• العربية
  • فارسی
  • English
Brand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

ملګري ملتونه: جګړو کې ښځې او نجونې د انسان‌تښتونې او جنسي غلامۍ له ګواښ سره مخ دي

۸ زمری ۱۴۰۵ - ۳۰ جولای ۲۰۲۶، ۲۱:۴۷ GMT+۱

ملګرو ملتونو د انسانانو د قاچاق پر وړاندې د نړیوالې ورځې په مناسبت ویلي، ترهګرې ډلې او جنایتکارې شبکې په جګړه‌ځپلو سیمو کې د ټولنو د وېرولو لپاره د انساني قاچاق، جنسي استثمار او غلامۍ ته دوام ورکوي، خو د قربانیانو د ملاتړ، عدالت او حساب ورکونې په برخه کې لا هم جدي تشې شته.

ملګرو ملتونو د انسانانو د قاچاق پر وړاندې د نړیوالې ورځې په مناسبت په یوه اعلامیه کې ویلي، د جګړو له امله د انسانانو د قاچاق، په ځانګړې توګه د جنسي استثمار او جنسي غلامۍ د مخنیوي، قربانیانو د ساتنې او عاملانو د حساب ورکولو په برخه کې لا هم جدي ستونزې موجودې دي.

په اعلامیه کې ویل شوي، د ملګرو ملتونو امنیت شورا په ۲۰۱۶ کال کې د انسانانو د قاچاق په اړه خپله لومړۍ ځانګړې پرېکړه تصویب کړه چې د جګړو له جنسي تاوتریخوالي سره یې د انسانانو د قاچاق اړیکه په رسمیت وپېژندله. خو لس کاله وروسته هم د مخنیوي، قربانیانو د ساتنې او عدالت په برخو کې تشې موجودې دي.

د ملګرو ملتونو په وینا، د جګړو پر مهال انسان‌تښتونه او قاچاق د وسله‌والو او ترهګرو ډلو او جنایتکارو شبکو له لوري د خلکو د وېرولو، کنټرول، غچ اخیستنې او ډله‌ییزې سزا ورکولو لپاره کارول کېږي او ښځې او نجونې ترې په ځانګړي ډول اغېزمنې کېږي.

په اعلامیه کې ټینګار شوی چې انسانانو قاچاق د ښځو او نجونو د حقونو د کمزوري کولو، د جنسیتي برابرۍ د محدودولو او د جنسي غلامۍ د دودولو لپاره هم کارول کېږي. د ملګرو ملتونو په وینا، معلولې ښځې او نجونې د خدمتونو د نه لاسرسي، تبعیض او ټولنیز محرومیت له امله د جنسي استثمار لپاره د قاچاق له لوړ خطر سره مخ دي.

ملګرو ملتونو همداراز ویلي، د جګړو اړوند جنسي استثمار او غلامۍ قرباني نارینه او هلکان، همدارنګه د جنسي تمایل او جنسیتي هویت له پلوه بېلابېل کسان هم اغېزمنوي، خو د دغو پېښو ډېری یې نه ثبتېږي او نه راپور کېږي، چې له امله یې قربانیان اړینو خوندیتوب او مرستندویه خدمتونو ته لاسرسی نه شي موندلای.

په اعلامیه کې راغلي چې که د دولت چارواکي په خپله د انسانانو په قاچاق کې ښکېل وي، یا غیر دولتي ډلې د دولت په چوپتیا او رضایت کې دا کار ترسره کړي، د انسانانو قاچاق له جبري ورکېدو سره هم تړاو موندلای شي. په داسې حالتونو کې قربانیان له خپلو کورنیو سره اړیکه له لاسه ورکوي او خپلوان یې د هغوی له برخلیک او ځای څخه بې‌خبره پاتې کېږي.

ملګرو ملتونو اندېښنه ښودلې چې د سولې ساتنې په ماموریتونو کې د انسانانو قاچاق لا هم کافي پاملرنه نه ترلاسه کوي. د اعلامیې له مخې، د تمویل کمښت، د ملګرو ملتونو د ماموریتونو کمېدل او د بشري مرستو د لاسرسي محدودیتونه د قاچاق د مخنیوي، د قربانیانو د ساتنې او د عدالت د تامین هڅې کمزورې کړې دي.

دغه سازمان خبرداری ورکړی چې د جګړو او بې‌ځایه کېدو پر مهال د انسانانو د قاچاق خطر لا زیاتېږي. د ملګرو ملتونو په وینا، هغه کډوال، پناه‌غوښتونکي او داخلي بې‌ځایه شوي کسان چې د خوندي استوګنې، کورنۍ یوځای کېدو او نورو قانوني خوندیتوب لارو ته لاسرسی نه لري، د انسانانو د قاچاق له لوړ خطر سره مخ کېږي.

