• العربية
  • فارسی
  • English
Brand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

د ډونالډ ټرمپ اداره د پناه غوښتنې په بهیر کې نوی بدلون راولي

۶ زمری ۱۴۰۵ - ۲۸ جولای ۲۰۲۶، ۰۱:۰۱ GMT+۱

د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ ادارې د پناه غوښتنې د ارزونې په بهیر کې نوی بدلون راوستی او د لنډمهالي مقرراتو له مخې به د ځینو پناه غوښتونکو دوسیې د مرکې له ترسره کېدو پرته د عدلیې وزارت د کډوالۍ محکمو قاضیانو ته سپارل کېږي.

د امریکا د کورني امنیت وزارت اټکل کوي چې دا بدلون به د شاوخوا ۴۴۴ زره پناه غوښتنې دوسیې تر پوښښ لاندې راولي.

د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدماتو ادارې د دوشنبې په ورځ د لنډمهالي وروستي مقرراتو اعلان وکړ چې له مخې یې د پناه غوښتنې افسران کولای شي د ځینو هغو بهرنیو وګړو د پناه غوښتنې دوسیې، چې په خپله خوښه یې د پناه غوښتنه کړې، د لومړنۍ مرکې له ترسره کېدو پرته د عدلیې وزارت د کډوالۍ محکمو قاضیانو ته ولېږي. دغه مقررات د رسمي خپرېدو له ورځې سمدستي نافذېږي.

د نوو مقرراتو له مخې، له اوسنیو قوانینو څخه هغه ماده هم لرې شوې چې د پناه غوښتونکو لپاره یې د پناه غوښتنې له افسر سره د مرکې «حق» یاداوه.

د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدماتو ادارې مشر، جوزف اېډلو، ویلي، دا بدلون به د پناه غوښتنې د سیستم د اعتبار په ساتنه او د زرګونو ځنډېدلو دوسیو په کمولو کې مرسته وکړي.

هغه ویلي: «د امریکا د پناه غوښتنې سیستم د هغو کسانو د ساتنې لپاره رامنځته شوی چې په رښتیا د ځورونې وېره لري، او دا مقررات به ډاډمن کړي چې سرچینې د همدغو مشروع غوښتنو ارزونې ته ځانګړې شي، نه د هغو کسانو لپاره چې له دې بهیر څخه د ځنډ او د کار د اجازې د ترلاسه کولو په توګه ګټه اخلي.»

د امریکا د کورني امنیت وزارت د اټکل له مخې، له نږدې یو اعشاریه څلور میلیونه ځنډېدلو پناه غوښتنې دوسیو څخه شاوخوا ۴۴۴ زره یې د دغو مقرراتو تر اغېز لاندې راتلای شي.

خو د کډوالو د حقونو مدافع بنسټونه او د مهاجرت د قانون وکیلان پر دې پرېکړه نیوکه کوي. د امریکا د کډوالۍ وکیلانو ټولنې لوړپوړي چارواکي ګرېګ چین ویلي، د پناه غوښتنې د افسرانو له مرکو پرته د دوسیو محکمو ته لېږدول به نه یوازې د قضیو د چټک حل لامل نه شي، بلکې د کډوالۍ پر محکمو به لا زیات فشار واچوي، ځکه دا محکمې لا هم د میلیونونو دوسیو له ځنډ سره مخ دي.

بلخوا، د کډوالۍ قاضیانو د ملي ټولنې مرستیال جېرمایا جانسن ویلي، د پناه غوښتنې مرکې عموما په غیرتقابلي فضا کې ترسره کېږي او د شکنجې او ځورونې قربانیانو ته فرصت ورکوي چې خپله کیسه په بشپړه توګه بیان کړي. د هغه په وینا، نوی مقررات د ټرمپ ادارې د پراخې ایستلو پالیسۍ برخه ښکاري او ښايي د پناه غوښتونکو د قانوني حقونو په اړه حقوقي ننګونې رامنځته کړي.

