د چین انسان‌ډوله روبوټ د «یوسین بولټ» د ۱۰۰ متره منډې نړیوال ریکارډ مات کړی

د ملګرو ملتونو د راپور له مخې، په جمیکا کې مصنوعي ځیرکتیا د شپږ کلن اري په څېر هغو ماشومانو ته د زده‌کړې زمینه برابروي چې د زده‌کړو ستونزې لري. د یونیسف له لوري کتابونه د مصنوعي ځیرکتیا په مرسته د ماشومانو اړتیاوو ته په کتو په متقابلو او اسانه بڼو بدلېږي.

د یونیسف د زده‌کړو او تنکیو ځوانانو د پراختیا نړیوالې مشرې پیا رېبلو برېټو ویلي: «اصلي اغېز یې پر ماشومانو دی، داسې بې‌شمېره بېلګې شته چې ښيي، کله چې ډیجیټلي زده‌کړه هر ماشوم ته د رسېدو لپاره طرحه شي، څه ډول امکانات رامنځته کېږي.»

یونیسف وايي، د مصنوعي ځیرکتیا پر بنسټ د لاسرسي وړ ډیجیټلي درسي کتابونو پروګرام اوس په ۱۷ هېوادونو کې نږدې دوه میلیونه ماشومانو ته رسېدلی او ټاکل شوې تر ۲۰۳۰ کال پورې ۵۰ هېوادونو ته وغځول شي.

ملګري ملتونه د اقلیمي بدلون پر وړاندې د مبارزې لپاره هم له مصنوعي ځیرکتیا کار اخلي. د ملګرو ملتونو د چاپېریال پروګرام د ۳۰ سپوږمکیو معلومات د مصنوعي ځیرکتیا له لارې شنني، څو د میتان ګاز لویې چاودنې او لیکې ومومي او حکومتونو او شرکتونو ته یې په اړه خبر ورکړي.

د دغه پروګرام د اقلیمي بدلون د څانګې مشر مارتین کراوس ویلي: «د اقلیمي بدلون په اړه هر اندېښمن کس باید د نړۍ د تودوخې د کمولو لپاره لېوالتیا ولري، د میتان د لیکو بندول د بېړني تم‌کوونکي په څېر دي.»

د ملګرو ملتونو د چاپېریال پروګرام په وینا، له ۲۰۲۴ کال راهیسې د میتان د لیکو د موندنې له لارې د شاوخوا ۲۴ میلیونه پټرولي موټرو د کلنیو اخراجونو معادل د میتان د خپرېدو مخه نیول شوې ده. دغه پروګرام وايي، مصنوعي ځیرکتیا د انسانانو په پرتله د میتان لیکې ۱۲ تر ۱۵ برابره چټکې او دقیقې موندلی شي.

د روغتیا په برخه کې هم د روغتیا نړیوال سازمان په مرسته په مخ پر ودې هېوادونو کې مصنوعي ځیرکتیا د سینې د ایکس‌رې انځورونه شنني، څو د نري رنځ نښې ژر وموندل شي. د روغتیا نړیوال سازمان د یوې څېړونکې وانېسا ورونیزې په وینا، دا کار ناروغانو ته اجازه ورکوي چې د تشخیص له پړاو څخه درملنې ته ډېر ژر ورسېږي.

ملګري ملتونه وايي، په اېتوپیا کې د سرو زرو کان‌کیندونکي د دوړو او سیلیکا له امله د نري رنځ له لوړ خطر سره مخ دي او مصنوعي ځیرکتیا د دوی د ژر تشخیص لپاره کارول کېږي.

د ملګرو ملتونو ادارې له مصنوعي ځیرکتیا څخه د ځمکنیو ماینونو د موندلو، د طبیعي پېښو د زیانونو ارزولو، د مشکوکو مالي معاملو د پېژندلو، د راډیواکټیف ککړتیا د څارنې او د اټومي یوځای کېدو د څېړنو د چټکتیا لپاره هم کار اخلي.

