افغانستان انټرنشنل- پښتو، کراچۍ
د بلوچستان ایالتي حکومت ویلي، د زیارت ولسوالۍ په مانګي بند پمپینګ سټېشن د شوي برید او په پایله کې د پولیسو د وژل کېدو د پېښې د پلټنو لپاره قضایي کمېسیون جوړ کړل شوی دی.
د دوشنبې په ورځ د کمېسیون د جوړېدو په اړه په خپره شوې اعلامیه کې ویل شوي، د بلوچستان سترې محکمې قاضي محمد عامر نواز رانا به د دغه کمېسیون مشري کوي.
د پښتونخوا ملي عوامي ګوند مرکزي عمومي منشي عبدالرحیم زیارتوال افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، دوی او نورو سیاسي ګوندونو، چې د دغې پېښې پر ضد یې په کویټه کې اعتراضي پرلت پیل کړی، د پېښې د پلټنو لپاره د قضایي کمېسیون غوښتنه کړې وه.
د کمېسیون د پایلو په اړه زیارتوال وویل، په پاکستان کې له دې وړاندې هم د ورته پېښو د پلټنو لپاره کمېسیونونه جوړ شوي، خو د ډېرو کمېسیونونو پایلې نه دي خپرې شوې. هغه وويل، «د پاکستان نه د بنګله دېش جلا کېدو د پېښې په اړه تراوسه د کميسيون موندنې نه دې ښکاره کړل شوې».
هغه زیاته کړه، دوی تمه لري چې دغه کمېسیون به د زیارت د پېښې ټول حقیقتونه روښانه او مسوول کسان به په ګوته کړي.
د کمېسیون په اعلامیه کې ویل شوي، د روانو جنايي تحقیقاتو ترڅنګ به خپلواک، بېطرفه او هر اړخیز عدالتي تحقیقات ترسره کېږي، څو د برید ټول حقایق او شرایط، د برید تر مخه، د برید پر مهال او له هغې وروسته د پېښو ترتیب، او د برید د رامنځته کېدو لاملونه او عوامل په بشپړه توګه معلوم شي.
اعلامیه زیاتوي، کمېسیون به هر ډول اداري، عملیاتي، امنیتي او تنظيمي نیمګړتیاوې، غفلتونه او عیبونه هم په ګوته کوي چې ښايي د پېښې یا برید د رامنځته کېدو لامل شوي وي.
کمېسیون د اګست تر ۲۸مې نېټې پورې وخت ټاکلی او له هغو کسانو یې غوښتنه کړې چې د پېښې په اړه کوم معلومات لري او غواړي له کمېسیون سره یې شریک کړي، خپل معلومات دې وړاندې کړي.
یاده دې وي په زیارت کې د جولاي پر ۶مه ترسره شوي بريد کې لږ تر لږه ۳۰ پاکستاني پوليس وژل شوي وو، او تحریک طالبان پاکستان د دغه بريد مسوولیت منلی و.
د پاکستان او طالبانو ترمنځ د روانو ترینګلتیاوو او د افغان محصلینو د ویزو د تمدید په برخه کې د اوږدمهاله ځنډ له امله، په پاکستان کې زرګونه افغان محصلین له جدي ستونزو او د خپلو زدهکړو د دوام په اړه له اندېښنو سره مخ دي.
افغان محصلین وايي، د ویزو د ترلاسه کولو او غځولو بهیر له اوږدې مودې راهیسې له ستونزو سره مخ دی چې له امله یې د دوی زدهکړې، استوګنه او ورځنی ژوند اغېزمن شوی دی. ځینې محصلین د نیول کېدو او له پاکستان نه د اېستل کېدو وېره هم لري.
د افغان محصلینو د ټولنې مشر صدیق شریعتي افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، په پاکستان کې شاوخوا ۳زره افغان محصلین د علامه اقبال سکالرشیپ له لارې او نږدې ۴زره نور په شخصي لګښت په بېلابېلو پوهنتونونو او کالجونو کې زدهکړې کوي.
د افغان محصلینو د ویزو د ترلاسه کولو او غځولو بهیر له یو کال څخه د ډېرې مودې راهیسې په عملي ډول له ځنډ سره مخ دی. صدیق شریعتي وايي، شاوخوا ۸۰۰ محصلینو د ویزې ترلاسه کولو یا غځولو لپاره غوښتنلیکونه سپارلي؛ خو تراوسه یې په اړه کومه څرګنده پایله نهده ورکړې، د ویزو له پای ته رسېدو وروسته د ځینو محصلینو سیمکارتونه بند شوي او ځینې نور په لیلیو کې د استوګنې له ستونزو سره مخ شوي دي.