دا بدلون داسې مهال عملي کېږي چې د ټرمپ ادارې په وروستیو میاشتو کې د امریکا د کډوالۍ محکمو په جوړښت کې هم پراخ بدلونونه راوستي، لسګونه قاضیان یې ګوښه کړي او پر ځای یې سلګونه نوي قاضیان، چې ډېری یې پخواني پوځي حقوقپوهان او د کډوالۍ د تطبیق ادارې وکیلان دي، ګومارلي دي.

ډېر لیدل شوي

د امریکا استازي افغانستان کې د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې پر دوام ټینګار وکړ
۱

د امریکا استازي افغانستان کې د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې پر دوام ټینګار وکړ

۲

سي‌ای‌اې: ملا عمر هغه طالب قومندان اعدام کړی و چې افغانستان کې د اسامه له حضور سره مخالف و

۳

د شل کلنې جګړې پنځه کاله وروسته؛ د قربانیو او پایلو پوښتنه لا هم بې‌ځوابه

۴

محيي‌الدین مهدي: پښتانه باید د افغانستان له نورو قومونو بښنه وغواړي

۵

پر کېیف د روسیې تازه بریدونه؛ رویټرز وایي د تېلو پر زېرمو بریدونو کې دوه کسان ووژل شول

•
•
•

نور خبرونه

د روغتیا نړیوال سازمان: میلیونونه کسان لا هم د ایډز له درملنې بې برخې دي

۵ زمری ۱۴۰۵ - ۲۷ جولای ۲۰۲۶، ۲۱:۵۲ GMT+۱
100%

د روغتیا نړیوال سازمان وايي، که څه هم په نړۍ کې د ایډز د نوو پېښو او د دغه ناروغۍ له امله د مړینو کچه راټیټه شوې، خو لا هم میلیونونه کسان درملنې ته لاسرسی نه لري. په ورته وخت کې په افغانستان کې هم شاوخوا تر ۳ زره کسان له ایډز ناروغۍ سره ژوند کوي،

همدارز نږدې ۷۴۹ زره کسان د مزمن هیپاټایټس «بي» او ۲۱۲ زره کسان د هیپاټایټس «سي» له ناروغۍ سره مخ دي.

د روغتیا نړیوال سازمان ویلي، چې د ۲۰۲۵ کال تر پایه په نړۍ کې شاوخوا ۳۲ میلیونه کسان چې د اچ‌ ای‌ وي (د انسان د معافیت کمزوري کوونکي وایرس) سره ژوند کوي، درملنه ترلاسه کوي، خو نږدې ۹ میلیونه نور لا هم له ژوند ژغورونکو درملو بې برخې دي.

دغه راپور چې د «۲۰۲۲ تر ۲۰۳۰ کال پورې د اچ‌ ای‌ وي، وایرسي هپاتیت او جنسي لېږدېدونکو ناروغیو د مخنیوي نړیوالو روغتیايي تګلارو» د پلي کېدو ارزونه کوي، د روغتیا نړیوال سازمان له خوا د ایډز د ۲۶م نړیوال کنفرانس پر مهال خپور شوی دی.

د روغتیا نړیوال سازمان مشر ټېډروس ادهانوم ګبریسوس ویلي: «دا راپور دوه واقعیتونه ښيي، یو دا چې کله هېوادونه په روغتیا، ټولنو او ساینس پانګونه کوي، پرمختګ ممکن دی. خو بل لور ته د مالي مرستو کمېدل، بشري بېړني حالتونه او دوامدارې نابرابرۍ کولای شي دا لاسته راوړنې ژر له منځه یوسي.»

هغه ټینګار کړی چې په راتلونکو پنځو کلونو کې باید داسې پیاوړي او انعطاف منونکي روغتیايي نظامونه جوړ شي چې تر ټولو زیان‌منو خلکو ته هم ورسېږي.