د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش مصنوعي ځیرکتیا «په ۲۱مه پېړۍ کې د بشریت تر ټولو ستر فرصت» او په ورته وخت کې «له سترو خطرونو څخه یو» بللی او ټینګار یې کړی چې د دې ټکنالوژۍ د کارونې لپاره باید پراخ او ټول‌شموله څار موجود وي.

ګوترېش ویلي: «باید ډاډ ترلاسه کړو چې مصنوعي ځیرکتیا د بشریت خدمت کوي، نه دا چې بشریت د هغې خدمت وکړي.»

څېړونکو د سپوږمۍ د جنوبي قطب په درېیو سیمو کې د ناسا د معلوماتو پر بنسټ د سپوږمۍ د تودوخې، وړانګو او نورو چاپېریالي شرایطو کمپیوټري ارزونه کړې ده. څېړنې ښودلې چې ځینې میکروبونه په هغو ژورو کندو کې، چې تل په سیوري کې وي، د څو اوونیو تر څو میاشتو پورې د ژوندي پاتې کېدو وړتیا لري.

په دې څېړنه کې د فنګسونو دوه او د باکتریاوو درې ډولونه ازمویل شوي دي. اسپرژیلوس نایجر چې د تور کپک په نوم هم پېژندل کېږي، تر ټولو مقاوم فنګس بلل شوی دی. دا فنګس په تودو او لندو چاپېریالونو کې عام دی او مخکې د نړیوال فضايي تمځي دننه هم موندل شوی دی.

د څېړنې مخکښ لیکوال او د ناسا د ګاډارډ فضايي مرکز سیاروي ساینس‌پوه پرابل سکسېنا ویلي، اسپرژیلوس د سپوږمۍ د قطبي سیمو له شرایطو سره د عیارېدو تر ټولو لوړه وړتیا ښودلې، په داسې حال کې چې فوزاریوم هم د پام وړ مقاومت لري، خو د اسپرژیلوس په اندازه نه دی.

څېړونکو ډاینوکوکس رادیودورانس، سټافیلوکوکس اوریوس او باسیلوس سوبټیلیس درې ډوله باکتریاوې هم ارزولې دي. د څېړونکو په وینا، دغو باکتریاوو د ماورای بنفش وړانګو پر وړاندې د فنګسونو په پرتله لږ مقاومت ښودلی او د ژوندي پاتې کېدو وړتیا یې هم کمه وه.

د سپوږمۍ د ورځې تودوخه چې شاوخوا ۱۲۷ درجې سانتي‌ګراد ته رسېږي، ماورای بنفش وړانګې، د انرژۍ لوړې ذرې او د سپوږمۍ پر سطحه موجوده تشه د دغو میکروبونو د ژوندي پاتې کېدو مهم خنډونه دي. سره له دې، څېړونکو داسې سیمې هم موندلې چې شرایط یې د ځینو میکروبونو لپاره تر نورو مناسب دي.

د ناسا د ګاډارډ فضايي مرکز څېړونکې او د دې مطالعې شریکې لیکوالې هېدر ګراهام ویلي، څېړنه یوازې د میکروبونو د حجرو د ژوندي پاتې کېدو وړتیا ارزوي او دا نه ښيي چې هغوی پر سپوږمۍ وده یا تکثیر کولی شي.

د هغې په وینا، که ځینې حجرې د سپوږمۍ د خاورې لاندې ښخې شي، ښايي له سختو وړانګو څخه خوندي پاتې شي. نوموړې زیاته کړې چې په ځینو سیمو کې د مایع اوبو د رامنځته کېدو احتمالي شرایط هم ښايي د دغو موجوداتو د ودې لپاره زمینه برابره کړي.

د څېړونکو اندېښنه یوازې د میکروبونو تر ژوندي پاتې کېدو محدوده نه ده. دوی وايي، انسانان ښايي د فضايي جامو، وسایلو او ماشینونو له لارې په ناپامۍ سره ځمکني میکروبونه سپوږمۍ ته انتقال کړي او دا کار د سپوږمۍ د چاپېریال او کیمیاوي جوړښت په اړه د راتلونکو څېړنو پایلې اغېزمنولی شي.