د افغان محصلینو د ټولنې د مشر په وینا، د پاکستاني چارواکو لهخوا د افغانانو پر وړاندې د روانو اقداماتو پرمهال ځینې هغه محصلین هم نیول شوي چې ویزې یې پای ته رسېدلې وې.
یوشمېر محصلین تر نیول کېدو وروسته د تورخم او چمن له لارې افغانستان ته ستانه کړل شوي دي. د افغان محصلینو استازو په دې اړه د طالبانو کونسلګرۍ او اړوندو چارواکو سره خبرې کړې؛ خو تر اوسه د یادې ستونزې لپاره دایمي حل نهدی موندل شوی.
صدیق شریعتي د یوې پېښې یادونه هم وکړه او ویې ویل، په اسلاماباد کې دوه افغانې محصلینې د ویزې د مودې له پای ته رسېدو وروسته نیول شوې وې. دواړه محصلینې له څه مودې بند وروسته خوشې شوې؛ خو وروسته بیا له ستونزو سره مخ شوې او په پای کې له پاکستان نه واېستل شوې. له دغه محصلینو یوه په شپږم او بله په اتم سمستر کې وه.
افغان محصلین وايي، د ویزو ستونزې د دوی پر زدهکړو هم مستقیم اغېز کړی دی. له بلې خوا هغه افغان محصلینې چې له پاکستان نه افغانستان ته ځي، د بېرته ستنېدو او د خپلو زدهکړو د دوام په برخه کې له جدي ستونزو سره مخ دي.
صدیق شریعتي وايي، د دغه وضعیت له امله د افغان محصلینو ترمنځ د دوی د راتلونکي او زدهکړو په اړه جدي اندېښنې او رواني فشار زیات شوی دی. هغه له دواړه خواوو غوښتي، چې افغان محصلین دې د پاکستان او افغانستان له سیاسي او دیپلوماتیکو اختلافاتو څخه جلا وساتل شي، د ویزو د ورکړې او غځولو بهیر دې بېرته عادي حالت ته راوګرځي او محصلینو ته دې اجازه ورکړل شي چې خپلې زدهکړې بشپړې کړي.
د پکتیا ولایت اوسېدونکې نرګس بيبي هم له هغه افغان محصلینو څخه ده، چې غواړي په پاکستان کې خپلې زدهکړې بشپړې کړي او وروسته افغانستان ته ستنه شي. نرګس بيبي افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، پلان یې دا و چې په پاکستان کې خپلې زدهکړې بشپړې کړي او افغانستان ته ستنه شي؛ خو د اوسنیو ستونزو له امله یې راتلونکی له ناروښانه حالت سره مخ شوی دی.
هغې وویل:« ما غوښتل په پاکستان کې خپلې زدهکړې بشپړې کړم، بیا افغانستان ته ستنه شم او خپلې وړتیاوې د خپل هېواد او خلکو لپاره وکاروم. خو له بده مرغه زما زدهکړې نیمګړې پاتې شوې او اوس وېره لرم چې زما هڅې او راتلونکي پلانونه هم نیمګړي پاتې شي».
نرګس بيبي وايي، ډېری افغانې محصلینې له ورته ستونزو سره مخ دي او د هغې خويندې، د کاکا او ماما لوڼې هم په پاکستان کې زدهکړې کوي؛ خو د ویزو او نورو ستونزو له امله یې زدهکړې اغېزمنې شوې دي.
هغې له نړۍوالې ټولنې وغوښتل، چې په افغانستان کې د نجونو د زدهکړو ستونزې ته جدي پاملرنه وکړي. نوموړې له طالبانو هم غوښتي، چې د نجونو او ښځو پر زدهکړو لګېدلي محدودیتونه پای ته ورسوي او هغوی ته د زدهکړو د دوام زمینه برابره کړي.
نرګس بيبي د پاکستان له حکومته هم غوښتي، چې په پاکستان کې د افغان محصلینو د ویزو د ورکړې او غځولو بهیر اسانه کړي؛ څو هغوی خپلې زدهکړې بشپړې او په راتلونکي کې د خپلې ټولنې او هېواد لپاره خدمت وکړي.
افغان محصلین وايي، چې د ویزو ترلاسه کولو او غځولو بهیر له اوږدې مودې راهیسې له ځنډ سره مخ دی؛ خو د پاکستان حکومت تراوسه نهده روښانه کړې چې د دغه ځنډ اصلي لامل څه دی او د ویزو د غځولو بهیر به کله بېرته عادي حالت ته راوګرځي.
