سږکال،په کابل ادبي انجمن کې د ملي هینداره د لیکوال ارواښاد محمدګل نوري د کار د پیل ۹۰ کاله پوره شول. همدا راز په کتابي بڼه د ارواښاد نوري د تلپاتې اثر ملي هینداره د دویم ټوک د خپرېدو اتیا کاله ووتل. د دې کتاب لومړی ټوک لا تر دې وړاندې په ۱۳۱۸ کال کې خپور شوی و.
که د پښتني فرهنګ لپاره په شلمه پېړۍ کې لس تر ټولو مهم کتابونه خپاره شوي وي، یو یې ملي هینداره دی.
پتې خان خبر سو، چې مور دي راغلې ده، په پلانۍ دروازه کې ولاړه ده، نه دي پریږدي، د کلابُس دوې دروازې وې، فتح خان پربله دروازه ځني ووت، چي مور یې خبره سوه چي فتحخان پر بله دروازه ووت، نو یې ناره وکړه:
که دوې دې لویه خدایه کلابُس دروازې دوې دي
پر دا یوه مې فتح وځي پر دا بله یې د مور، مور سوي نارې دي
یوه پښتو څېړونکي ختیځپوه یوځل لیکلي وو، چې که پښتو ژبې نور هېڅ لیکلي ادبیات نهلرلی، یوازې لنډۍ او د ملي هنیداره کیسې یې هم بس وې، چې له فرهنګي پلوه د نړۍ د بډایو ژبو په کتار کې ودریږي. دا کومه احساساتي یا د مبالغې خبره نهده.
ملي هینداره د پښتنو په ګډه ملي حافظه کې د دوی د لرغونیو تمدنونو له میراث او معنوي ارزښتونو څخه هغه راپاتې خزانه ده، چې په کمو تمدني حوزو کې یې داسې سوچه ولسي بېلګې موندلی شو.
ملي هینداره په پراخه پیمانه د بهرنیو پښتوڅېړونکیو او ختیځپوهانو لپاره پاموړ کتاب دی، ارواښاد استاد عبدالروف بېنوا پینځه شپېته کاله مخکې د دې کتاب په اړه ولیکل:
محمدګل نوري په ملي هینداره کې پښتني ملي کیسې لیکلي دي، چې نه یوازې دننه په هېواد کې هېوادوالو خوښې کړي دي، بلکې د خارجي مستشرقینو توجه یې هم جلب کړې ده او په ځینو خارجي ژبو ترجمه سوي هم دي.
په ملي هینداره کې له تاریخي پلوه له اساطیري دوران څخه تاریخي زمانې ته د پښتنو د تکاملي مزل تګلوری موندلی شو،
فتح خان بړیڅي یا فتح خان و رابیا، خوشکیار او شاترینه، ښادي او بیبو، زبزبانه ښاپېرۍ، مومن خان او شیرینو، دلۍ او شهو، ادم خان او درخانۍ انار ژړان او سېب خندان، لمبولال یا نیمبولال یې یوڅو کیسې دي، چې اساطیري عظمت لري، څه کیسې پهکې د ژویو د کرکټرونو په مرسته لوبیږي، چې د فابل ځانګړنې لري او کټمټ د کلیله و دمنه په شان د سیاست او حکمت تمثیل کوي، د تاریخي دوران ګڼې کیسې هم په کې شته.
که څه هم دا کتاب وار وار چاپ شوی او ګڼو نالوستیو پښتنو ته یې روایتونه په زړه و ذهن کې خوندي او ژوندي دي، خو لا هم هغسې پېژندل شوی نهدی، چې د یوې ملي وثیقې په سترګه ورته وکتل شي. یو لامل یې دا دی، چې ان تحصیلکړي افغانان هم د دغې ټولګې له تاریخي فرهنګي ارزښتونو ډېر نهدي خبر. افغانستان یو بېوزلی هېواد دی او پښتو هم له دې اړخه بېوزلې ژبه ده، چې یو پیاوړی حاکمیت یې ملاتړ نهکوي او که نه ملي هینداره باید د نړۍ په ژوندیو ژبو ژباړل شوې وای او نن د هغو ولسي متنونو په کتار کې ولاړ کتاب وای، چې بشریت یې د خپل ګډ نړیوال فرهنګي میراث برخې بولي.
