په بالکان کې د افغان قاچاقي شبکو بڼه؛ د کډوالۍ له اسانتیا برابرونکو تر تاوتریخجنو جرمي ډلو

ځینو سیاسي څېرو ټینګار کړی چې طالبان د خپلو مخالفانو پر ضد د «پاکستان» نوم د سیاسي وسیلې په توګه کاروي، په داسې حال کې چې ځینو نورو د جګړې پر ځای د ټول‌شموله سیاسي جوړجاړي غوښتنه کړې ده.

د بدخشان ولایت په زیباک ولسوالۍ او د دغه ولایت په یو شمېر نورو سیمو کې د طالبانو او د ازادۍ جبهې ترمنځ نښتې دویمې اوونۍ ته غځېدلې دي. ځایي سرچینې او دواړه لوري د جګړو د دوام خبر ورکوي، خو د مرګ‌ژوبلې او د سیمو د کنټرول په اړه یې متضادې ادعاوې کړې دي. د طالبانو د پوځ لوی درستیز فصیح‌الدین فطرت د امنیتي وضعیت د کنټرول ادعا کړې، خو د ازادۍ جبهې ویلي چې لا هم په زیباک کې عملیات روان دي او طالبانو ته یې درانه زیانونه اړولي دي.

د دغو نښتو له پراخېدو سره هممهاله، د افغانستان د ملي امنیت شورا پخواني ویاند کبیر حقمل د طالبانو هغه ادعاوې تر پوښتنې لاندې راوستې چې مخالفین له پاکستان سره تړي. نوموړي لیکلي، طالبان هڅه کوي داسې انګېرنه رامنځته کړي چې ګواکې روانه جګړه له ډیورنډ کرښې هاخوا تنظیمېږي، حال دا چې د هغه په وینا، خپله طالبان د شلو کلونو جګړې پر مهال له پاکستان سره نږدې اړیکې لرلې.

حقمل ویلي: «هاغه نفرت، چې د جمهوریت پر مهال د طالب پلوۍ له امله افغانانو د پاکستان پر وړاندې پیدا کړ، نن دوی غواړي په خپله ګټه کار ترې واخلي.» هغه زیاتوي، که طالبان د پاکستان له نوم سره تړل کېدل «شرموونکی عمل» بولي، «نو لومړی دې خپل مخ ته څپېړې ونیسي، ځکه دوی تر بل هر چا ډېر پنجاب ته مزدوري وکړه او ډېرې وژنې او ورانۍ یې ورته وکړلې.»

100%

د کابل پوهنتون پخواني استاد ډاکټر محبوب شاه محبوب بیا د افغانستان د وروستیو څو لسیزو جګړو ته په اشارې لیکلي چې نږدې هر واکمن او مخالف لوري خپل سیالان د پاکستان لاسپوڅي بللي دي. د هغه په باور، دا لړۍ یا د دې ښکارندويي کوي چې افغانان د هېواد د جګړو له اصلي ماهیته نه دي خبر او یا هم افغانستان په بېلابېلو نیابتي ډلو وېشل شوی دی.

هغه لیکلي: «د ډاکټر نجیب حکومت مجاهدین د پاکستان لاسپوڅي بلل، مجاهدینو طالبان د پاکستان لاسپوڅي ګڼل، طالبانو مقاومت د روسیې او هند لاسپوڅی وباله، جمهوري نظام طالبان د پاکستان نیابتي ډله ګڼله او اوس طالبان خپل مخالفین د پاکستان جاسوسان بولي.»

100%

بل خوا د خوست پخواني والي محمد حلیم فدایي بیا د جګړې پر ځای د سیاسي تفاهم غوښتنه کړې ده. هغه ویلي، د طالبانو مخالف سیاستوال حاضر دي د جګړې او تاوتریخوالي له لارې د واک د ترلاسه کولو هڅې پرېږدي، خو په دې شرط چې طالبان هم د خلکو غوښتنو ته غاړه کېږدي او د ټولو افغانانو په ګډون یو مشروع نظام رامنځته کړي.