د افغانستان لپاره د پاکستان پخوانی سفیر منصور احمد خان په خپله تازه مقاله کې چې د طالبانو د واک ته رسېدو د ۵مې کلیزې په مناسبت یې لیکلې، د کابل او اسلاماباد اړیکې، افغانستان کې امنیتي وضعیت، د ډیورند کرښې هاخوا د بریدونو زیاتوالی او سیمه کې د اقتصادي همکاریو راتلونکی ارزولی دی.
نوموړي خبرداری ورکړی، چې د افغانستان او پاکستان اړیکې په نږدې اتیا کلن تاریخ کې له یوه له تر ټولو سختو او بحراني پړاوونو سره مخ دي.
منصور احمد خان چې له ۲۰۲۰ څخه تر ۲۰۲۲ کال پورې په افغانستان کې د پاکستان سفیر پاتې شوی وايي، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو پنځه کاله وروسته دې ډلې د افغانستان پر دولتي ادارو خپل واک ټینګ کړی او د تاوتریخوالي کچه یې راټیټه کړې، خو د یوه ټولګډونه نظام د جوړولو، د ښځو او له ټولنې څخه د څنډې ته شویو ډلو د حقونو د خوندي کولو او د ترهګرۍ پر وړاندې د اغېزناکو لارو چارو په رامنځته کولو کې د پام وړ پرمختګ نهدی شوی.
د پاکستان پخوانی سفیر لیکي، چې په افغانستان کې د تاوتریخوالي کمېدل د تلپاتې سولې په معنا نهدي. د هغه په اند، تر هغه چې سیاسي ثبات، ټولګډونه حکومت او دوامدار امنیت رامنځته نهشي، په افغانستان کې وضعیت به لا هم نازک او بې ثباته وي.
د کابل او اسلاماباد اړیکې؛ له هیلو تر مخامخ جګړې
پخوانی سفیر وايي، چې د ۲۰۲۱ کال د اګست پر ۱۵مه د افغانستان د پخواني حکومت له پرځېدو وروسته، په افغانستان، پاکستان او نړیواله ټولنه کې دا هیله موجوده وه، چې د طالبانو واک ته رسېدل به د جګړې د پای ته رسېدو، د ډیورند کرښې دواړه غاړو ته د «ترهګرۍ» د کمېدو او د کابل او اسلاماباد د اړیکو د ښه کېدو لپاره زمینه برابره کړي.
خو د نوموړي په وینا، په تېرو پنځو کلونو کې دغه هیلې پوره نهشوې. د دواړو هېوادونو اړیکې سختې ترینګلې شوې، دوه اړخیزې او سرحدي لارې چارې له خنډ سره مخ شوې او په پاکستان کې د وسلهوالو ډلو بریدونه زیات شوي دي.
پاکستان هم د دغو بریدونو په غبرګون کې پر افغانستان پوځي بریدونه کړي دي. خان اوسنی وضعیت د افغانستان او پاکستان د شاوخوا اتیا کلن تاریخ له تر ټولو بحراني پړاوونو څخه بولي.
تحریک طالبان پاکستان؛ د اختلاف اصلي ټکی
د مقالې له مخې، د تحریک طالبان پاکستان موضوع د کابل او اسلاماباد ترمنځ د روانو ترینګلتیاوو تر ټولو مهم لامل دی.
خان وايي، چې پاکستان ادعا کوي، تحریک طالبان پاکستان او د بلوڅ بېلتونپالو په څېر ډلې د افغانستان له خاورې څخه په پاکستان کې د بریدونو لپاره کار اخلي. هغه لیکي، چې د ملګرو ملتونو او یو شمېر نړیوالو بنسټونو راپورونه هم په افغانستان کې د بېلابېلو ترهګرو ډلو د حضور په اړه معلومات وړاندې کوي.
د هغه په لیکنه کې راغلي، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، د پاکستان د تمې خلاف، په دغه هېواد کې تاوتریخوالی زیات شوی دی.
منصور احمد خان ادعا کوي، چې له ۲۰۲۱ کال راهیسې د ترهګریزو بریدونو او وسلهوالو فعالیتونو له امله په پاکستان کې له لسو زرو ډېر ملکي وګړي او امنیتي ځواکونه وژل شوي دي.
نوموړی زیاتوي، چې د ۲۰۲۲ کال هغه هوکړه چې د افغانستان د طالبانو په منځګړیتوب د پاکستان او تحریک طالبان پاکستان ترمنځ شوې وه، یوازې څو میاشتې یې دوام وکړ او وروسته په پاکستان کې د بریدونو نوې څپه پیل شوه.