ملګرو ملتونو ټینګار کړی چې «هیڅ د سولې ساتنې ماموریت پای، د تمویل کمښت یا سیاسي بدلون د قربانیانو د پرېښودلو توجیه نه شي کېدای.»

دغه سازمان له حکومتونو، نړیوالو ادارو، مدني ټولنو او سوداګریزو بنسټونو غوښتي چې د انسانانو د قاچاق د مخنیوي په هڅو کې د قربانیانو ونډه پیاوړې کړي او هغوی یوازې د مرستو ترلاسه کوونکي ونه ګڼي، بلکې د حقونو لرونکي، د تجربې خاوندان او د پالیسۍ په جوړولو کې شریکان وبولي.

ډېر لیدل شوي

د ایران په پوله کې افغانستان ته اوښتونکي زرګونه موټر بې برخلیکه ولاړ پاتې دي
۱

د ایران په پوله کې افغانستان ته اوښتونکي زرګونه موټر بې برخلیکه ولاړ پاتې دي

۲
د نجونو پر زده کړو طالبي بندیز

د بښنې نړۍوال سازمان پر طالبانو د فشار راوړلو او د نجونو د ښوونځیو پرانیستلو غوښتنه کړې

۳

د افغانستان په اړه د امنیت شورا په غونډه کې هېوادونو څه وویل؟

۴
د حکمتیار لیکنه

په سيمه کې څه تېرېږي او هېواد کوم لوري ته بېول کېږي؟

۵

پاکستان کې د افغان محصلینو د ویزو قضیه کې نوی پرمختګ؛ اتو افغان محصلینو ته ویزې ورکړل شوي

•
•
•

نور خبرونه

په ناروې کې یو افغان د خپلې ملګرې د وژنې په تور نیول شوی

۸ زمری ۱۴۰۵ - ۳۰ جولای ۲۰۲۶، ۰۰:۱۹ GMT+۱
100%

د ناروې پولیسو یو ۳۴ کلن افغان د خپلې ناروېژۍ ملګرې د وژنې په تور نیولی دی. دغه ښځه تر سختو ټپونو وروسته روغتون ته ولېږدول شوه، خو هلته یې ساه ورکړه. تورن کس تر دې وړاندې هم د یوې بلې ښځې پر وړاندې د تاوتریخوالي له امله په یو کال او دوو میاشتو بند محکوم شوی و.

دې پېښې یو ځل بیا په ناروې کې د کورني تاوتریخوالي د شکایتونو د څېړنې، د پولیسو د چلند او د ورته جرمونو د مخنیوي په اړه بحثونه راپارولي دي.

د ناروې پولیسو د یکشنبې په ماښام، د زمري میاشتې په څلورمه، د یوې ټپي شوې ښځې د راپور تر ترلاسه کولو وروسته د هېواد په سوېل لوېدیځ کې د یرن سیمې یوه کور ته ورغلل.

پولیسو هلته مارن سومه له سختو ټپونو سره وموندله. هغه روغتون ته د لېږد پر مهال ژوندۍ وه، خو د دوشنبې په ورځ، د اسد په پنځمه، یې ساه ورکړه.

د هغې ۳۴ کلن ملګری، چې د افغانستان تبعه دی، هماغه ورځ ونیول شو. پولیسو لومړی هغه د وژنې د هڅې په تور تورن کړی و، خو د مارن سومه تر مړینې وروسته دا تور په وژنه بدل شو.

د پولیسو په وینا، دواړو له یو بل سره عاطفي اړیکه لرله.

محکمې د سې‌شنبې په ورځ، د اسد په شپږمه، پرېکړه وکړه چې تورن به د څلورو اوونیو لپاره په موقتي توقیف کې پاتې شي او د هغه لیدنې او اړیکې به هم محدودې وي.

د نوموړي مدافع وکیل د محکمې پر پرېکړې اعتراض کړی او ویلي یې دي چې محکمې د دوسیې شواهد په سمه توګه نه دي ارزولي.

پولیسو د چهارشنبې په ورځ د عدلي طب لومړني راپور ترلاسه کړ، خو د روانو څېړنو له امله یې د هغه جزئیات خپاره نه کړل. پولیسو همدارنګه ویلي چې د پېښې له ځایه یې ځینې توکي ضبط کړي، خو د هغو د ډول په اړه یې څه نه دي ویلي.

تورن کس د وژنې تور رد کړی دی.