ګراهام ویلي، که ځمکني میکروبونه د سپوږمۍ پر سطحه پاتې شي، ښايي د اوبو، عضوي مالیکولونو او د سپوږمۍ د سطحې د خاورې د کیمیاوي جوړښت په اړه د راتلونکو څېړنو په پایلو کې د ځمکې او سپوږمۍ طبیعي نښې سره ګډې کړي.

د څېړونکو په وینا، د سپوږمۍ د ککړتیا مخنیوی ښايي په بشپړه توګه ممکن نه وي، خو د فضايي ماموریتونو پر مهال باید په دقیقه توګه ثبت شي چې کوم میکروبونه او نور ځمکني مواد سپوږمۍ ته انتقالېږي، څو ساینس‌پوهان وروسته د سپوږمۍ طبیعي نښې له ځمکنیو ککړتیاوو جلا کړای شي.

دا موندنې په داسې حال کې خپرېږي چې امریکا او چین سپوږمۍ ته د فضانوردانو د بېرته لېږلو او هلته د اوږدمهاله اډو د جوړولو لپاره پلانونه تعقیبوي. ناسا هم د «ارتمیس» پروګرام له لارې د سپوږمۍ جنوبي قطب ته څېرمه د فضانوردانو د ښکته کولو پلان لري.

ګراهام ویلي، انسانان په طبیعي ډول له بېلابېلو میکروبونو سره مل دي او له همدې امله فضايي سفرونو ته د دغو موجوداتو د انتقال مخنیوی ښايي اسانه نه وي. د هغې په وینا، مهمه ده چې ساینس‌پوهان پوه شي چې انسانان سپوږمۍ ته څه شی وړي، څو د راتلونکو څېړنو پر مهال د ځمکې او سپوږمۍ ترمنځ د سرچینو توپیر په سمه توګه معلوم کړای شي.

د افغانستان د تکواندو ملي لوبډلې په دغو سیالیو کې له نهو لوبغاړو سره برخه اخیستې وه. له دې ډلې شپږو لوبغاړو د مبارزې یا کیوروګي او درېیو لوبغاړو د پومسې په برخو کې سیالۍ وکړې.

د سیالیو لړۍ د تېرې دوشنبې په ورځ (د زمري ۲۶مه) پیل شوې وه. د پومسې سیالۍ په لومړۍ ورځ ترسره شوې، په داسې حال کې چې د کیوروګي سیالۍ د زمري په ۲۷مه، ۲۸مه او ۲۹مه ترسره شوې. په پومسه برخه کې سیدرضا اکبري، عبیدالله شیرزي او محمدګل محمدي د افغانستان استازي وو. د دغو سیالیو په پای کې محمدګل محمدي وتوانېد چې د برونزو مډال وګټي.

عبیدالله شیرزي هم د فورمونو په ښه او اغېزناک ترسره کولو سره غوره وړتیا وښوده او د «غوره فعالیت» جایزه یې ترلاسه کړه.

100%

د مبارزې یا کیوروګي په برخه کې د افغانستان ملي لوبغاړو ونه‌شوای کولای چې مډال وګټي.

احسان رحیمي، حکمت‌الله زین، عذیر رشید، محمد اشرف شکران، امید سهاک او علي‌اکبر امیري د کیوروګي په برخه کې د افغانستان استازي وو او هر یوه یې د سیالیو لوړو پړاوونو ته د رسېدو لپاره له خپلو سیالانو سره مبارزه وکړه.

په دې منځ کې حکمت‌الله زین د افغانستان لپاره تر ټولو ښه پایله ثبت کړه.

نوموړي د منفي ۶۸ کیلوګرامه وزن په سیالیو کې لومړی خپل پاکستانی سیال په ګونډو کړ او بیا په دویمه سیالۍ کې یې خپل ازبکستاني سیال هم مات کړ.