د راپور له مخې، له ۲۰۱۰ کال راهیسې په نړۍ کې د اچ‌ ای‌ وي نوې پېښې ۴۲ سلنه او د ایډز له امله مړینې ۵۷ سلنه کمې شوې دي. خو د نړۍ په ځینو سیمو کې لا هم د دې ناروغۍ پېښې د لوړېدو په حال کې دي، په ځانګړې توګه د هغو ډلو ترمنځ چې د ناروغۍ له لوړ خطر سره مخ دي.

افغانستان کې د ایډز ناروغۍ وضعیت

د روغتیا نړیوال سازمان او د ملګرو ملتونو د ایډز ضد پروګرام د معلوماتو له مخې، افغانستان کې د اچ‌ ای‌ وي د خپرېدو کچه د نړۍ په پرتله ټیټه ده، خو د ناروغۍ د تشخیص، درملنې او مخنیوي په برخه کې ستونزې شته.

د ۲۰۲۴ او ۲۰۲۵ کلونو د اټکلي معلوماتو له مخې، په افغانستان کې شاوخوا ۲،۵۰۰ تر ۳،۰۰۰ پورې کسان له اچ‌ ای‌ وي سره ژوند کوي. روغتیايي ادارې وايي، د دغو کسانو یوه برخه لا هم له خپل وضعیت نه ده خبره، ځکه د معاینې، پوهاوي او روغتیايي خدمتونو ته د لاسرسي ستونزې موجودې دي.

په افغانستان کې د دې ناروغۍ د خپرېدو له مهمو لاملونو څخه د وینې د خوندي انتقال کمزوري سیستمونه، د پوهاوي ټیټه کچه، د روغتیايي خدمتونو محدود لاسرسی او د لوړ خطر لرونکو ډلو لپاره د مخنیوي خدمتونو کمښت یاد شوي دي.

د روغتیا نړیوال سازمان ویلي، د وایرسي هپاتیت په برخه کې هم ځینې پرمختګونه شوي، خو لا هم دا ناروغۍ د نړۍ له تر ټولو وژونکو ساري ناروغیو څخه دي. د راپور له مخې، یوازې په ۲۰۲۴ کال کې د هپاتیت له امله شاوخوا ۱،۳ میلیونه کسان مړه شوي دي.

دغه سازمان خبرداری ورکړی چې د جنسي لېږدېدونکو ناروغیو پېښې په ځینو هېوادونو کې مخ پر زیاتېدو دي او د ځینو درملو پر وړاندې د مقاومت زیاتوالی د درملنې لپاره نوې ستونزې جوړوي.

د ۲۰۳۰ کال هدف ته د رسېدو لپاره وړاندیزونه

د روغتیا نړیوال سازمان سپارښتنه کړې چې هېوادونه دې د اچ‌ ای‌ وي، هپاتیت او نورو جنسي لېږدېدونکو ناروغیو خدمتونه د لومړنیو روغتیايي خدمتونو له سیستم سره یوځای کړي.

دغه سازمان وايي، د روغتیايي معلوماتو د راټولولو پیاوړتیا، د ټولنو ونډه زیاتول، د نوې ټکنالوژۍ کارول او د ازموینو او درملنې پراخول د دې ناروغیو د له منځه وړلو لپاره مهم ګامونه دي.

د روغتیا نړیوال سازمان د اچ‌ ای‌ وي اړوند د خدمتونو د وړاندې کولو نوې لارښود هم خپور کړی او وايي، دا به هېوادونو سره مرسته وکړي چې د مخنیوي، تشخیص، درملنې او اوږدمهاله پاملرنې چارې لا اغېزمنې کړي.

په بالکان کې د افغان قاچاقي شبکو بڼه؛ د کډوالۍ له اسانتیا برابرونکو تر تاوتریخجنو جرمي ډلو

۵ زمری ۱۴۰۵ - ۲۷ جولای ۲۰۲۶، ۱۹:۲۰ GMT+۱
100%

د افغانستان د څېړونکو شبکې په یوه تازه راپور ویلي، په بالکان کې د افغان کډوالو د قاچاق شبکو په تېره یوه لسیزه کې بڼه بدله کړې او ځینې یې له کوچنیو تنظیموونکو ډلو څخه په جرمي شبکو اوښتي دي. راپور زیاتوي چې د سختو سرحدي محدودیتونو له امله کډوال د قاچاقبرانو پر شبکو لا ډېر متکي شوي.