د هغه مدافع وکیل، آروید شویدین، ویلي چې موکل یې ادعا کوي مارن سومه ناڅاپه له روغتیايي ستونزې سره مخ شوه او ساه یې بنده شوه. د هغه په وینا، تورن د مرستې لپاره چیغې وهلې او له ګاونډي یې غوښتي وو چې امبولانس ته زنګ ووهي.

وکیل دا ادعا هم کړې چې د مارن سومه پخواني کبود د زینو څخه د لوېدو له امله رامنځته شوي وو، خو پولیسو دا ادعا نه ده تایید کړې.

د پولیسو په وینا، تورن د لومړنۍ نیونې پر مهال ځینې څرګندونې کړې وې، خو کله چې تور یې په وژنه بدل شو، بیا یې له ځواب ویلو ډډه وکړه.

له وژنې مخکې د کورني تاوتریخوالي دوسیه

د مړینې څخه څو ورځې مخکې، مارن سومه پر خپل بدن د کبودو نښو له امله روغتیايي مرکزونو ته مراجعه کړې وه.

له دې وروسته، پولیسو د سرطان په ۲۶مه د کورني تاوتریخوالي دوسیه پرانیسته او د هغې ملګری یې ونیو.

د پولیسو څارنوال، فریدریک سوما، وویل چې په دې دوسیه کې له دواړو کسانو څخه پوښتنې شوې وې، خو تورن لږ وخت وروسته خوشې شو، ځکه د پولیسو په وینا، د هغه د دوامداره توقیف لپاره قانوني شرایط نه وو برابر.

د دې دوسیې څېړنې لا روانې وې چې مارن سومه په سختو ټپونو سره وموندل شوه. پولیس وايي، اوس د دواړو د اړیکو مخینه او د تاوتریخوالي پخوانۍ دوسیه د وژنې د څېړنو برخه ده.

د مارن سومه د کورنۍ وکیل، براګه نوردګورد، دا پېښه «د اټکل وړ غمیزه» بللې او ویلي یې دي چې قربانۍ له دې پېښې مخکې اړینه مرسته نه وه ترلاسه کړې.

د تورن د محکومیت مخینه

تورن د ۲۰۰۰مې لسیزې په لومړیو کې له خپلې کورنۍ سره ناروې ته کډه شوی او د خپل ژوند ډېره برخه یې د یرن په سیمه کې تېره کړې ده.

هغه په ۲۰۱۹ کال کې د خپلې پخوانۍ ملګرې پر وړاندې د څو ځله تاوتریخوالي او نورو جرمونو له امله په یو کال او دوو میاشتو بند محکوم شوی و.

د محکمې د پرېکړې له مخې، هغه دغه ښځه څو ځله وهلې وه، پر مخ یې پرې سګرټ مړ کړی و او د اوسپنیز سوک‌وهونکي (پنجه بکس) په وسیله یې پرې برید کړی و. نوموړي د اړیکو له منع کېدو سره سره د هغې کور ته هم تللی، د کور ښیښې یې ماتې کړې او ګواښونه یې ورته کړي وو.

د محکمې په حکم کې راغلي وو چې دا اړیکه له دوامدار تاوتریخوالي او کنټرولوونکي چلند سره مل وه. محکمې ویلي وو چې تورن د خپلې ملګرې د اړیکو او تګ راتګ په اړه پرېکړې کولې او قرباني د یوې مودې لپاره په ویره کې ژوند کاوه.

هغه په همدې دوسیه کې د ګواښ، د شتمنۍ د تخریب، غلا، د چاقو او تبر د ناقانونه لېږد او د نشې په حالت کې د موټر چلولو په جرمونو هم محکوم شوی و.

تورن هغه مهال هم د تاوتریخوالي تورونه رد کړي وو، خو محکمې د شاهدانو د څرګندونو، انځورونو او نورو شواهدو پر بنسټ هغه مجرم پېژندلی و.

نوموړی تر دې وړاندې په ۲۰۱۷ کال کې هم د خپلې بلې پخوانۍ ملګرې سره د سخت ناوړه چلند په یوه دوسیه کې محکوم شوی و، خو وروسته استینافي محکمې د شک د موجودیت له امله هغه حکم لغوه او نوموړی یې بری کړ.

ولې تورن خوشې شو؟

د مارن سومه پر وړاندې د تاوتریخوالي د دوسیې له جوړېدو وروسته د تورن خوشې کېدل، په ناروې کې د بحث یوه مهمه موضوع ګرځېدلې ده.

پولیسو ویلي چې د مخنیوي د اقداماتو په اړه راپورته شوې پوښتنې درک کوي، خو اوس مهال یې ټول تمرکز د وژنې پر څېړنو دی او د څېړنو له پرمختګ وروسته به د خپلو ارزونو او پرېکړو په اړه معلومات وړاندې کړي.