فدایي لیکلي: «که طالبان د ولس غوښتنې ومني، مخالفین به نه جګړې ته مخه کړي او نه به د تاوتریخوالي له لارې سیاست وکړي.» هغه له طالبانو پوښتنه کړې: «که طالبان له مخالفینو د سولې تضمین غواړي، ایا دوی چمتو دي چې د ولس د حقونو، عدالت، مشارکت او اساسي ازادیو تضمین هم ورکړي؟»

100%

همدا راز په امریکا کې د افغانستان پخواني فرهنګي اتشه مجید قرار هم د طالبانو د چارواکو وروستۍ څرګندونې په طنزیزه ژبه نقد کړي او لیکلي یې دي چې د شمال محدودو نښتو د طالبانو چارواکي اندېښمن کړي دي. هغه په طنز لیکلي: «په یوه ولسوالۍ جنګ دی، تا ته د ټول افغانستان د سقوط وېره ولې زړه ته درلوېدلې ده؟»

100%

بلخوا، په ملګرو ملتونو کې د افغانستان پخواني دایمي استازي محمود صیقل د ازادۍ جبهې او د ملي مقاومت جبهې د وروستیو عملیاتو یادونه کړې او ویلي یې دي چې د ازادۍ جبهې ځواکونو د بغلان د اندراب ولسوالۍ په کاسه‌دره او د ملي مقاومت جبهې د بدخشان د کران او منجان ولسوالۍ پر طالب پوستو بریدونه کړي دي. نوموړي دا معلومات د دواړو ډلو د خپرو شویو معلوماتو پر بنسټ شریک کړي دي.

بدخشان له ۲۰۲۱ کال وروسته د طالبانو پر وړاندې د وسله‌والو مخالفو ډلو د فعالیت له مهمو سیمو څخه بلل کېږي. په وروستیو اوونیو کې د دغه ولایت په ځینو ولسوالیو کې د طالبانو او مخالفو ډلو ترمنځ نښتې زیاتې شوې دي، چې تر ټولو مهمې یې د زیباک ولسوالۍ شاوخوا جګړې دي.

100%

د ازادۍ جبهې د جولای په وروستیو کې اعلان وکړ چې ځواکونو یې په زیباک ولسوالۍ کې د طالبانو پر پوستو بریدونه کړي او ادعا یې وکړه چې د طالبانو ځواکونو ته یې مرګ‌ژوبله اړولې او ځینې پوستې یې نیولې دي. طالبانو بیا د دغو نښتو پخلی کړی، خو د مخالفې ډلې د ادعاوو پر خلاف یې ویلي چې برید کوونکو ته یې مرګ‌ژوبله اړولې ده. د دواړو لورو د تلفاتو او پوځي پرمختګونو ادعاوې تر اوسه په خپلواکه توګه نه دي تایید شوې.

بدخشان د جغرافیایي موقعیت له پلوه هم مهم ولایت دی، ځکه له تاجکستان، چین او پاکستان سره ګډې پولې لري او غرنی جوړښت یې د وسله‌والو ډلو لپاره د تګ راتګ او پټنځایونو زمینه برابروي.

د بدخشان وروستۍ نښتې داسې مهال روانې دي چې د طالبانو مخالفې سیاسي څېرې او پخواني چارواکي د دې جګړو په اړه بېلابېل تحلیلونه وړاندې کوي؛ ځینې یې د طالبانو د حکومت پر سیاستونو نیوکې کوي او ځینې بیا د افغانستان د روان بحران د حل لپاره د سیاسي مشارکت او خبرو غوښتنه کوي.

دغه بنسټ ویلي، په همدې موده کې له ۲۹زرو ډېرې کورنۍ بې‌ځایه شوې او زیاتوي چې راپور یې د میداني څېړنو، د قربانیانو او عیني شاهدانو د مرکو او د سیمه‌ییزو سرچینو د معلوماتو پر بنسټ چمتو کړی او موخه یې د پاکستان د پوځي بریدونو د بشري او حقوقي اغېزو ارزول، د قربانیانو ملاتړ، د حساب ورکونې پیاوړتیا او د عامه پوهاوي لوړول دي.

د راپور له مخې، د یادې مودې په ترڅ کې پاکستاني ځواکونو په خوست، پکتیا، پکتیکا، نورستان، ننګرهار، کندهار، هلمند او کابل ولایتونو کې هوايي، ځمکني او ګډ بریدونه کړي چې له امله یې سلګونه کورونه، روغتیايي مرکزونه، ښوونځي، جوماتونه او نور ملکي تأسیسات په بشپړ یا جزوي ډول ویجاړ شوي دي.

په کابل کې د معتادینو د درملنې پر مرکز برید چې ښايي جنګي جنایت وي

د راپور یوه مهمه برخه په کابل کې د معتادینو د درملنې او بیارغونې پر یوه مرکز (امید) د پاکستان د هوايي برید په اړه ده.

