو کې د ویاند، کوربه یا شنونکي په توګه کار کوي، باید د خپلې موضوع په اړه بشپړ چمتووالی ولري او له ناسمو او پاروونکو څرګندونو ډډه وکړي.
هغه زیاته کړې چې رسنۍ پر عامه ذهنیت مستقیم اغېز لري او باید د داسې مطالبو له خپرولو ډډه وکړي چې په ټولنه کې د «فساد او اختلاف» لامل کېږي.
د طالبانو له بیا ځلي واک ته رسېدو سره دې ډلې په افغانستان کې رسنۍ سانسور کړې دي او رسنۍ په ازاده توګه فعالیت نه شي کولی.
د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزیر عطاءالله عمري په کابل کې د ترکیې له شارژدافیر ساډین اییلډیز سره کتلي او د افغان سوداګرو او ناروغانو لپاره ویزو د صادرولو بهیر اسانه کولو غوښتنه یې ترې کړې ده.
د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت نن شنبه، د زمري په درېیمه، وویل چې په دې لیدنه کې دواړو لوریو د افغانستان او ترکیې ترمنځ د اقتصادي همکاریو پر پیاوړتیا ټینګار وکړ.
د طالبانو د کرنې وزیر له ترکي ډیپلومات څخه وغوښتل چې د افغان سوداګرو او ناروغانو لپاره د ویزو په ترلاسه کولو کې لازمې اسانتیاوې برابرې کړي څو دوه اړخیزه سوداګري او تګ راتګ اسانه شي.
د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې په دې کتنه کې د کرنې په سکتور کې د ترکیې د پانګونې او د افغاني کرنیزو محصولاتو لپاره د بازار موندنې په اړه هم خبرې وشوې.
عطاءالله عمري ویلي چې افغانستان د کرنې په برخه کې د پانګونې لپاره ښه فرصتونه لري او دوی په دې برخه کې د ترکي پانګوالو ملاتړ کوي.
د طالبانو کرونې وزارت د ترکیې شارژدافیر ساډین اییلډیز له قوله ویلي، چې هغه د کرنې او مالدارۍ په برخو کې د همکاریو د دوام ډاډ ورکړی او ژمنیه یې کړې، چې د افغان سوداګرو د ستونزو د هوارولو او د ویزو په برخه کې د اسانتیاوو برابرولو په تړاو به له اړوندو ترکي چارواکو سره وغږیږي.
افغانستان د روان کال د پسرلي په موسم کې د اسلام کلا-دوغارون پولې له لارې ۱،۷میلیونه ټنه توکي وارد کړي دي. افغانستان ته د ایران ډېری صادرات ودانیز توکي، اوسپنه، خوراکي توکي، مېوې، سبزيجات او نفتي محصولات دي.
د ایران د تایباد د دوغارون سوداګریزې ـ صنعتي ازادې سیمې د اقتصادي پراختیا مرستیال حسن نوريزاده ایرنا اژانس ته ویلي، چې ایران له افغانستان سره د سیستان او بلوچستان د میلک، د جنوبي خراسان د ماهیرود او د رضوي خراسان د دوغارون له رسمي پولو سره ګډه پوله لري.
د هغه په وینا، افغانستان ته د ایران د صادرېدونکو توکو ۶۰سلنه د دوغارون له رسمي سرحد څخه لېږدول کېږي.
هغه وویل، چې افغانستان ته د ایران ډېری صادرات ودانیز توکي، اوسپنه او فلزات، خوراکي توکي، مېوې او سبزيجات او نفتي محصولات دي.
له بلې خوا، ایران له افغانستان څخه تخمونه، کنجاړه او ودانیزې ډبرې واردوي.
یاد ایراني چارواکي ویلي، چې هرات د افغانستان دویم لوی اقتصادي بازار بلل کېږي. د هغه په وینا، افغانستان ته د ایران د صادرېدونکو توکو له ۹۰ سلنې زیات د هرات ښار پر لور ځي او د اسلام کلا له لارې ډېری اقتصادي تعاملات د هرات له سوداګرو او اقتصادي فعالانو سره کېږي.
د هغه په وینا، اوس مهال هره ورځ له ۱۲۰۰ څخه ډېر ایراني او بهرني باروړونکي موټر د اسلامکلا او دوغارون له دوو رسمي سرحدونو افغانستان او ایران ته تګ راتګ کوي.
د هغه په وینا، دا شمېر د کال په بېلابېلو موسمونو کې بدلېږي.
نوريزاده زیاته کړه چې د ایران او افغانستان ترمنځ د سوداګرۍ د زیاتوالي لپاره باید له ټولو شته امکاناتو استفاده وشي. د هغه په باور، دا کار به د ایران، رضوي خراسان او د تایباد د سرحدي سیمې اقتصادي وده پیاوړې کړي او په دې محرومه سرحدي سیمه کې به د دوامدارو کاري فرصتونو د رامنځته کېدو زمینه برابره کړي.