د پولیسو د کړنو د ارزونې خپلواک بنسټ هم ویلي چې اوسمهال د پولیسو د فعالیتونو د پلټنې لپاره کوم دلیل نه ویني، خو د دې دوسیې پرمختګونه له نږدې څاري.

دې پېښې په ناروې کې یو ځل بیا د «کلر قانون» په نوم د وړاندیز شوې طرحې په اړه بحثونه راژوندي کړي دي.

د دې طرحې له مخې، وګړي یا د هغوی د کورنۍ غړي کولای شي له پولیسو څخه وپوښتي چې آیا د دوی اوسنی یا احتمالي د ژوند ملګری د کورني تاوتریخوالي یا جنسي جرمونو د محکومیت مخینه لري که نه.

د ناروې محافظه‌کار ګوند دا طرحه د بریتانیا له تجربې څخه په الهام وړاندې کړې وه، خو پارلمان د ۲۰۲۶ کال په مارچ میاشت کې رد کړه.

د دې طرحې مخالفان وايي چې دا کار د خلکو د شخصي معلوماتو د خوندیتوب حق زیانمنوي او د پولیسو ډېرې سرچینې به مصرف کړي. خو ملاتړي یې باور لري چې د ژوند د ملګري د تاوتریخوالي له مخینې څخه خبرتیا کولای شي د ورته جنایتونو په مخنیوي کې مهم رول ولوبوي.

رویټرز: امریکا د فرانسې د نوي سفیر د منلو د ځنډېدو احتمال څېړي

۷ زمری ۱۴۰۵ - ۲۹ جولای ۲۰۲۶، ۲۳:۱۷ GMT+۱
100%

رویټرز اژانس د څلورو سرچینو له قوله راپور ورکړی چې د امریکا حکومت د فرانسې له خوا واشنګټن ته د وړاندیز شوي نوي سفیر د منلو د ځنډېدو، او یا هم د هغه د نه منلو امکان ارزوي. دا موضوع وروسته له هغې راپورته شوې چې فرانسې په ښکاره ډول د ټرمپ د حکومت د بشري حقونو پر کړنلارې نیوکه وکړه.

د دغو سرچینو په وینا، تر اوسه وروستۍ پرېکړه نه ده شوې، خو په جنیوا کې د ملګرو ملتونو په دفتر کې د فرانسې استازولۍ له لوري د امریکا د بشري حقونو پر وضعیت وروستۍ نیوکې، د ډونالډ ټرمپ د حکومت یو شمېر لوړپوړي چارواکي سخت غوسه کړي دي.

په ورته وخت کې، دوو نورو سرچینو ویلي چې ځینې امریکايي چارواکي هڅه کوي له فرانسې سره د کړکېچ د لا زیاتېدو مخه ونیسي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت یوه چارواکي رویټرز ته ویلي: «متحده ایالات د فرانسې له غیرمسؤلانه او بې‌احترامه څرګندونو سخت ناهیلي شوي او مناسب ځواب به ورته ورکړي.»

که د فرانسې وړاندیز شوی سفیر وځنډول شي یا یې نوماند رد شي، دا به په ډیپلوماټیک ډګر کې یو غیرمعمول اقدام وي او ښايي د دواړو پخوانیو متحدانو ترمنځ وروستي اختلافونه، چې د سوداګریزو تعرفو او د ایران د جګړې په اړه هم شته، نور هم ژور کړي.

د راپور له مخې، د فرانسې ولسمشر ایمانویل مکرون، د الیزې ماڼۍ پخوانی سلاکار او د فرانسې د بهرنیو چارو وزیر ژان-نوېل بارو د دفتر مشر، اورلین لوشوالیه، په واشنګټن کې د فرانسې د سفیر په توګه نومولی دی. فرانسې هیله لرله چې نوموړی به د سپټمبر تر میاشتې خپله دنده پیل کړي.

رویټرز لیکلي چې د دې ټاکنې د تایید بهیر وروسته له هغې له ستونزو سره مخ شو، چې په جنیوا کې د ملګرو ملتونو په دفتر کې د فرانسې استازولۍ د اېکس ټولنیزې شبکې له لارې یو پیغام خپور کړ. په دې پیغام کې د امریکا پر هغې پرېکړې نیوکه شوې وه چې د روسیې، شمالي کوریا او څو نورو هېوادونو ترڅنګ یې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د عالي کمېشنر، ولکر تورک، د څلور کلنې دندې د غځولو پر ضد رایه ورکړې وه.

د فرانسې استازولۍ په خپل پیغام کې لیکلي وو: «امریکا یو وخت د بشري حقونو نښه وه، خو اوس نور داسې نه ده. نړۍ نور ورته غوږ نه نیسي.»