پاکستان پوځي چلند زیات کړی
منصور احمد خان وايي، چې په تېرو شاوخوا دولسو میاشتو کې د پاکستان غبرګون له سیاسي فشار او بېلابېلو نورو وسیلو څخه په افغانستان کې د تحریک طالبان پاکستان او بلوڅ بېلتون غوښتونکو مورچلو د تر ډېره پوځي چلند پر لور اوښتی دی.
د هغه په وینا، اسلاماباد د پوځي بریدونو ترڅنګ له افغانستان سره خپلې ډیپلوماټیکې اړیکې، سوداګري او سرحدي تګ راتګ هم محدود یا درولي دي.
نوموړی خبرداری ورکوي، چې د وضعیت دوام ښايي په افغانستان کې د هند د رول د پراخېدو زمینه برابره کړي؛ هغه څه چې د نوموړي په باور د پاکستان له ګټو سره به په ټکر کې وي.
پر ډیورند کړکېچ او اقتصادي زیانونه
پر ډیورنډ کرښه د دروازو تړل کېدو د دواړو هېوادونو اقتصاد ته پراخ زیانونه اړولي دي. منصور احمد خان وايي، افغانستان له لسیزو راهیسې د بهرنۍ سوداګرۍ لپاره د پاکستان له بندرونو او ترانزیټي لارو څخه د خپلو مهمو او ارزانه سوداګریزو لارو په توګه کار اخیستی دی.
د سوداګرۍ بدیلو لارو ته مخه کول د توکو د لېږد لګښتونه لوړ کړي او د افغانستان په بازارونو کې یې د ځینو لومړنیو اړتیا وړ توکو پر بیو اغېز کړی دی.
له بلې خوا، د پاکستان سوداګري او کاروبارونه هم له افغانستان سره د لارو له تړل کېدو زیانمن شوي دي. د مقالې د اټکل له مخې، پاکستان د سوداګرۍ له اړخه هره میاشت شاوخوا ۵۰ میلیارده کلدارې تاوان کوي او د دواړو هېوادونو لپاره د لارو د تړل کېدو ټول اقتصادي زیان ښايي څو میلیارده ډالرو ته ورسېږي.
د پاکستان او افغانستان د لارو تړل کېدو د خلکو تګ راتګ هم له جدي ستونزو سره مخ کړی دی. خان وايي، د ډیورند دواړو غاړو ته کورنۍ، قومي او سوداګریزې اړیکې داسې دي چې زرګونه کسان د درملنې، زدهکړو او اقتصادي فعالیتونو لپاره د افغانستان او پاکستان ترمنځ پر تګ راتګ تکیه لري.
لویې سیمهییزې پروژې له ګواښ سره مخ
د پاکستان پخوانی سفیر خبرداری ورکوي، چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د کړکېچ دوام ښايي د سیمهییزې نښلونې د سترو پروژو د پراختیا مخه ونیسي.
هغه د ټاپي د ګازو نللیکې، د کاسا-۱۰۰۰ د برېښنا د لېږد پروژې او د ازبکستان، افغانستان او پاکستان ترمنځ د درې اړخیزې اوسپنې پټلۍ یادونه کوي.
د نوموړي په وینا، دغه پروژې د بې ثباتۍ، سیاسي اختلافونو او امنیتي ستونزو له امله له اوږدو ځنډونو سره مخ شوې دي.
په مقابل کې، خان وايي، ازبکستان له افغانستان سره د اقتصادي همکاریو په برخه کې لا فعال دریځ غوره کړی دی.
د هغه په وینا، د افغانستان او ازبکستان ترمنځ د سوداګرۍ کچه شاوخوا دوه میلیارده ډالرو ته رسېدلې او دواړه هېوادونه هڅه کوي، چې دغه کچه پنځه میلیارده ډالرو ته لوړه کړي.
د اړیکو د بیا رغولو وړاندیز
منصور احمد خان وايي، سره له دې چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ کړکېچ پراخ شوی، اوسنی وضعیت کولای شي د دواړو هېوادونو ترمنځ د اړیکو د بیا رغولو لپاره پر یوه فرصت بدل شي.
هغه وړاندیز کوي، چې دواړه هېوادونه دې یوازې پر جیوپولیټیکو سیالیو تمرکز نهکوي، بلکې پر تاریخي، تمدني او ولسي اړیکو دې ټینګار وکړي او د باور فضا دې رامنځته کړي.
خان له طالبانو غواړي، چې د پاکستان امنیتي اندېښنې جدي وګڼي او اجازه ورنهکړي چې د افغانستان خاوره د پاکستان پر وړاندې وکارول شي او نوموړی همداراز له پاکستانه هم غواړي، چې خپله تګلاره له یوې یوازې امنیتي او پوځي تګلارې څخه سیاسي تعامل ته واړوي.
