د بې‌ځایه شویو سازمان: د بېرته ستنولو هره تګلاره باید حقوقي او قانوني خوندیتوب تضمین کړي

د اسلام‌اباد په نړۍوال اسلامي پوهنتون کې د افغان محصلینو د ټولنې مشر صدیق شریعتي افغانستان انټرنشنل– پښتو ته وويل، دغه محصلينې د شنبې په ورځ (د زمري ۳۱مه) په خپل کور کې له نیول کېدو وروسته په ټېکسلا کې د پوليسو مرکز ته لېږدول شوي او له هغه ځايه بيا د اټک مهاجرينو کمپ ته انتقال شوې دي.

هغه زیاته کړه، د افغان محصلينو حالت له تېرو څو مياشتو راهېسې ډېر بد دی «او د ډېر خفګان خبره دا ده، چې دوی [پاکستاني پولیس] اوس پر ښځينه محصلينو هم رحم نه‌کوي».

شريعتی زياته کړه: «د محصلينو غږ هېڅوک هم نه‌اوري نه سفارت، نه د افغانستان او نه د پاکستان چارواکي د دوی غږ اوري، بيخي نااميده شوي یو».

دغه نیول شوې زده‌کړیالانې سره خویندې دي او ویل کېږي سروده رحیمي او حسینه رحیمي نومېږي او په اسلام‌اباد کې د نړیوال اسلامي پوهنتون محصلینې دي.

د افغان محصلینو ټولنه د پولیسو له لوري د هغوی نیول کېدل، د محصلینو پر وړاندې د ناعادلانه چلند او ښکاره تبعیض یوه جدي بېلګه بولي.

په خبرپاڼه کې زياته شوې: «له کوره د محصلینو نیول، په ځانګړې توګه د ښځینه محصلینو نیول، نه یوازې د هغوی پر شخصي او تحصیلي ژوند ناوړه اغېز کوي، بلکې د ټولو افغان محصلینو په ځانګړې توګه د ښځینه محصلینو پر رواني وضعیت هم ژوره او ناوړه اغېزه لري».

په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې دغو محصلینو د خپلو ویزو د تمديدلپاره پر وخت غوښتنلیکونه اړوندو ادارو ته سپارلي، خو تر اوسه ورته ویزې نه‌دي ورکړل شوي.

په پاکستان کې د محصلينو په وينا، افغان زده‌کړیالان له تېرو شاوخوا څوارلسو میاشتو راهیسې د ویزو له جدي ستونزې سره مخ دي.

د افغان محصلینو ټولنې په ټینګار سره ویلي: «محصلین د سیاست برخه نه‌دي. محصلین ترهګر نه‌دي.محصلین د زده‌کړې لپاره راغلي دي.تحصیل د هر انسان اساسي حق دی».

د افغان محصلینو ټولنه په اسلام‌اباد کې د طالبانو له سفارت، د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزارت، د پاکستان له اړوندو حکومتي ادارو، د لوړو زده‌کړو کمېسیون (HEC)، د نړیوال اسلامي پوهنتون له مسوولینو او نورو اړوندو ادارو څخه په جدي توګه غوښتنه کړې، چې د یادو دوو محصلینو د ژر تر ژره خوشې کېدو لپاره لازم او عاجل اقدامات وکړي.

دوی همدارنګه غوښتنه کړې، چې د افغان محصلینو د ویزو ستونزه دې د یوه جدي تحصیلي بحران په توګه وکتل شي او د حل لپاره یې عملي ګامونه واخیستل شي، څو افغان محصلین وکولای شي له ډار او رواني فشار پرته خپلې زده‌کړې بشپړې کړي.

د یادونې وړ ده، چې د پاکستان حکومت له تېر څه باندې یوه کال راهیسې له هېڅ ډول توضېحاتو ورکړې پرته د افغانانو لپاره د هر ډول ویزو د تمدید بهیر درولی او له نږدې دوو میاشتو راهیسې یې په ټول پاکستان کې د ناقانونه افغانانو د نیولو بهیر پراخ او ګړندی کړی دی.
په پاکستان کې مېشت افغانان او زده‌کړیالان وايي، چې غواړي په قانوني توګه په دغه هېواد کې واوسي او په وینا یې، حکومت باید د ویزو د تمدید بهیر پیل کړي، څو په قانوني توګه خپلې چارې او زده‌کړې پر مخ یوسي.

دې ادارې د شنبې په ورځ (د زمري ۳۱مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره د امریکا له کېس‌لرونکو افغان کورنیو غوښتي، تر هغه مهاله چې رسمي لارښوونه یې نه‌وي ترلاسه کړې، د سفر لپاره چمتووالی ونه‌نیسي او نه هم د امریکا سفارت یا کونسلګریو ته مراجعه وکړي.

تر دې وړاندې د امریکا د یوې فدرالي محکمې قاضي د ډونالډ ټرمپ د حکومت هغه تګلاره لغوه کړه، چې له‌مخې یې د افغانستان په ګډون د ۷۵ هېوادونو د وګړو لپاره د کډوالۍ د ویزو ورکړې بهیر درول شوی وو.