یوه سرچینه رویټرز ته ویلي چې دا پیغام د فرانسې د حکومت له رسمي لارو تایید شوی و او د کوم ټیټ‌پوړي کارکوونکي خپل‌سری اقدام نه و.

د دواړو هېوادونو ترمنځ سیاسي کړکېچ د دوشنبې په ورځ نور هم زیات شو. د ملګرو ملتونو په امنیت شورا کې امریکايي پلاوي د اوکراین په اړه د فرانسې د استازي د وینا پر مهال غونډه پرېښوده او پاریس یې په «غیرصادقانه سیاسي نندارې» تورن کړ.

په مقابل کې، یوه فرانسوي ډیپلوماټیک چارواکي رویټرز ته ویلي چې د ولکر تورک د مأموریت د غځولو په اړه د پاریس ملاتړ، له امریکا سره د نږدې خبرو اترو خنډ نه شي جوړېدای، او د ملګرو ملتونو په یوه رایه کې اختلاف د دواړو هېوادونو اړیکې او د ګډ کار وړتیا تر پوښتنې لاندې نه راولي.

د ډونالډ ټرمپ د ولسمشرۍ په دویمه دوره کې د فرانسې او امریکا اړیکې له لا ډېرو کړکېچونو سره مخ شوې دي. ټرمپ نه یوازې پر اروپایي توکو تعرفې لګولې، بلکې اروپايي حکومتونه یې د ښي اړخو سیاسي جریانونو په محدودولو هم تورن کړي دي. هغه د ناټو د غړو هېوادونو د دفاعي لګښتونو په اړه هم څو ځله له خپلو اروپايي متحدانو سره اختلافات څرګند کړي دي.

د ټي‌ټي‌پي نوی کتاب؛ دغه ډله څنګه د پاکستان پر ضد خپله جګړه او راتلونکی هدف توجیه کوي؟

۷ زمری ۱۴۰۵ - ۲۹ جولای ۲۰۲۶، ۱۶:۰۱ GMT+۱
100%

تحریک طالبان پاکستان (ټي‌ټي‌پي) په یوه تازه خپاره شوي ۱۷۴ مخیز کتاب کې هڅه کړې چې د پاکستان پر ضد خپله شاوخوا دوې لسیزې وسله‌واله جګړه له مذهبي، تاریخي او سیاسي اړخه مشروعه وښيي.

دغه کتاب چې «اعتراف؛ تحریک طالبان پاکستان» نومېږي، په اردو ژبه خپور شوی او دغه ډله وایي چې پښتو ژباړه به یې هم ژر خپره کړي.

کتاب د ټي‌ټي‌پي د یوه لوړپوړي غړي له خوا لیکل شوی او د دې ډلې د رسمي ایډیالوژیک دریځ تر ټولو مفصل بیان بلل کېږي. لیکوال په کې د تحریک د جوړېدو لاملونه، د پاکستان د پوځ او دولت پر ضد د جګړې دلیلونه، مذهبي استدلالونه او د ډلې راتلونکی لیدلوری تشریح کوي.

د کتاب له مخې، د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر له یوولسمې بریدونو وروسته پاکستان د امریکا په مشرۍ نړیوال ایتلاف ته د پوځي، لوژستیکي او استخباراتي اسانتیاوو په برابرولو سره د افغانستان جګړې ته داخل شو. لیکوال ادعا کوي چې په قبایلي سیمو کې د پاکستان پوځي عملیات، د بې ځایه کېدو پېښې او د امریکا ملاتړ د دې لامل شول چې وسله‌وال مقاومت رامنځته او وروسته د تحریک طالبان پاکستان بنسټ کېښودل شي.

د کتاب تر ټولو لویه برخه د پاکستان د پوځ پر ضد جګړه د «دفاعي جهاد» په توګه د توجیه لپاره ځانګړې شوې ده. په دغه برخه کې د قران کریم ایتونه، حدیثونه، فقهي استدلالونه او د ځینو دیوبندي علماوو فتواوې را اخیستل شوې او استدلال کېږي چې پاکستاني پوځ د امریکا او ناټو د پوځي ایتلاف ملاتړ کړی، نو ځکه د هغه پر ضد وسله‌واله مبارزه شریعت له‌مخې مشروع ده.

کتاب یوازې پر پوځ په انتقاد بسنه نه کوي، بلکې د پاکستان ټول سیاسي جوړښت تر پوښتنې لاندې راولي. لیکوال حکومت، پوځ، محکمې او نافذه قوانین «غیرشرعي» بولي او ادعا کوي چې د هېواد واکمن نظام د اسلامي شریعت پر ځای د لوېدیځو قوانینو او سیاسي نفوذ پر بنسټ ولاړ دی. د کتاب له مخې، د پاکستان پوځ د برتانوي هند د پوځ دوام دی او د خپل تاریخ په اوږدو کې یې د بهرنیو قدرتونو ګټې خوندي کړې دي.