طالبانو په وار وار ویلي، چې هېچاته اجازه نهورکوي، چې افغان خاوره د بل هېواد پر ضد وکاروي او د پاکستان امنیتي ستونزې یې د دغه هېواد کورنۍ ستونزه بللې ده.
له کړکېچه د وتلو درې لارې
د پاکستان پخوانی سفیر د اړیکو د بیا رغولو لپاره د همکاریو درې لارې وړاندیز کوي:
لومړی: د دواړو هېوادونو د حکومتونو ترمنځ دې په لوړه کچه، یعنې د لومړي وزیرانو یا بهرنیو چارو د وزیرانو په کچه، مخامخ سیاسي خبرې پیل شي.
دویم: د ډیورند کرښې د سمبالښت، د کرښې هاخوا د ترهګرۍ د مخنیوي او د خلکو او سوداګرۍ د تګ راتګ د اسانتیا لپاره دې ګډې ادارې او ګډ کاري چوکاټونه جوړ شي.
درېیم: افغانستان او پاکستان دې له سیمهییزو هېوادونو سره خپلې همکارۍ پیاوړې کړي، څو د ټاپي، کاسا-۱۰۰۰ او د ازبکستان–افغانستان–پاکستان د اوسپنې پټلۍ په څېر لویې سیمهییزې پروژې عملي شي.
منصور احمد خان زیاتوي، د دې بهیر د پیل لپاره لازمه نهده، چې حتمي بهرنی منځګړیتوب وشي، خو که دواړه هېوادونه په یوازې ځان د خبرو د بیا پیلولو توان ونهلري، نو د چین، افغانستان او پاکستان درې اړخیز نوښت او د چین د ارومچي د خبرو په چوکاټ کې هڅې کولای شي د کړکېچ په کمولو کې مرسته وکړي.
د افغانستان او پاکستان د اړیکو راتلونکی
په کابل کې د اسلاماباد دغه پخوانی سفیر د خپلې مقالې په پای کې ټینګار کوي، چې افغانستان او پاکستان د خپل جغرافیایي موقعیت له امله د سویلي اسیا، منځنۍ اسیا او اوراسیا د نښلولو په برخه کې مهم رول لري.
د هغه په باور، دواړه هېوادونه باید د اړیکو د سمولو اوسنی فرصت له لاسه ورنهکړي او د دوامدارې مقابلې پر ځای باید د ترهګرو او وسلهوالو ډلو پر وړاندې ګډې مبارزې، د سوداګرۍ او ترانزیټ د پراختیا او د سیمهییزو پروژو د پلي کېدو لپاره ګډ کار وکړي.
خان باور لري، چې د جیوپولیټیکې سیالۍ پر بنسټ له اړیکو څخه اقتصادي همکاریو ته اوښتل او تاریخي او تمدني اړیکو ته پاملرنه کولای شي د سویلي اسیا، منځنۍ اسیا او اوراسیا ترمنځ د سوداګرۍ او ترانزیټ د نویو لارو د رامنځته کېدو لپاره زمینه برابره کړي.
د پاکستان د جمعیت علمای اسلام مشر فضلالرحمان وايي،پاکستان د جوړېدو له هغو درېیو اساسي موخو د شریعت، اقتصاد او ولسواکۍ له ډلې په هېڅ یوه کې یې هم بریالی نهدی. د بلوچ یووالي کمېټې مشرې ماهرنګ بلوچ بیا بلوچستان کې پر روانو عملیاتو په نیوکو سره د پاکستان دولت پر «نسلوژنې» تورن کړی
مولانا فضل الرحمن د پنجشنبې په ورځ (د زمري ۲۲مه) په اسلاماباد کې د خپل ګوند د غونډې پر مهال وویل، د پاکستان د جوړېدو په اړه درې بېلابېل تصورونه موجود وو، یو دا چې په هېواد کې به د قران او سنت نظام عملي کېږي، بل دا چې پاکستان به له اقتصادي پلوه خپلواک وي او درېیم دا چې هېواد به ډیموکراټیک نظام ولري.
نوموړي د پوښتنې په توګه مطرح کړې چې «اوس اسلامي نظام، د شریعت مطابق ژوند، اقتصادي خوشحالي او یا ډیموکراټیک نظام، د دغو درېیو مواردو له اړخه د پاکستان نننی وضعیت مطالعه کړئ»؟
د جمعیت علمای اسلام مشر وویل، چې د پاکستان هېڅ یوه اساسي موخه د دغه هېواد د وګړو لپاره په بشپړه توګه نهده پوره شوې او د ده په وینا، د شریعت غوښتونکي، د اقتصادي پرمختګ پلویان او د ولسواکۍ غوښتونکي ټول له محرومیت او ناهیلۍ سره مخ دي.