د افغانستان د څېړونکو شبکې په یوه تازه راپور کې ویل شوي چې د ۲۰۱۵ کال راهیسې د لوېدیځ بالکان له لارې اروپا ته د تلونکو کډوالو په ډله کې افغانان تر ټولو لویه ډله جوړوي. د راپور له مخې، له ۲۰۱۵ کال راهیسې شاوخوا ۲،۵ میلیونه کسان د بالکان له لارې د لوېدیځې اروپا پر لور تللي، چې نږدې پنځمه برخه یې افغانان دي.

راپور، چې د جیلینا بیلیکا او فابریزیو فوسکیني له خوا چمتو شوی، وايي د افغان قاچاقي شبکو جوړښت په تېرو لسو کلونو کې د پام وړ بدل شوی. پخوا دغه شبکې تر ډېره د کورنیو، قومي اړیکو او افغان کډوالو د ټولنو پر باور ولاړې وې، خو اوس په ځینو سیمو کې په منظمې، نړیوالې او تاوتریخجنو جرمي شبکو بدلې شوې دي.

د راپور له مخې، له ۲۰۰۱ تر ۲۰۱۵ کال پورې د افغان کډوالو د سفرونو تنظیموونکي ډېری وخت د افغان کډوالو له ټولنو سره تړلي کسان وو چې د سفر، ترانسپورټ او اسنادو په برابرولو کې یې مرسته کوله. په هغه وخت کې قاچاقبران عموما د کورنیو او دوستانو د سپارښتنو له لارې ټاکل کېدل او د باور موضوع د دغو سفرونو مهمه برخه وه.

خو راپور وايي، په ۲۰۱۵ او ۲۰۱۶ کلونو کې د بالکان د بشري دهلېز له تړل کېدو وروسته، د قاچاقبرو رول بېرته ډېر شو. د اروپا د سرحدي کنټرولونو له زیاتېدو سره د کډوالو ناقانونه سفرونه سخت شول او د قاچاق شبکو ته یې د پراختیا زمینه برابره کړه.

راپور زیاتوي چې له ۲۰۲۱ کال وروسته د دغو شبکو په فعالیتونو کې نوی بدلون راغی. د نړیوالو څېړنیزو بنسټونو، د اروپا د پولیسو ادارې (یوروپول) او د بالکان د څېړنیزو خبریالانو شبکې د معلوماتو له مخې، ځینې افغان قاچاقي شبکې اوس د سیمې له نورو جرمي ډلو سره همکاري کوي، خپلې سیمې کنټرولوي او د کډوالو د انتقال لپاره له نوې ټکنالوژۍ او ټولنیزو شبکو کار اخلي.

راپور کې د بلګراد او د سربیا-هنګري پولې ته څېرمه د څېړونکو د سفر یادونه شوې او ویل شوي چې کډوال اوس د اروپا ته د رسېدو لپاره تر ډېره د قاچاقبرانو له لارې تېرېدو ته اړ کېږي. د راپور له مخې، د ترکیې له لارې تر ایټالیا پورې د سفر بیه اوس له ۶ زرو تر ۸ زرو یورو پورې رسېږي، په داسې حال کې چې لس کاله مخکې له کابل څخه تر جرمني پورې د ټول سفر لګښت شاوخوا ۴ زره یورو بلل کېده.

راپور وايي، د کډوالو د شمېر له کمېدو سره سره د قاچاقبرانو عایدات کم شوي نه دي، ځکه د سفر بیې لوړې شوې دي. د کډوالۍ نړیوال سازمان (IOM) د اټکلونو له مخې، په لوېدیځ بالکان کې د تېرېدونکو کسانو شمېر له ۲۰۲۲ کال کې له ۱۹۲ زرو څخه په ۲۰۲۵ کال کې شاوخوا ۳۵ زرو ته راکم شوی دی.