په کتاب کې د افغان طالبانو تجربه هم د د ټي ټي پي د دریځ د توجیه لپاره یادېږي. لیکوال د افغان طالبانو شل کلنه وسله واله جګړه د یوې بریالۍ بېلګې په توګه وړاندې کوي او هڅه کوي وښيي چې په پاکستان کې هم ورته وسله‌واله مبارزه د «اسلامي نظام» د رامنځته کېدو لپاره اړینه ده.

د کتاب یوه بله برخه د هغو نیوکو ځواب دی چې د ټي‌ټي‌پي ډله د افراطي تفسیر او تکفیر له امله ورسره مخ ده. یادې ډلې ادعا کړې چې د حنفي فقهې او د اهل سنتو د علماوو له منهج څخه پیروي کوي او د داعش یا خوارجو په څېر د ټولو مسلمانانو د تکفیر قایله نه ده، بلکې خپلې پرېکړې د ځانګړو فقهي اصولو پر بنسټ کوي.

د کتاب له محتوا ښکاري چې د ټي‌ټي‌پي یوازې د خپلې تېرې جګړې دفاع نه کوي، بلکې د خپل راتلونکي سیاسي او نظامي لیدلوري انځور هم وړاندې کوي. ټي‌ټي‌پي د پاکستان د اوسني نظام د بدلون، د پوځ او دولتي ادارو د مشروعیت د ردولو او د خپلې ادعا له مخې د «اسلامي نظام» د رامنځته کولو غوښتنه کوي. په همدې موخه، کتاب د دعوت، تعلیم، اقتصاد، دفاع، رسنیو او نورو برخو لپاره د تنظیمي جوړښتونو یادونه هم کوي او ځان د یوې پراخې سیاسي او اداري پروژې په توګه معرفي کوي، نه یوازې د یوې وسله‌والې ډلې په توګه.

دغه کتاب د تحریک طالبان پاکستان د تبلیغاتي او ایډیالوژیکو خپرونو د لړۍ برخه ده او د ډلې رسمي سیاسي او مذهبي دریځ منعکسوي. کتاب په اردو ژبه خپور شوی او د ټي ټي پي ویلي چې پښتو ژباړه به یې هم په نږدې راتلونکې کې خپره کړي. په کتاب کې مطرح شوې ادعاوې د ډلې خپل روایت دی او افغانستان انټرنشنل پښتو یې په خپلواک ډول نه تاییدوي.

اوبه د فشار د وسیله په توګه؛ د جنوبي اسیا د امنیت لپاره یو پراخېدونکی ګواښ

۷ زمری ۱۴۰۵ - ۲۹ جولای ۲۰۲۶، ۱۵:۰۵ GMT+۱
•
محمد اسحاق رحمان
100%

د ۲۰۲۵ کال د پهلګام له پېښې وروسته د هند له خوا د انډس (سند) اوبو تړون ځنډول، د جنوبي اسیا د اوبو د مدیریت په تاریخ کې یو جدي بدلون بلل کېږي. دا تړون چې په ۱۹۶۰ کال کې د نړیوال بانک په منځګړیتوب شوی و، له اوږدې مودې راهیسې د هند او پاکستان ترمنځ د ثبات یو مهم بنسټ پاتې شوی و.

خو د اوسني ځنډني حالت اوبه له یوې ګډې سرچینې څخه په ستراتیژیکې وسلې بدلې کړې دي، چې دا کار د سیمې امنیت ته بې ساري ګواښونه رامنځته کوي او بېړنۍ پاملرنې ته اړتیا لري.

د بنسټیزو میکانیزمونو ماتېدل

د تړون ځنډول په سیستماتیک ډول د دې تړون عملي جوړښت کمزوری کړی دی. د انډس(سند) دایمي کمېسیون، چې مخکې یې د اړیکو او معلوماتو د تبادلې رسمي لاره برابره کړې وه، اوس یې فعالیتونه سخت زیانمن شوي دي. د دې ماتې له امله د سېلابونو د وړاندوینې، د اوبو لګولو پلان جوړونې او کرنیز مهالوېش لپاره مهم وسایل له منځه تللي دي.

پاکستان، چې د سیندونو لاندې هېواد دی، اوس د پورته جریان د وضعیت په اړه محدود معلومات لري، چې دا کار د اوبو پورې تړلو سیستمونو کې خطرناک نامعلوم حالت رامنځته کوي.