زین په درېیم پړاو کې له یوه بل ازبکستاني لوبغاړي سره مخامخ شو، خو له دغه سیال څخه په ماتې خوړلو سره یې د سیالیو دوام پای ته ورسېد.

امید سهاک هم د منفي ۸۷ کیلوګرامه وزن په سیالیو کې خپله لومړۍ لوبه د پاکستان د استازي پر وړاندې په بریا پیل کړه، خو په بل پړاو کې یې له یوه ایراني تکواندوکار څخه ماتې وخوړه او له سیالیو ووت.

عذیر رشید د افغانستان بل استازی وو چې په خپله لومړۍ مبارزه کې د قزاقستان له یوه لوبغاړي سره مخامخ شو، خو له ماتې وروسته یې ونه شوای کولای بل پړاو ته لار ومومي.

په درنو وزنونو کې علي‌اکبر امیري هم د ایران له استازي سره پر تاتامي ودرېد، خو له خپل ایراني سیال څخه له ماتې وروسته د سیالیو له دوام څخه حذف شو.

تر اوسه د احسان رحیمي او محمد اشرف شکران د مبارزو د پایلو په اړه د افغانستان د تکواندو فدراسیون له لوري رسمي معلومات نه‌دي خپاره شوي.

100%

د افغان لوبډلې لاسته راوړنه

د کیوروګي سیالیو له پای ته رسېدو سره، د افغانستان د تکواندو د کاروان ټولیزه لاسته راوړنه په پومسه برخه کې یو د برونزو مډال او د غوره فعالیت یوه جایزه وه.

په کیوروګي کې بیا حکمت‌الله زین د دوو بریاوو په ثبتولو سره د افغان تکواندوکارانو ترمنځ تر ټولو ښه پایله درلوده.

د نړیوال تکواندو فدراسیون د ولسمشرۍ جام د اسیا د تکواندو له مهمو سیالیو څخه شمېرل کېږي. د دغو سیالیو G3 کچه لوبغاړو ته د نړیوالې درجه‌بندۍ لپاره د امتیازونو د ترلاسه کولو ښه فرصت برابروي.

په دا ډول نړیوالو سیالیو کې د افغان تکواندوکارانو ګډون کولای شي د هغوی د نړیوالې تجربې د زیاتېدو او د راتلونکو مهمو سیالیو لپاره د لا ښه چمتووالي په برخه کې مهم رول ولري.