په راپور کې د تاوتریخوالي زیاتوالی د افغان قاچاقي شبکو د نوې بڼې یوه مهمه نښه بلل شوې ده. د څېړونکو په وینا، په شمالي سربیا او بوسنیا کې د قاچاقي ډلو ترمنځ د سیمو د کنټرول پر سر وسله‌والې نښتې شوې دي. راپور د ۲۰۲۶ کال د مې میاشتې د بلګراد ته څېرمه د یوې نښتې یادونه کوي چې پکې یو افغان وژل شوی او بل ټپي شوی و.

راپور همداراز د «BWK» په نوم د یوې افغان تړلې ډلې یادونه کوي چې د څېړونکو په وینا، د کډوالو د تښتونې، وهلو ټکولو او له کورنیو څخه د پیسو غوښتلو له تورونو سره مخ ده. د بالکان د څېړنیزو خبریالانو شبکې خبریال ساشا دراګویلو ویلي: «تاوتریخوالی له دې چې یوازې د ډلو ترمنځ د شخړو بڼه ولري، د کډوالو پر وړاندې تاوتریخوالي ته اوښتی، ځکه د قاچاق د عاید سرچینې له فیس اخیستنې څخه تښتونې او باج اخیستنې ته بدلې شوې دي.»

راپور وايي، د قاچاق شبکو یوه مهمه برخه اوس ټولنیزې رسنۍ دي. قاچاقبران په ټک ټاک، فیسبوک، ټیلیګرام او نورو شبکو کې د خپلو خدمتونو اعلانونه کوي، د پولې د اوښتو ویډیوګانې خپروي او ځوان کډوال هڅوي چې له دوی سره اړیکه ونیسي.

د راپور له مخې، د «حوالې» غیررسمي مالي سیستم هم د دغو شبکو په فعالیتونو کې مهم رول لري. په دې سیستم کې د کډوال کورنۍ پیسې یوه منځګړي ته سپاري او قاچاقبر هغه مهال پیسې ترلاسه کوي چې کډوال ټاکلي ځای ته ورسېږي. د راپور له مخې، دغه سیستم د کډوالو او قاچاقبرانو ترمنځ د باور د رامنځته کولو لپاره کارول کېږي.

څېړونکي پایله اخلي چې په بالکان کې د افغان قاچاق شبکې یوه واحده «افغان مافیا» نه ده، بلکې د بېلابېلو اندازو او وړتیاوو لرونکو شبکو مجموعه ده. د دوی په وینا، د اروپا سختو سرحدي سیاستونو قاچاق له منځه نه دی وړی، بلکې په ځینو سیمو کې یې د لا زیات سازمان‌یافته او جرمي کېدو لامل شوی دی.

ایران: د هرمز تنګي کنټرول لا هم زموږ په لاس کې دی

۵ زمری ۱۴۰۵ - ۲۷ جولای ۲۰۲۶، ۱۱:۱۲ GMT+۱
100%

ایران د امریکا د بریدونو له درېدو وروسته د دوشنبې په ورځ اعلان وکړ چې لا هم د هرمز تنګي کنټرول په لاس کې لري او له امریکا سره د سولې د خبرو د بیا پیل غوښتنه نه کوي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي په یوه خبري غونډه کې ویلي، تهران له واشنګټن څخه د سولې د خبرو د بیا پیل غوښتنه نه ده کړې. نوموړي دا څرګندونې وروسته له هغې کړې چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ایران پر ضد د شاوخوا دوو اوونیو هوايي بریدونو کمپاین وځنډاوه. ایران ویلي، تر هغه چې امریکا خپل هوايي بریدونه ولاړ وي، تهران به هم خپل بریدونه وځنډوي. د رویټرز د راپور له مخې، ټرمپ د خپلو لوړپوړو پوځي چارواکو په سپارښتنه د بریدونو د کمپاین د درولو پرېکړه کړې ده. یوه امریکايي چارواکي رویټرز ته ویلي، پوځي قوماندانانو ولسمشر ته ویلي وو چې د برید لپاره ټاکل شوي هدفونه مخ په ختمېدو دي. د امریکا د لوی درستیزانو د ګډې کمېټې مشر جنرال ډان کېن هم د سیمې د امریکايي اډو د دفاع لپاره د هوايي دفاعي وسلو د زېرمو د کمېدو په اړه اندېښنه څرګنده کړې وه.