د شخړو د حل میکانیزم، چې مخکې یو څو پړاوه سیستم و—تخنیکي اختلافونو بېطرفه متخصصینو ته او قانوني شخړې د حکمیت محکمو ته وړل کېدې—اوس په عملي ډول درېدلی دی. دا حقوقي تشه او اختلافونه بې له حل څخه راټولوي او تخنیکي مسایل سیاسي ډګر ته ټېل وهي، چېرته چې حل یې لا ستونزمن کېږي. د رسمي تعامل نشتوالی د دواړو اټومي هېوادونو ترمنځ د تاوتریخوالي خطر زیاتوي.

د اوبو زېربناوې د ستراتیژیک فشار وسیله

تر ټولو اندېښمن کوونکی بدلون دا دی چې د برېښنا د اوبو پروژې اوس د ستراتیژیک فشار د وسیلو په توګه کارول کېږي. د تړون له ځنډ وروسته، هند په جمو او کشمیر کې د ګڼو پروژو کار چټک کړی، لکه: پاکل ډل، راتلې، کیرو، کوار او لوی ساولکوټ بند. دا ټولې پروژې په ګډه د چیناب او جهلم سیندونو پر سر د کنټرول لویه پراختیا ښيي.

دا پروژې یوازې عادي پرمختیایي پروژې نه دي، بلکې د بندونو، تونلونو او زېرمو ګډ مدیریت هند ته دا توان ورکوي چې د اوبو بهیر په همغږۍ سره تنظیم کړي. دا توان اوبه د “ستراتیژیک فشار جوړښت” ته اړوي. د اوبو د خوشې کولو وخت د ټول حجم څخه مهم شوی، ځکه چې په مهمو کرنیزو موسمونو کې د اوبو کنټرول کولی شي د کرنې دوره ګډه وډه کړي، پرته له دې چې سیند په بشپړه توګه واړول شي.

د تړون ځنډ د اوبو د مدیریت له لارې د فشار یو نوی ډول رامنځته کړی دی. اوس د سیندونو هر تخنیکي تصمیم سیاسي معنا لري. دې بدلون تخنیکي مدیریت او سیاسي پریکړې سره نږدې کړې دي او اوبه یې د جیوپولیټیکي سیالۍ وسیله ګرځولې دي.

د اوبو د جریان کنټرول اوس تر ټولو مهم عامل ګرځېدلی، چې په پاکستان کې کرنه، د برېښنا تولید او د سېلابونو خطر ټاکي. دا حالت د اوبو اداره د نفوذ په وسیله بدلوي، چېرته چې مهالوېش د اوبو لاندې سیمو ثبات اغېزمنوي.

100%
د سند د اوبو تړون د نړیوال بانک په منځګړیتوب په ۱۹۶۰ کې لاسلیک شوی

چاپېریالي زیانمنتیا او اقلیمي فشار

د هند او پاکستان تر منځ امنیتي ستونزې د چاپېریال له فشارونو سره لا زیاتې شوې دي. د یخچالونو وېلي کېدل او د بارانونو بدلون د سیندونو جریان بدل کړی دی او د تړون ځنډ ګډې حللارې کمزورې کړې دي. دا حالت د سختو پېښو لکه سېلابونو او وچکالۍ پر مهال د ناسمو پرېکړو احتمال زیاتوي، چې بشري بحرانونه رامنځته کولی شي.

حقوقي او ډیپلوماتیک اړخونه

پاکستان دا موضوع د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته وړې ده او ټینګار کوي چې دا وضعیت بشري او امنیتي خطرونه زیاتوي. د اوبو د همغږۍ نشتوالی د سېلابونو چمتووالی، د اوبو لګولو پلانونه او کرنه اغېزمنوي.

که څه هم د تړون حقوقي چوکاټ لا هم شته، خو اغېز یې په سیاسي ارادې پورې تړلی دی. د دواړو خواوو له هوکړې پرته د تړون ځنډول د نړیوال قانون هغه اصل تر پوښتنې لاندې راولي چې وايي تړونونه باید په ښه نیت عملي شي. دا کار د نړیوالو اوبو قوانینو لپاره خطرناک مثال جوړوي.

پایله

د انډس (سند) د اوبو تړون نور د تخنیکي همکارۍ یو بېطرفه چوکاټ نه دی پاتې، د ۲۰۲۵ وروسته اوبه اوس په یو حساس ستراتیژیک ډګر بدلې شوې دي، چېرته چې زېربناوې او امنیتي محاسبې سره نښتي دي. دغه تړون پخوا د تاوتریخوالي مخنیوی کاوه، خو اوس یې کمزورتیا د خطر کچه لوړه کړې ده.