د بي‌بي‌سي د راپور له مخې، اېرلنډ تېره اوونۍ له افغانستان سره د یو ورځنیو لوبو لړۍ پای ته ورسوله. دغه لړۍ افغانستان ۴-۰ وګټله، وروسته له هغې چې لومړۍ لوبه د باران له امله لغوه شوې وه.
د اېرلنډ د زرغون ګوند مشر روډریک اوګورمن ویلي و، چې د افغانستان د ښځو کرېکټ لوبډله په جلاوطنۍ کې لوبېدو ته اړه ده؛ نو ځکه باید افغان نارینه‌و لوبډلې ته د اېرلنډ د سفر بلنه نه وای ورکړل شوې.
خو د اېرلنډ کرېکټ بورډ ویاند ویلي، د یادې ادارې مشرتابه او کارکوونکي په افغانستان کې د بشري حقونو او په ځانګړي ډول د ښځو د حقونو د وضعیت په اړه «اخلاقي اندېښنې» لري.
د اېرلنډ کرېکټ بورډ ویلي، د کرېکټ نړۍوالې شورا (ای‌سي‌سي) د بشپړ غړي په توګه د نړۍوالو سیالیو او کوربه‌توب په برخه کې ځانګړي مکلفیتونه لري او له افغانستان سره وروستۍ لوبلړۍ هم د هغه هوکړو برخه وه چې څو کاله وړاندې د دواړه خواوو ترمنځ شوې وې.
د اېرلنډ کرېکټ بورډ دغه ادعا هم رد کړې، چې ګواکې نورو لویو کرېکټ هېوادونو افغانستان سره په لوبو «بندیز» لګولی. د یادې ادارې په وینا، که څه هم اسټرالیا او انګلستان له افغانستان سره د دوه اړخیزو لوبلړیو په اړه ځانګړې پالیسۍ لري؛ خو دواړه هېوادونه لاهم د کرېکټ نړۍوالې شورا په سیالیو کې د افغانستان پر وړاندې لوبې کوي.
د اېرلنډ کرېکټ بورډ ویلي، چې اوس‌مهال له افغانستان سره کومه راتلونکې دوه اړخیزه لوبلړۍ نه‌لري او اووه پلان شوې لوبې هم څه موده وړاندې لغوه شوې وې. یادې ادارې زیاته کړې، چې د افغانستان د ښځو د کډوالو کرېکټ لوبډلې سره په منظم ډول په تماس کې ده او په دې وروستیو کې یې په لندن کې له یادې لوبډلې سره لیدنه هم کړې ده.
د دغه ادارې په خبره، د افغان ښځینه‌و لوبغاړو استازو تل دغه نظر څرګند کړی چې تمرکز باید د افغان ښځو او نجونو د وضعیت پر ښه‌والي وي؛ نه دا چې د انفرادي ورزشکارانو پر فرصتونو بندیزونه ولګول شي.
د اېرلنډ کرېکټ اجرایوي مشرې سارا کین چې په دې وروستیو کې د کرېکټ نړۍوالې شورا د افغانستان کاري ډلې غړې ټاکل شوې ویلي، په افغانستان کې د ښځو او نجونو د حقونو «ځپل او دوامداره محدودول کرکجن کار» دی.
هغې ویلي، د دوی ادارې د یادې موضوع په اړه د اوږدې مودې لپاره له بېلابېلو لورو، په ځانګړي ډول په اېرلنډ کې د افغان ټولنې له استازو سره سلامشورې کړې دي. په همدې حال کې روډریک اوګورمن ټینګار کړی، چې دغه سیالۍ باید نه وای ترسره شوې. د هغه په وینا، له هغه وخت راهیسې چې طالبان بیا واک ته رسېدلي، ښځې یې په پرله‌پسې ډول له عامه ژوند څخه اېستلې دي.

له ځان سره خبرې کول د انسان د ذهني فعالیت یوه عادي برخه ده. موږ ډېر وخت له ځان سره په خاموشه یا په لوړ غږ خبرې کوو، د کار مرحلې تکراروو، ځان هڅوو، خپلې تېروتنې ارزوو او د راتلونکو پرېکړو لپاره خپل فکرونه منظم کوو. څېړنې ښيي چې که دا خبرې هدفمندې، واقعي او مثبتې وي، د تمرکز، ځانتنظیم، هڅونې او د دندو د ترسره کولو په برخه کې مرسته کولی شي.

په ۲۰۱۲ کال کې یوې څېړنې ښودلې چې له ځانسره خبرې د زده کړې او پاملرنې په بهیر کې د مرستندویې وسیلې په توګه کارېدلی شي. د یوه ستونزمن کار پر مهال انسان کولی شي د کار مرحلې له ځان سره تکرار کړي او خپل پام له ګډوډوونکو عواملو څخه بېرته اصلي هدف ته راوګرځوي. له همدې امله، کله ناکله په لوړ غږ ویل: «لومړی دا کار کوم، بیا دویم ګام اخلم» یوازې خبرې نه دي، بلکې د ذهن د تنظیم یوه عملي لاره هم کېدای شي.

ارواپوهان ځان سره خبرې د Self-talk په نوم یادوي او د دې خبرو محتوا، هدف او حالت یې مهم ګڼي. مثبتې او انګېزونکي جملې، لکه «زه یې په تدریج ترسره کولی شم» یا «لومړی ګام اخلم»، انسان د ستونزې پر ځای د حللارې پر لور متوجه کولی شي. برعکس، پرله پسې منفي ځان ملامتول، لکه «زه هېڅکله بریالی کېدای نه شم»، کولی شي منفي فکرونه لا پیاوړي کړي.