نیویارک ټایمز، سي‌اېن‌اېن، اکسیوس او نورو امریکايي رسنیو هم راپور ورکړی چې د ټرمپ ملکي او پوځي سلاکارانو هغه ته د بریدونو د درولو سپارښتنه کړې وه.په ملګرو ملتونو کې د امریکا سفیر مایک والټز ویلي، ټرمپ د دې لپاره بریدونه ځنډولي چې د ډیپلوماسۍ او احتمالي مذاکراتو لپاره زمینه برابره شي. د امریکا د بریدونو له درېدو وروسته د نفتو نړیوالو بیو هم ښکته تګ کړی دی. د برېنټ خامو تېلو بیه، چې تېره اوونۍ د مې میاشتې راهیسې د لومړي ځل لپاره له ۱۰۰ ډالرو لوړه شوې وه، د دوشنبې تر سهاره شاوخوا ۷.۸ سلنه راټیټه شوه او تر ۹۰ ډالرو لاندې ورسېده.

ایران، چې غواړي وښيي د امریکا بریدونه خپل هدف ته نه دي رسېدلي، ټینګار کړی چې د نړۍ د انرژۍ د تر ټولو مهمې سمندري لارې، د هرمز تنګي، کنټرول لا هم په لاس کې لري. د ایران څو دولتي رسنیو د یوه «باخبره سرچینې» له قوله راپور ورکړی چې ایراني ځواکونو د دوشنبې په سهار شپږ هغه بېړۍ بېرته ستنې کړې چې د دوی په وینا، له اجازې پرته یې د هرمز تنګي د تېرېدو هڅه کړې وه. د راپورونو له مخې، له دغو بېړیو څخه یوه له پېښې سره هم مخ شوې ده.د ایران دولتي رسنیو د همدې سرچینې له قوله ویلي: «لکه مخکې چې اعلان شوی و، د هرمز تنګي د تګ راتګ رسمي لاره هغه ده چې ایران ټاکلې ده، او نورې لارې ککړې دي او د تېرېدو امکان نه لري.» امریکا د ایران پر ضد خپل نوي بریدونه وروسته له هغې پیل کړل چې تهران پر هغو بېړیو بریدونه وکړل چې د هرمز تنګي له هغې لارې تېرېدې چې واشنګټن یې ملاتړ کوي او بېړیو ته یې سپارښتنه کړې وه د عمان ساحل ته نږدې حرکت وکړي.ایران وايي، بېړۍ یوازې له هغه کانال څخه تېرېدای شي چې د ایران ساحل ته نږدې دی، د تهران تر کنټرول لاندې دی او ایران غواړي د تېرېدو فیس هم ترې واخلي.

د امریکا او ایران د بریدونو تر درېدو وروسته؛د نړۍ په بازارونو کې د تېلو بیه ۵سلنه ټیټه شوې

۵ زمری ۱۴۰۵ - ۲۷ جولای ۲۰۲۶، ۰۳:۳۱ GMT+۱
100%

د دوشنبې په ورځ د امریکا او ایران د بریدونو تر درېدو وروسته د نړۍ په بازارونو کې د تېلو بیه له ۵ سلنې څخه ډېره راټیټه شوه. شنونکي وایي، د دغه کمښت اصلي لامل له منځني ختیځ څخه د تېلو د عرضې د احتمالي ګډوډۍ په اړه د اندېښنو کمښت او د سیمې د کړکېچونو په تړاو ډیپلوماټیک پرمختګونه دي.