هغه په ډاګه کړه، چې د پاکستان حکومت د دیني عالمانو لپاره د هېواد په سیاست کې د ځای ځایګي د محدودولو هڅه کوي او ټینګار یې وکړ، چې د ده ګوند به له خپلې سیاسي مبارزې لاس وانهخلي.
فضل الرحمن وویل: «موږ نظریاتي خلک یو او د خپلو نظریاتو لپاره تاریخ لرو، زموږ تر شا دوه سوه کلن تاریخ دی».
نوموړي د خپلو سیاسي مخالفینو پر تاریخ هم نیوکه وکړه او ادعا یې وکړه، چې د هغوی تاریخ له «انګرېزانو سره غلامۍ او خوشامد» سره تړلی دی.
د جمعیت علمای اسلام مشر دا هم ویلي، چې د دین د «سرلوړۍ» لپاره مبارزه د دوی ماموریت دی او زیاته کړې یې ده: «د مولوي کار څه دی؟ یا د امت امامت کول، یا د خلکو جنازې کول. موږ د قوم د امامت طریقه هم زده ده او ستاسو د جنازو د لمانځه طریقه هم».
په همدې ورځ د بلوچ یووالي کمېټې مشره ډاکټر ماهرنګ بلوچ چې اوس په زندان کې ده د بلوچستان د امنیتي وضعیت په اړه په خپله اېکسپاڼه ویلي، پاکستان له تېرو اوو لسیزو راهیسې پر بلوچ ولس واک چلوي او د نوموړې په وینا، د «دوامدار ظلم» له لارې یې پر بلوچستان د خپل واک د ساتلو هڅه کړې ده.
ماهرنګ بلوچ ادعا کړې، چې په بلوچستان کې د امنیت په نوم ګرځبندیزونه، پوځي عملیات، جبري ورکېدنې او ډلهییزې وژنې عادي شوې دي.
هغې ویلي: «موږ د دولت هر هغه سیاست ردوو چې د بلوچ ماشومانو، ښځو او عادي وګړو ژوند له خطر سره مخ کوي او د هغوی مړینه یوازې د جانبي زیان په توګه ګڼي».
هغې ادعا کړې، چې د وړمې شپې په ترڅ کې په سوراب کې د پاکستاني جنګي الوتکو د بمباریو له امله د ماشومانو په ګډون ۲۷ کسان وژل شوي یا ټپیان شوي دي. خو د پاکستاني چارواکو د معلوماتو له مخې، په سوراب کې د چهارشنبې په ورځ (د زمري ۲۱مه) د یوه موټر بم برید له امله درې ملکي وګړي او اته وسلهوال وژل شوي او ورسره جوخت په عملیاتو کې لس وسلهوال هم وژل شوي دي.
د بمبارۍ او ۲۷ کسانو د مرګژوبلې په تړاو د ماهرنګ بلوچ ادعا په خپلواکه توګه نهده تایید شوې. هغې د سوراب د پېښې په اړه زیاته کړې: «که یو دولت د کورونو او مېشتو سیمو د بمبارۍ له امله د ماشومانو په ګډون د لسګونو ملکي وګړو ډلهییزه وژنه عادي عملیات وګڼي، نو دا پوځي عملیات نه، بلکې نسلوژنه ده».
ماهرنګ بلوچ له بلوڅ ولس څخه غوښتي، چې د سوراب د پېښې پر وړاندې چوپ پاتې نهشي او د خپلو خلکو د ژوند او مال د ساتنې لپاره اعتراض او مقاومت وکړي. هغې ټینګار کړی: «زموږ بقا په مقاومت کې ده».
د فضل الرحمن او ماهرنګ بلوچ څرګندونې په داسې وخت کې دي، چې بلوچستان له اوږدې مودې راهیسې د پاکستان د امنیتي ځواکونو او بلوڅ بېلتونپالو ډلو ترمنځ د وسلهوالو نښتو او سیاسي کړکېچونو شاهد دی. د پاکستان حکومت بلوڅ وسلهوالې ډلې د ترهګرو په توګه یادوي، خو بلوڅ سیاسي او مدني فعالان د امنیتي عملیاتو، جبري ورکېدنو او د بشري حقونو د سرغړونو ادعاوې مطرح کوي.