رواداري ویلي، په دغه برید کې لږ تر لږه ۳۰۰ناروغان او د مرکز کارکوونکي وژل شوي او ټپیان دي. د بنسټ په وینا، د څېړنې موندنې ښيي چې دا برید د نړیوالو بشردوستانه حقونو له اساسي اصولو ښکاره سرغړونه ده او د جنګي جنایت مصداق کېدای شي.

د نورستان دوې ولسوالۍ له دوو میاشتو زیاتې کلابندې وې

د راپور له مخې، پاکستاني ځواکونو د ۲۰۲۶ کال د فبرورۍ له لومړۍ نېټې څخه د اپرېل تر ۱۴مې پورې د نورستان د کامدېش او برګ‌مټال ولسوالیو یوازینۍ مواصلاتي لار تړلې وه.

رواداري ویلي، د دغې لارې بندېدو له امله د یادو ولسوالیو اوسېدونکي له خوراکي توکو، روغتیايي خدمتونو او نورو لومړنیو اړتیاوو له اړخه له جدي ستونزو سره مخ شوي وو.

د بریدونو رواني، ټولنیزې او اقتصادي اغېزې

د روادارۍ د موندنو له مخې، د پاکستان د پوځي بریدونو اغېزې یوازې تر مرګ‌ژوبلې او مالي زیانونو نه دي محدودې پاتې شوې، بلکې پر قربانیانو او سیمه‌ییزو ټولنو یې ژورې رواني، ټولنیزې او اقتصادي اغېزې هم پرېښې دي.

راپور زیاتوي چې دوامداره وېره، د امنیت د احساس له منځه تلل، د ماشومانو د زده‌کړو ګډوډېدل، د بې‌وزلۍ زیاتوالی او جبري بې‌ځایه کېدل هغه ستونزې دي چې ډېری مرکه شویو پرې ټینګار کړی دی.

رواداري ویلي، د ۲۰۲۴ کال له وروستیو راهیسې، د پاکستان او طالبانو ترمنځ د امنیتي کړکېچ له زیاتېدو سره پاکستان څو ځله د افغانستان په خاوره کې د «ترهګرۍ ضد عملیاتو» تر عنوان لاندې بریدونه کړي دي.

پاکستان په وار وار ادعا کړې چې د تحریک طالبان پاکستان (ټي‌ټي‌پي)غړي د افغانستان له خاورې پر پاکستان بریدونه تنظیموي، خو طالبانو دغه ادعاوې رد کړې دي.

د راپور له مخې، د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ متقابل بریدونه د نړیوال بشردوستانه حقونو له نظره د نړیوالې وسله‌والې شخړې ځانګړنې لري او له همدې امله د پاکستان د پوځي عملیاتو بشري او حقوقي پایلې د نړیوال بشردوستانه حقونو د اصولو له مخې ارزول شوې دي.

رواداري همداراز ویلي، د ناامنۍ دوام، سیمو ته د لاسرسي محدودیتونه، د طالبانو له لوري د بشري حقونو د سرغړونو د مستندسازۍ پر وړاندې محدودیتونه او د قربانیانو امنیتي اندېښنې د دې څېړنې له مهمو خنډونو څخه وو. د بنسټ په وینا، ښايي د ملکي زیانونو او د نړیوال بشردوستانه حقونو د سرغړونو حقیقي کچه تر هغه هم لوړه وي چې په دغه راپور کې مستنده شوې ده.

د مېلیونونه افغان کډوالو بېرته ستنېدل، پر ښځو د طالبانو له‌خوا لګېدلي محدودیتونه، د بشري مرستو کمښت، د طالبانو له‌خوا د واک انحصار، د پانګونې ټیټه کچه او طبیعي پېښې په افغانستان کې د بې‌وزلۍ او بې‌کارۍ مهم لاملونه ګڼل کېږي.
احسان الله چې له شپږو کلونو کډوالۍ وروسته تازه له پاکستان نه افغانستان ته ستون شوی، افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي چې له تېرو څلورو میاشتو راهیسې د کار په لټه دی؛ خو تراوسه یې هېڅ دنده نه‌ده موندلې.

هغه وایي، افغانستان د پخوا پرتله ډېر بدل شوی او د دولتي دندو ترلاسه کول اوس اسانه نه‌دي. نوموړی پنځه کسیزه کورنۍ لري او وایي، د کورنۍ د اړتیاوو پوره کولو توان نه‌لري.