رویټرز خبري اژانس د دوشنبې په ورځ راپور ورکړی، چې د برنېټ خامو تېلو بیه ۵.۷۷ سلنه، یا ۵.۵۸ ډالره راټیټه شوې او د هر بېرل بیه ۹۱.۲۰ ډالرو ته رسېدلې ده. همدارنګه د امریکا د لوېدیځ ټېکساس انټرمیډیټ (WTI) خامو تېلو بیه هم ۵.۵۰ سلنه، یا ۴.۹۱ ډالره راکمه شوې او د هر بېرل بیه ۸۴.۴۰ ډالرو ته ښکته شوې ده.

دغه کمښت په داسې حال کې رامنځته شوی، چې د تېرو دوو اوونیو په اوږدو کې د ایران او امریکا ترمنځ د پوځي نښتو له زیاتېدو او له منځني ختیځ څخه د تېلو د صادراتو د احتمالي ګډوډۍ په اړه د اندېښنو له امله د تېلو بیې پرله‌پسې لوړېدې.

د رویټرز د راپور له مخې؛ که د امریکا د بریدونو درېدو او د ایراني چارواکو له‌خوا د متقابلو عملیاتو د ځنډولو اعلان همداسې دوام وکړي، نو د کړکېچ د کمېدو او د ډیپلوماټیکو هڅو د بیا پیلېدو هیلې به پیاوړې کړي. دغه پرمختګ د تېلو د عرضې د امنیت په اړه د سوداګرو اندېښنې کمې کړې او په پایله کې یې د نړۍ په بازارونو کې د تېلو بیې راټیټې کړې.

شنونکي وایي، له سیمې څخه د تېلو د عرضې د ګډوډېدو ګواښ کمښت د تېلو د بیو د وروستي کمښت تر ټولو مهم لامل دی. منځنی ختیځ د نړۍ شاوخوا یو پر درېیمه برخه تېل تولیدوي او د خامو تېلو د صادراتو ډېره برخه هم د هرمز تنګي له لارې ترسره کېږي.
هرمز تنګی یوه ستراتیژیکه سمندري لاره ده، چې هر ډول پوځي کړکېچ په‌کې کولی شي د نړۍ د انرژۍ بازارونه په جدي ډول اغېزمن کړي. دغه پرمختګ وروسته له هغې رامنځته شو، چې امریکا او ایران د بریدونو د درولو اعلان وکړ او د دواړو هېوادونو ترمنځ د ډیپلوماټیکو هڅو د دوام په اړه هیلې زیاتې شوې.

د ملګرو ملتونو په سازمان کې د امریکا سفیر مایک والټز ویلي، ولسمشر ډونالډ ټرمپ پرېکړه کړې چې د امریکا له‌خوا بریدونه ودروي؛ څو د ډیپلوماسۍ د پرمختګ لپاره لا ډېر فرصت برابر شي. والټز دغه څرګندونې له امریکایي رسنیو سره په خبرو کې کړې دي.

په ورته وخت کې د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي اعلان وکړ، چې د تهران او واشنګټن ترمنځ د پیغامونو تبادله لاهم روانه ده او د دواړو هېوادونو ترمنځ د ډیپلوماټیک بهیر د پرمخ وړلو لپاره د منځګړو هڅې هم دوام لري.

د ایران د پوځ ویاند محمد اکرمي‌نیا هم وویل، له هغه راهیسې چې امریکا په تېرو دوو شپو کې خپل بریدونه درولي د ایران متقابل پوځي عملیات هم درېدلي دي.

د سوریې ولسمشر: له اسراییل سره د امنیتي هوکړې په لټه کې یو

۵ زمری ۱۴۰۵ - ۲۷ جولای ۲۰۲۶، ۰۰:۵۸ GMT+۱
100%

د سوریې ولسمشر احمد الشرع ویلي، دمشق له اسراییل سره د یوې امنیتي هوکړې د ترلاسه کولو هڅه کوي؛ داسې هوکړه چې د هغه په وینا، د دواړو هېوادونو ترمنځ د هر اړخیزې سولې لپاره زمینه برابره کړي، خو سوریه به د جولان د لوړو اړوند له خپلې دعوې تېر نه شي.