که اصلاحات او شفافیت رامنځته نه شي، دا تړون به د همکارۍ پر ځای د سیالۍ سرچینه شي. د سیمې راتلونکی ثبات په دې پورې تړلی دی چې ایا دواړه هېوادونه همکاري غوره کوي او که اوبه د شخړې نوې جبهه ګرځي.

د ډونالډ ټرمپ اداره د پناه غوښتنې په بهیر کې نوی بدلون راولي

۶ زمری ۱۴۰۵ - ۲۸ جولای ۲۰۲۶، ۰۱:۰۱ GMT+۱
100%

د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ ادارې د پناه غوښتنې د ارزونې په بهیر کې نوی بدلون راوستی او د لنډمهالي مقرراتو له مخې به د ځینو پناه غوښتونکو دوسیې د مرکې له ترسره کېدو پرته د عدلیې وزارت د کډوالۍ محکمو قاضیانو ته سپارل کېږي.

د امریکا د کورني امنیت وزارت اټکل کوي چې دا بدلون به د شاوخوا ۴۴۴ زره پناه غوښتنې دوسیې تر پوښښ لاندې راولي.

د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدماتو ادارې د دوشنبې په ورځ د لنډمهالي وروستي مقرراتو اعلان وکړ چې له مخې یې د پناه غوښتنې افسران کولای شي د ځینو هغو بهرنیو وګړو د پناه غوښتنې دوسیې، چې په خپله خوښه یې د پناه غوښتنه کړې، د لومړنۍ مرکې له ترسره کېدو پرته د عدلیې وزارت د کډوالۍ محکمو قاضیانو ته ولېږي. دغه مقررات د رسمي خپرېدو له ورځې سمدستي نافذېږي.

د نوو مقرراتو له مخې، له اوسنیو قوانینو څخه هغه ماده هم لرې شوې چې د پناه غوښتونکو لپاره یې د پناه غوښتنې له افسر سره د مرکې «حق» یاداوه.

د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدماتو ادارې مشر، جوزف اېډلو، ویلي، دا بدلون به د پناه غوښتنې د سیستم د اعتبار په ساتنه او د زرګونو ځنډېدلو دوسیو په کمولو کې مرسته وکړي.

هغه ویلي: «د امریکا د پناه غوښتنې سیستم د هغو کسانو د ساتنې لپاره رامنځته شوی چې په رښتیا د ځورونې وېره لري، او دا مقررات به ډاډمن کړي چې سرچینې د همدغو مشروع غوښتنو ارزونې ته ځانګړې شي، نه د هغو کسانو لپاره چې له دې بهیر څخه د ځنډ او د کار د اجازې د ترلاسه کولو په توګه ګټه اخلي.»

د امریکا د کورني امنیت وزارت د اټکل له مخې، له نږدې یو اعشاریه څلور میلیونه ځنډېدلو پناه غوښتنې دوسیو څخه شاوخوا ۴۴۴ زره یې د دغو مقرراتو تر اغېز لاندې راتلای شي.

خو د کډوالو د حقونو مدافع بنسټونه او د مهاجرت د قانون وکیلان پر دې پرېکړه نیوکه کوي. د امریکا د کډوالۍ وکیلانو ټولنې لوړپوړي چارواکي ګرېګ چین ویلي، د پناه غوښتنې د افسرانو له مرکو پرته د دوسیو محکمو ته لېږدول به نه یوازې د قضیو د چټک حل لامل نه شي، بلکې د کډوالۍ پر محکمو به لا زیات فشار واچوي، ځکه دا محکمې لا هم د میلیونونو دوسیو له ځنډ سره مخ دي.

بلخوا، د کډوالۍ قاضیانو د ملي ټولنې مرستیال جېرمایا جانسن ویلي، د پناه غوښتنې مرکې عموما په غیرتقابلي فضا کې ترسره کېږي او د شکنجې او ځورونې قربانیانو ته فرصت ورکوي چې خپله کیسه په بشپړه توګه بیان کړي. د هغه په وینا، نوی مقررات د ټرمپ ادارې د پراخې ایستلو پالیسۍ برخه ښکاري او ښايي د پناه غوښتونکو د قانوني حقونو په اړه حقوقي ننګونې رامنځته کړي.

دا بدلون داسې مهال عملي کېږي چې د ټرمپ ادارې په وروستیو میاشتو کې د امریکا د کډوالۍ محکمو په جوړښت کې هم پراخ بدلونونه راوستي، لسګونه قاضیان یې ګوښه کړي او پر ځای یې سلګونه نوي قاضیان، چې ډېری یې پخواني پوځي حقوقپوهان او د کډوالۍ د تطبیق ادارې وکیلان دي، ګومارلي دي.