احسان‌الله زیاتوي: «که اوس هم د بیا کډوالۍ فرصت راته برابر شي، یوه دقیقه به هم ځنډ ونه کړم؛ که څه هم ناقانونه کډوالي له ګواښونو ډکه ده، خو د اوسني وضعیت دوام راته تر هغې هم سخت دی». هغه وایي: «له دغه وجداني عذاب نه مرګ غوره ګڼم، چې هره ورځ خپلو ماشومانو ته په تشو لاسونو کور ته ستنېږم».

د ملګرو ملتونو وروستي راپورونه ښيي، چې په افغانستان کې د بې‌وزلۍ کچه مخ په لوړېدو ده او بشري مرستو ته اړتیا ورځ تر بلې پراخېږي. د شمېرو له مخې؛ په ۲۰۲۵کال کې د افغانستان د بې‌کارۍ کچه ۱۳.۳۵ سلنې ته رسېدلې وه.

د نړۍوال بانک د افغانستان څانګې مشر فاریس حداد زېرووس ویلي، له ایران او پاکستان نه د مېلیونونه افغان کډوالو ستنېدو د هېواد پر اقتصاد او د خلکو پر عایداتو لا زیات فشار راوستی دی.
د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، ښځې له ډېرو دولتي او نادولتي دندو منع شوې دي. اقتصادي شنونکي باور لري، چې دغه بندیزونو د بې‌کارۍ او اقتصادي ځوړ کچه لا لوړه کړې ده.

یلدا (مستعار نوم) چې د چارو ادارې پخوانۍ کارکوونکې وه افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، چې خاوند یې د فلج ناروغۍ له امله د کار توان نه‌لري او هغې د خپلې څلور کسیزې کورنۍ لګښتونه برابرول؛ خو د طالبانو له بندیزونو وروسته خپله هم په کور ناسته ده.

هغې وویل: «خاوند مې ناروغ دی او کار نه‌شي کولی؛ خو طالبانو زه هم سره له دې چې د کار بشپړ توان لرم، له کار کولو منع کړې یم».

فقر او بې‌کاري یوازې اقتصادي ستونزې نه‌دي زېږولې؛ بلکې د ټولنې پر بشري وضعیت یې هم ژور اغېز کړی. وړاندې بي‌بي‌سي په خپل یوه راپور کې لیکلي و، چې د غور ولایت په ځینو سیمو کې بې‌وزلي او بې‌کاري داسې کچې ته رسېدلې چې ځینې کورنۍ د درملنې، پورونو او خوراکي توکو د برابرولو لپاره د خپلو ماشومانو پلورلو ته اړې شوې دي.

دغه راپور زیاتوي چې، کاري فرصتونه ډېر محدود دي او ډېری مزدوران څو ورځې ان اوونۍ، بې له کاره تېروي.
ځینې افغانان بیا وایي، که د خپلو خپلوانو له لوري بهرنیو هېوادونو څخه مالي مرسته ترلاسه نه‌کړي؛ نو د ورځنیو اړتیاوو برابرول ورته ستونزمن دي. په افغانستان کې د بې‌کارۍ، ګرانۍ او اقتصادي ستونزو له زیاتېدو سره له هېواده بهر د افغانانو له‌خوا خپلو کورنیو ته لېږل کېدونکې پيسې د ځینو کورنیو د ژوند مهمه سرچینه ګرځېدلې ده؛ خو ګڼې کورنۍ بیا دغه ډول سرچینه نه‌لري.

بې‌کاري او ناقانونه کډوالي

په نیمروز کې د طالبانو د امنیې قوماندانۍ ویاند ګل محمد قدرت ویلي، په تېره یوه میاشت کې یې د انساني قاچاق پرضد عملیاتو کې ۹۴۰ هغه کسان نیولي چې غوښتل یې په قاچاقي لارو نورو هېوادونو ته ولاړ شي.

په ورته وخت کې سیمه‌ییزو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي وو، چې د نیمروز د چهار برجک ولسوالۍ په سرحدي سیمه کې ۶۵ افغان مساپر لادرکه شوي دي. همدارنګه، دوه اونۍ وړاندې پنځه افغانان ایران ته د قاچاقي تګ پرمهال د سختې ګرمۍ او تندې له امله مړه شوي وو.