له ځان سره خبرې یوازې د لویانو ځانګړنه هم نه ده. ماشومان د لوبو، زده کړې او ستونزمنو کارونو پر مهال له ځان سره خبرې کوي او د ارواپوهنې له نظره دا بهیر د فکر، زده کړې او ځان تنظیم له ودې سره تړاو لري. ماشوم چې د یوه کار مرحلې په لوړ غږ بیانوي، په حقیقت کې د خپل چلند د لارښوونې لپاره له ژبې څخه د یوې وسیلې په توګه کار اخلي.

د ځان سره خبرو اغېز په ټولو شرایطو کې یو شان نه وي. د ۲۰۲۳ کال یوې علمي بیاکتنې د ځان سره خبرو بېلابېل ډولونه څېړلي او څرګندوي چې اغېز یې د خبرو له ډول، هدف او وضعیت سره تړاو لري. یعنې یوازې له ځان سره خبرې کول په خپله د بریا ضمانت نه دی؛ هغه خبرې چې مشخصې، واقعي او د یوه روښانه هدف لپاره وي، تر ډېره ګټورې تمامېدای شي.

د بېلګې په توګه، د مهمې وینا، ازموینې یا ستونزمن کار پر مهال د «زه دا کار نه شم کولی» پر ځای «زه به لومړی مهمه برخه بشپړه کړم» ویل، ذهن له عمومي وېرې څخه یوې مشخصې دندې ته اړوي. همداراز، جملې لکه «اوس پر دې کار تمرکز کوم»، «که ستونزه پیدا شي، بله لاره به ولټوم» او «زه اړتیا لرم یوازې یو ګام واخلم» د ځان تنظیم لپاره ساده عملي تګلارې کېدای شي.

له فرهنګي او تاریخي پلوه هم انسان له خپل ځان سره د خبرو، تفکر او ځان ارزونې اوږد دود لري. په ادبي، فلسفي او عرفاني اثارو کې له خپل ځان سره خبرې، د ځان پېژندنه او د خپلو کړنو محاسبه د انسان د فکري ودې له وسیلو څخه ګڼل شوې دي. په معاصرې ارواپوهنه کې هم د دې بهیر یوه برخه د انسان د فکرونو د تنظیم او د چلند د لارښوونې له زاویې څېړل کېږي.

خو د عادي ځان سره خبرو او نورو ذهني تجربو ترمنځ مهم توپیر شته. که یو څوک خپل فکرونه په خپل غږ یا خاموشه توګه بیانوي، دا په خپله د غیرعادي حالت نښه نه ده. خو که یو کس داسې غږونه واوري چې د خپل فکر برخه یې ونه ګڼي، یا دغه تجربه ورسره د پام وړ ویره، کړاو او د ورځني ژوند ګډوډي رامنځته کړي، نو دا له عادي ځان سره خبرو سره توپیر لري او مسلکي ارزونې ته اړتیا لري.

په ټوله کې، له ځان سره خبرې کول یوازې د یوازیتوب یا عادت موضوع نه ده؛ دا د انسان د فکر د تنظیم یوه طبیعي وسیله هم کېدای شي. که خبرې مو لنډې، مشخصې، واقعي او د هدف مطابق وي، کولی شي د تمرکز، هڅونې او ځان تنظیم په برخه کې مرسته وکړي. نو بل ځل چې د یوه ستونزمن کار پر مهال له ځان سره خبرې کوئ، هڅه وکړئ د ستونزې پر ځای د راتلونکي ګام په اړه فکر وکړئ: «لومړی ګام څه دی؟» کله ناکله د همدې ساده پوښتنې ځواب د ذهن ګډوډي په عملي پلان بدلوي.