د پاکستان او ناروې د بهرنیو چارو وزیرانو د ترهګرۍ له ټولو بڼو سره پر مبارزې ټینګار کړی او افغانستان کې یې د ترهګرو ډلو د موجودیت په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده. طالبانو په دې تړاو لا تراوسه څه غبرګون نهدی ښودلی، خو تر دې مخکې یې ویلي، چې افغان خاوره د بل هېواد پر ضد نه کارول کېږي.
د پاکستان او ناروې د بهرنیو چارو وزیرانو د پنجشنبې په ورځ (د زمري ۲۲مه) په یوې ګډې اعلامیې کې همداراز په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت، په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو حالت د اندېښنې وړ بللی دی.
دا ګډه اعلامیه په اسلاماباد کې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار او د ناروې د بهرنیو چارو وزیر اسپن بارت ایدې تر لیدنې وروسته خپره شوې ده.
دواړو لورو ټینګار کړی، چې له ترهګرۍ سره مبارزه باید د نړیوالو قوانینو او د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د پرېکړهلیکونو له مخې ترسره شي او د افغانستان خاوره باید د نورو هېوادونو د ګواښلو یا برید لپاره ونه کارول شي.
د پاکستان او ناروې په ګډه اعلامیه کې، پرته له دې چې د کومې ځانګړې ډلې نوم واخیستل شي، په افغانستان کې د «ترهګرو ډلو» د حضور په اړه اندېښنه څرګنده شوې ده. دواړو هېوادونو ټینګار کړی، چې افغانستان باید د نورو هېوادونو د ګواښلو پر مرکز بدل نهشي.
اسلاماباد څو ځله طالبان تورن کړي، چې تحریک طالبان پاکستان او بلوڅ بېلتونپالو ډلو ته یې پناه ورکړې او د فعالیت زمینه یې ورته برابره کړې ده. پاکستان وایي، دغه ډلې د بریدونو د طرحه او ترسره کولو لپاره د افغانستان له خاورې ګټه اخلي.
طالبانو بیا تل دغه ادعاوې رد کړي او په وار وار یې نړۍوالو او په ځانګړې توګه ګاونډیانو ته ډاډ ورکړی، چې هېچا ته اجازه نهورکوي، چې افغان خاوره د بل هېواد پر ضد وکاروي او همداراز یې څرګنده کړې، چې د پاکستان امنیتي ستونزې د دغه هېواد کورنۍ مسئله ده.
ناروې هم پر پاکستان د امنیتي ګواښونو په تړاو د تاوتریخوالي د کمولو، د امنیتي اندېښنو د هواري او د نړیوالو قوانینو د مراعاتولو له هڅو ملاتړ کړی دی.
د بشري حقونو د وضعیت په اړه اندېښنه
پاکستان او ناروې د خپلې ګډې اعلامیې په بله برخه کې په افغانستان کې د «بشري حقونو د وضعیت د خرابېدو» په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.
پاکستان او ناروې ویلي، چې طالبانو د ښځو او نجونو بنسټیزې ازادۍ په پراخه کچه محدودې کړي او هغوی یې له زدهکړو او په ټولنیز ژوند کې له ګډون څخه بېبرخې کړې دي.
دواړو هېوادونو په افغانستان کې د بیان د ازادۍ او د رسنیو د فعالیتونو د محدودېدو په اړه هم اندېښنه څرګنده کړې ده.
ناروې له هغو اروپایي هېوادونو څخه دی، چې په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته یې له دې ډلې سره خپلې مستقیمې اړیکې ساتلې دي. دغه هېواد په تېرو کلونو کې د افغانستان په تړاو د خبرو اترو کوربه پاتې شوی او له طالب استازو سره یې لیدنې کړې دي. ناروې د افغانستان په اړه په ډیپلوماټیکو هڅو کې هم ونډه اخیستې ده.
د ۲۰۲۲ کال په جنورۍ کې ناروې طالب استازي اوسلو ته وربللي وو، څو د ناروې له چارواکو، د لوېدیځو هېوادونو له استازو او د افغانستان د مدني ټولنې له یو شمېر غړو سره خبرې وکړي.
د ناروې د بهرنیو چارو وزارت هغه مهال ویلي وو، چې دغه اړیکې د دې هېواد د هغو هڅو یوه برخه ده، چې موخه یې د خبرو اترو لپاره د زمینې برابرول، د ثبات ملاتړ او په افغانستان کې د یوه ټولشموله حکومت د رامنځته کېدو لپاره مرسته کول دي.