احمد الشرع د یکشنبې په ورځ (د زمري ۴مه) له الجزیرې ټلوېزیون سره په مرکه کې وویل، حکومت یې هڅه کوي د یو شمېر هېوادونو په ملاتړ اسراییل وهڅوي چې د سوریې په اړه «متوازنه تګلاره» خپله کړي.

هغه زیاته کړه: «موږ د هر ډول پوځي مخامخ کېدو څخه ډډه کوو».

د الشرع څرګندونې داسې مهال کېږي چې اسراییل د ۲۰۲۴ کال په ډسمبر کې د بشارالاسد د حکومت له نسکورېدو او د احمد الشرع په مشرۍ د نوي حکومت له رامنځته کېدو وروسته، د سوریې په ځینو سیمو کې خپل پوځي حضور پراخ کړی دی.

اسراییلي ځواکونو د اسد د حکومت له سقوط وروسته د سوریې د بې‌وسلې شوې حایل سیمې، د حرمون غره د سوریې برخې په ګډون، ته ننوتل. اسراییل په وروستیو میاشتو کې څو ځله د سوریې دننه بېلابېل هدفونه هم په نښه کړي او ویلي یې دي چې د سوریې په سوېل لوېدیځ کې د دروزي لږکي د ساتنې لپاره یې هم مداخله کړې ده.

د سوریې دولتي خبري اژانس (سانا) هم د یکشنبې په ورځ راپور ورکړی چې د اسراییلي ځواکونو د توپچي برید له امله د معریه کلي د برېښنا یو ټرانسفارمر ویجاړ شوی او د سیمې د اوسېدونکو برېښنا پرې شوې ده.

ګوترېش د اسراییل له لوري د ۱۹۷۴ کال د هوکړې د نقض د درېدو غوښتنه وکړه

د سوریې د ولسمشر څرګندونې په داسې حال کې شوې چې د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش دمشق ته سفر کړی دی. دا له ۲۰۰۹ کال راهیسې سوریې ته د ملګرو ملتونو د یوه سرمنشي لومړنی سفر بلل کېږي.

ګوترېش په اېکس کې په خپور کړي پیغام کې د سوریې د حاکمیت، خپلواکۍ، ملي یووالي او ځمکنۍ بشپړتیا پر درناوي ټینګار کړی او ویلي یې دي:«د ۱۹۷۴ کال د ځواکونو د بېلتون د هوکړې د اسراییل له لوري نقض د منلو وړ نه دی او باید ودرول شي».

د ځواکونو د بېلتون هوکړه په ۱۹۷۴ کال کې د عربو او اسراییل تر جګړې وروسته د ملګرو ملتونو په منځګړیتوب د سوریې او اسراییل ترمنځ لاسلیک شوه او د دواړو لوریو ترمنځ یې حایل سیمه رامنځته کړه چې د ملګرو ملتونو سوله ساتي ځواکونه پرې څارنه کوي.

د سوریې د بهرنیو اړیکو د عادي کېدو هڅې

احمد الشرع، چې هڅه کوي د سوریې بهرنۍ اړیکې عادي کړي، تېر کال د ۱۹۶۷ کال راهیسې لومړنی سوری ولسمشر شو چې د ملګرو ملتونو په عمومي اسامبله کې یې وینا وکړه.

د هغه حکومت هڅه کوي چې له نږدې ۱۴ کلنې کورنۍ جګړې او د نړیوالې انزوا له اوږدې مودې وروسته، د سوریې بهرنۍ اړیکې او اقتصاد بېرته ورغوي.

الشرع همداراز وویل، حکومت یې په لبنان کې د پوځي مداخلې هېڅ پلان نه لري. دا په داسې حال کې ده چې نوموړی او د لبنان حزب‌الله د سوریې د کورنۍ جګړې پر مهال د جګړې په مخالفو اړخونو کې ولاړ وو.