دغه پېښې ښيي، چې ډېری ځوانان، سره له دې چې د مرګ له ګواښ سره مخ دي؛ بیا هم د بې‌کارۍ او اقتصادي ستونزو له امله ناقانونه کډوالي غوره کوي.

د اقتصادي چارو کارپوه سیر قریشي افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، په افغانستان کې د بې‌کارۍ مهم لاملونه د پانګونې کمښت، د خصوصي سکټور کمزورتیا، د مدیریت ستونزې او له هېواده د متخصصینو وتل دي.

د هغه په وینا؛ همدغه اقتصادي ضعف ځوانان ناقانونه کډوالۍ، انساني قاچاق او نورو نارسمي او ګواښونکو فعالیتونو ته هڅوي. قریشي ټینګار کوي، چې د بې‌کارۍ د کمولو لپاره باید د حرفوي زده‌کړو زمینه برابره شي، له خصوصي سکټور ملاتړ وشي او د کورنیو او بهرنیو پانګونو د جذب لپاره عملي ګامونه واخیستل شي.

هغه خبرداری ورکوي، که د بې‌کارۍ روان وضعیت دوام وکړي نه یوازې به بشري ناورین او ناقانونه کډوالي نوره هم پراخه شي؛ بلکې پاتې مسلکي او متخصص افغانان به هم هېواد پرېښودو ته اړ شي، چې جبران به یې په اوږدمهال کې خورا ستونزمن وي.

په وروستیو میاشتو کې طالبانو څو ځلې اعلان کړی، چې د ایران پر پوله یې لسګونه کسان د قاچاقي تګ پرمهال نیولي دي. همدارنګه دوه کاله وړاندې د طالبانو مشر ملاهبت الله اخوندزاده د انساني قاچاق د مخنیوي لپاره امنیتي او کشفي ادارو ته د قاچاق کوونکو د څارلو او نیولو ځانګړی فرمان صادر کړی و.

خو په افغانستان شته اقتصادي ستونزې، بې‌کاري او فقر لاهم خلک اړ اېستي چې ناقانونه کډوالي غوره کړي.

ګډونوالو وویل، د ۲۰۲۵کال د اکتوبر له ۱۲مې نېټې راهیسې د ورخم لاره د سوداګریزو فعالیتونو پر مخ په بشپړه توګه تړل شوې ده چې له امله یې د دواړه خواوو سوداګرو ته هره ورځ په سلګونه مېلیونه روپۍ زیان اوړي.

دوی وایي، چې د لارې بندښت یوازې لنډي کوتل او خیبر ولسوالي نه‌ده اغېزمنه کړې؛ بلکې د دواړه هېوادونو په بېلابېلو سیمو کې صنعتونه، ټرانسپورټ، سوداګریز مرکزونه او د روزګار اړوند خلک هم له سختو ستونزو سره مخ شوي دي.

د غونډې کوربه اسرار شینواري افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې تورخم د سیمې د اقتصاد د ملا تیر دی چې زرګونه کورنۍ یې د سوداګرۍ، مزدورۍ او ترانسپورټ له لارې خپل ژوند پر مخ وړي. د هغه په وینا؛ د لارې تر تړل کېدو وروسته سوداګر، ټرانسپورټران او ورځني مزدوران له سخت اقتصادي ناورین سره مخ دي.

اسرار شینواري وویل، چې په تورخم کې ډېرو کارګرو هره ورځ له ۵۰۰ تر ۱۰۰۰ روپیو پورې عاید ترلاسه کاوه؛ خو اوس د کار د نشتوالي له امله د خپلو کورنیو د لګښتونو برابرولو توان نه‌لري. د دغه وضعیت له امله په سیمه کې بې‌وزلي زیاته شوې او ګڼې کورنۍ د ژوند د لومړنیو اړتیاوو په پوره کولو کې له ستونزو سره مخ دي.

نوموړي د پاکستان حکومت پر تګلارې نیوکه وکړه او ویې ویل، که د لارې تړل کېدل د امنیت د ښه والي لپاره وو؛ نو باید تراوسه وضعیت ښه شوی وای خو اوسني حالات د دې برعکس دي.

هغه وویل، چې د لارې له تړل کېدو سره، سره امنیتي پېښې نه‌دي کمې شوې؛ خو عامو خلکو ته اقتصادي زیانونه ورځ تر بلې زیاتېږي. هغه وایي، پاکستان او افغانستان تاریخي، کلتوري او قومي اړیکې لري او د ډیورنډ کرښې دواړه خواوو ته ولسونه له پېړیو راهیسې له یو بل سره تړلي دي.