ناروې ټینګار کړی، چې له طالبانو سره یې اړیکې د دې ډلې د په رسمیت پېژندلو یا مشروعیت ورکولو په معنا نهدي، خو دغه هېواد له طالبانو سره د خبرو د دوام ملاتړ کړی، څو د بشري حقونو، د ښځو د حقونو او په افغانستان کې د روان وضعیت په اړه خپلې اندېښنې له دې ډلې سره شریکې کړي.
د ناروې د بهرنیو چارو وزیر اسپن بارت ایدې د چهارشنبې په ورځ (د زمري۲۱مه) اسلاماباد ته تللی وو.
د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې یو شمېر مسوولینو او سوداګرو په پاکستان کې د افغان سوداګرو د بار وړونکو وسایطو او سوداګریزو مالونو د اوږدې درېدنې له امله د رامنځته شویو درنو مالي زیانونو د جبران غوښتنه کړې. دوی ویلي چې تورخم او چمن کې یې له اوږدې مودې راهیسې مالونه ایسار دي.
د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې عمومي رییس سید کریم هاشمي د خونې د مشرتابه د یو شمېر غړو او سوداګرو په ملتیا د پنجشنبې په ورځ (د زمري ۲۲مه) د طالبانو د مالیې له وزیر محمد ناصر اخوند سره په لیدنه کې د سوداګرو د ستونزو او د حل لارو په اړه خبرې کړې دي.
د یادې خونې په خبرپاڼه کې راغلي، دوی په ځانګړي ډول په پاکستان کې د افغان سوداګرو د ستونزو په اړه معلومات وړاندې کړل او ویې ویل، چې د ډېورند کرښې پورې غاړه په چمن او تورخم کې د افغان سوداګرو د بار وړونکو وسایطو او سوداګریزو مالونو درېدنې، د ډیمریج لوړو لګښتونو او د ډېر ځنډ له امله نور اړوند مصارف، سوداګرو ته درانه مالي زیانونه اړولي دي.
د سوداګرو استازو د طالبانو له مالیې وزیر څخه وغوښتل چې د یادو ستونزو او اوښتو زیانونو د پراخوالي په پام کې نیولو سره د سوداګرو د مالي زیانونو د جبران او د ستونزو د حل لپاره لازم اقدامات وکړي.
خبرپاڼه زیاتوي، چې د طالبانو د مالیې وزیر محمد ناصر اخوند د خصوصي سکټور د ستونزو حل او سوداګرو ته د اسانتیاوو برابرول له خپلو لومړیتوبونو یاد کړل او د مالیاتي اسانتیاوو او تخفیفونو په برخه کې سوداګرو ته د خپل نظام د همکاریو یادونه هم کړې ده.
خبرپاڼه کې راغلي، د طالبانو یاد وزیر دې ناسته کې ژمنه کړې، که سوداګر د لوړو ډیمریجونو، اضافي لګښتونو او اوښتو زیانونو په اړه کره او باوري اسناد وړاندې کړي او دغه اسناد د ټرانسپورټ وزارت له لوري هم تأیید شي، مالیه وزارت به د ګمرکي تصفیې او د اوښتو زیانونو د جبران په برخه کې همکاري وکړي.
په همدې حال کې، د سوداګرۍ او پانګونې خونې عمومي رییس وړاندیز وکړ، چې د سوداګرو د زیانونو د دقیقې ارزونې او ستونزو ته د رسېدنې لپاره دې د مالیې وزارت له لوري د خونې د استازو او سوداګرو په ګډون یوه تخنیکي او مسلکي کمېټه جوړه شي او دغه وړاندیز د یاد طالب وزیر له لوري ومنل شو او په دې تړاو یې خپلې اړوند برخې ته سپارښتنې وکړې.
د سوداګرو د څرګندونو له مخې، په چمن او تورخم کې د بار وړونکو وسایطو او سوداګریزو مالونو اوږدمهاله درېدنه یوازې د سوداګرۍ د بهیر د ځنډ لامل نهده شوې، بلکې د ډیمریج او نورو اضافي لګښتونو له کبله یې د سوداګرو پر مالي وضعیت هم د پام وړ فشار راوستی دی. د جوړېدونکې تخنیکي کمېټې ارزونه به وښيي، چې د دغو زیانونو کچه څومره ده او د جبران په برخه کې به کوم اقدامات ترسره کېږي.
هممهاله راپورونه څرګندوي، چې پر ډیورند کرښه د طالبانو او پاکستاني حکومت ترمنځ د وسلهوالو نښتو په ترڅ کې د لارو د تړل کېدو له امله په تېر یوه کال کې د دواړو لوریو سوداګرۍ ته تر یو مېلیارډ ډالرو ډېر زیان اوښتی دی.