د تورخم د ګمرک د تصفیې کارکوونکو مشر مجیب شینواري افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې د تېرو لسو میاشتو په ترڅ کې پاکستان ته د وارداتو او صادراتو په برخه کې تر ۳۰۰ اربه روپیو زیات زیان اوښتی دی. د هغه په وینا؛ د تورخم بندښت نه یوازې پاکستاني سوداګر زیانمن کړي؛ بلکې افغان سوداګر یې هم له سختو اقتصادي ستونزو سره مخ دي.

مجیب شینواري د پاکستان له حکومته وغوښتل، چې ژر تر ژره سوداګریز فعالیتونه بېرته پیل کړي؛ ځکه د لارې بندښت د ستونزو د حل دایمي لاره نه‌ده. هغه ټینګار وکړ، چې سوداګري باید له سیاسي او امنیتي مسایلو جلا شي او د عامو خلکو د روزګار ساتنه باید لومړیتوب وي.

د تورخم د کارګرو ډلې مشر حضرت اسلام افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې د لارې تړل پاتې کېدو تر ټولو ډېر زیان بې‌وزله طبقې ته رسولی دی. د هغه په وینا؛ زرګونه کارګر د کار پیدا کولو لپاره نورو سیمو ته تللي؛ خو هلته هم د روزګار فرصتونه محدود دي.

حضرت اسلام وویل، چې دی خپله د کار لپاره د پنجاب بېلابېلو سیمو ته تللی و؛ خو هلته هم خلکو ورته ویلي چې د تورخم د بندېدو له امله کاري فرصتونه کم شوي دي. نوموړي زیاته کړه، د اقتصادي ستونزو له امله ځینې کورنۍ اړې شوې چې خپل ماشومان له ښوونځیو وباسي.

نوموړي خبرداری ورکړ، د بې‌روزګارۍ له امله ځینې ځوانان پر ناقانونه لارو بهرنیو هېوادونو ته د تګ هڅه کوي چې له امله یې ګڼو کسانو خپل ژوند هم له لاسه ورکړی دی. هغه د پاکستان له حکومته وغوښتل، چې ژر تر ژره د سوداګرۍ لپاره لارې پرانیزي؛ څو د کارګرو او بې‌وزله کورنیو روزګار بېرته ورغول شي.

د لنډي کوتل پخواني چارواکي شاه خالد شینواري افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې د تورخم بندښت د سیمې هره طبقه اغېزمنه کړې ده. سوداګري، مزدوري، ټرانسپورټ، کوچني کاروبارونه او صنعتونه له یو بل سره تړلي دي او د یوه سکتور زیان د ټول اقتصادي نظام اغېزمنېدو لامل کېږي.

شاه خالد شینواري وویل، که حکومت باور لري چې د لارې تړل کېدل به امنیت ښه کړي؛ نو باید د اوسني وضعیت ارزونه هم وکړي. ځکه د لارې له بندېدو سره، سره امنیتي ستونزې لاهم پرځای دي. نوموړي خبرداری ورکړی، که ژر اقدام ونه شي نو اغېزمن شوي خلک به د ولسي احتجاجونو نورې لارې هم وکاروي.

د غونډې په پای کې اعلان وشو، چې په لنډي کوتل کې به راتلونکې یکشنبه د تورخم لارې د پرانیستلو په اړه لوی احتجاجي لاریون هم ترسره کېږي.

بدخشان له چترال سره نښتی ولایت دی او د دغه ولایت وضعیت په تېرو پنځو کلونو کې طالبانو ته یو ننګونکی موقعیت بلل شوی دی. د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې د دغه غرنیز ولایت کانونه او په ځانګړې توګه د سرو زرو کانونه د ځایي اوسېدونکو، کان کېندونکو او طالبانو تر منځ د اخ و ډب سرچینه بلل شوې او په دې بهیر کې د طالبانو په ګډون یو شمېر ځايي اوسېدونکو ته مرګ ژوبله هم اوښتې ده.

100%

د کانونو پر سر له خونړیو شخړو وروسته د طالبانو د یوه ناراضي قوماندان جمعه خان فاتح مسئله راپورته شوه؛ جمعه خان فاتح د افغانستان په شمال‌ختیځ کې د طالبانو له نفوذ لرونکو قوماندانانو څخه ګڼل کېږي. نوموړی د خپلو پلویانو ترمنځ په «د دروازونو په فاتح» شهرت لري.

فاتح په دې وروستیو اونیو کې په کندهار کې د طالبانو له مشرتابه سره د سیمه ییزو سرچینو او د سرو زرو د کانونو د مدیریت پر سر د اختلافاتو له جدي کېدو وروسته، د زابل ولایت له مرستیالۍ څخه ګوښه کړل شو.

100%

په دې موده کې د طالبانو دفاع وزیر د یاد ولایت د امنیتي ارزونې په پلمه بدخشان ته سفر وکړ او تر هغې وروسته د یادې ډلې لوی درستیز همالته پاتې شو.

له دې وروسته د طالبانو په نږدې ۵ کلنۍ واکمنۍ کې د لومړي ځل لپاره په بدخشان ولایت کې یوه ولسوالۍ د څو ساعتونو لپاره د یادې ډلې د مخالفو وسله‌والو له لوري ونیول شوه.

د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې د لومړي ځل لپاره د «سپاهي میهن» په نوم د طالبانو یوې مخالفې وسله‌والې ډلې د وړمې جمعې په سهار وختي (د چنګاښ ۲۶مه) د څو ساعتونو لپاره د بدخشان یفتل پایین ولسوالي تر خپل کنټرول لاندې راوسته.

100%

یفتل پایین ولسوالۍ د بدخشان مرکز فیض‌اباد ښار ته نږدې پرته ولسوالۍ ده او د دغه ولایت له مهمو او ستراتیژیکو ولسوالیو شمېرل کېږي. د یادې ولسوالۍ اوسېدونکو تل د بدخشان په سیمه‌ییزو او سیاسي تحولاتو کې مهم رول لوبولی دی.

د دغې ولسوالۍ له لنډ مهالي سقوط وروسته د طالبانو یوې بلې وسله‌والې مخالفې ډلې (ازادۍ جبهې) هم د زېباک ولسوالۍ په ګډون په یو شمېر سیمو کې له طالبانو سره مخامخ جګړې پیل کړې او لا هم په وقفه‌يي ډول روانې دي.

100%

د دغه وضعیت په تړاو د چارو یو شمېر شنونکي وايي، که طالبان د افغان ولس پر وړاندې په خپلو پالیسیو او په ځانګړې توګه د ښځو د تعلیم او کار او همداراز د «وحشت فضا» د خپرولو په تړاو سیاستونو کې بدلون رانه‌ولي، نو نه یوازې بدخشان، بلکې ټول افغانستان به د طالبانو تر پښو لاندې «تنور» شي.

د سیاسي چارو شنونکی حکیم روان د افغانستان انټرنشنل سپړنې خپرونه کې وویل:«بې له شکه که چېرې دا طالبان وي، او دا یې سیاستونه وي، نو نه یوازې بدخشان، بلکې ټول افغانستان به د طالبانو تر پښتو لاندې تنور شي او پر طالبانو به ځمکه او اسمان یو شي».

د پوځي او سیاسي چارو شنونکی اختر محمد راسخ بیا په بدخشان کې د روان وضعیت لامل پاکستان ګڼي او په باور یې پاکستان د افغانستان او چین تر منځ د ځمکنۍ لارې (واخان لارې) مخالف دی او ادعا لري، چې په چترال کې یې د طالبانو وسله‌والو مخالفینو ته ځای ورکړی دی.

هغه د افغانستان انټرنشنل سپړنې خپرونه کې په ډاګه وویل: «پاکستان هڅه کوي، چې د امریکا په «شین څراغ» سره په افغانستان کې یوه نوې جګړه «ډیزاین» کړي او د دغې جګړې د سمبالولو لپاره یې له امریکا ۱۰ میلیارده ډالره هم غوښتي دي. پاکستان نه‌غواړي، چې افغانستان له چین سره سرحدي دروازه ولري».

ازاد خبریال طاهر خان بیا وايي، سره له دې چې د څو ساعتونو لپاره د یوې ولسوالۍ له لاسه وتل د طالبانو لپاره جدي ګواښ نه‌دی، خو یوه جدي مسئله ده.

طالبان بیا په بدخشان کې وضعیت نورمال ښيي او خبرداری ورکوي، چې هېچا ته به اجازه ورنه‌کړي، چې ګډوډي رامنځته کړي.