قاضي ویلي وو، چې د ویزو د ورکړې د ځنډولو دغه تګلاره د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو له قانوني واک څخه پورته مسئله ده.

د افغان اېواک مشر شاون وان ډایور د یادې محکمې د پرېکړې په تړاو ویلي، چې د دغه حکم له خپرېدو وروسته د افغان کورنیو هیلې د درک وړ دي، خو دا پرېکړه امریکا ته د دوی د تګ لاره نه‌پرانیزي.

هغه هغو افغانانو ته چې په امریکا کې د بیا مېشتېدو په تمه دي ویلي: «ستاسې په دوسیه کې په خپله هېڅ بدلون نه‌دی راغلی. د سفر لپاره پلان مه جوړوئ. که له تاسو سره د مرکې لپاره وخت نه‌وي ټاکل شوی، سفارت یا کونسلګریو ته مه ورځئ او رسنیز راپورونه د اقدام رسمي لارښوونه مه ګڼئ».

وان ډایور له افغانانو غوښتي، چې پر هغو کسانو باور ونه‌کړي چې ورته وایي، د امریکا د تګ لاره اوس پرانېستل شوې ده.

هغه همداراز خبرداری ورکړی، چې افغانان باید خپل شخصي معلومات او پیسې داسې کسانو ته ور نه‌کړي، چې امریکا ته د تګ د لارې د پرانېستل کېدو ادعا کوي.

افغان اېواک له افغان کورنیو غوښتي، تر هغه پورې چې د سفر په اړه یې رسمي لارښوونه نه‌وي ترلاسه کړې، د امریکا سفارت یا کونسلګرۍ ته دې نه مراجعه کوي او نه دې د ویزې د غوښتنلیک د بیا ثبتولو هڅه کوي.

افغان اېواک د امریکا له بهرنیو چارو وزارت څخه غوښتي چې خپلو سفارتونو او ډیپلوماټیکو استازولیو ته روښانه او څرګندې لارښوونې ورکړي.

دې ادارې همداراز غوښتنه کړې، هغه دوسیې چې د محکمې له‌خوا بېرته راګرځول شوي، یو ځل بیا وکتل شي.

افغان اېواک د امریکا له حکومت څخه غوښتي، چې د هغو افغانانو لپاره چې د ځانګړې کډوالۍ ویزه یا SIV لري، امریکا ته د ننوتلو معافیت بېرته پلی کړي.

دې ادارې د امریکا له کانګرېس څخه هم غوښتنه کړې، چې د افغانانو د ویزو او امریکا ته د هغوی د تګ په برخه کې د شته ستونزو د هواري لپاره ګامونه واخلي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د ۱۴۰۴ کال د سلواغې په لومړیو کې اعلان کړی وو، چې د ۷۵ هېوادونو د وګړو لپاره به د کډوالۍ ویزې ورکول ودروي. افغانستان، ایران، پاکستان، بنګله‌دېش او یو شمېر نور هېوادونه په دغه نوملړ کې شامل وو.

د ډونالډ ټرمپ یو بل فرمان چې د ۱۴۰۴ کال په مرغومي میاشت کې پلی شو، امریکا ته د افغانستان په ګډون د څو هېوادونو د وګړو پر ننوتلو محدودیتونه ولګول او د راپورونو له مخې، دغه بندیز لا هم پر خپل ځای دی.

افغان اېواک ټینګار کوي، چې د محکمې وروستۍ پرېکړه باید د افغانانو له خوا امریکا ته د سفر د اجازې په توګه تعبیر نه‌شي او تر رسمي لارښوونو مخکې هر ډول سفر یا سفارت ته مراجعه کولای شي د دوی په دوسیو کې ستونزې رامنځته کړي.

په نیویارک کې د امریکا فدرالي قاضي ژانت وارګاس د جمعې په ورځ وویل، د بهرنیو چارو وزارت هغه تګلاره چې د ۲۰۲۶ کال په جنوري کې یې اعلان کړې وه، «په ښکاره ډول غیرقانوني» ده او د امریکا له فدرالي کډوالۍ قانون سره په ټکر کې ده.

وارګاس وویل، قانون د بهرنیو چارو وزیر ته دا واک نه ورکوي چې یوازې د غوښتونکي د تابعیت پر بنسټ د کډوالۍ ویزې ورکول په ټولیز ډول وځنډوي. هغې په خپله پرېکړه کې لیکلي: «دا تګلاره چې د غوښتونکي د تابعیت پر بنسټ د کډوالۍ ویزې ورکول په بشپړه توګه منع کوي، د قانون له ټاکلي چوکاټ څخه ښکاره سرغړونه ده.»

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د جنوري له ۲۱مې د افغانستان په ګډون د ۷۵ هېوادونو د اتباعو لپاره د کډوالۍ ویزو صادرول ځنډولي وو. وزارت ویلي وو چې د دغو هېوادونو اتباع په لوړه کچه له دې خطر سره مخ دي چې په امریکا کې به د عامه مرستو پر اوږو بار شي او له فدرالي، ایالتي او سیمه‌ییزو دولتي سرچینو به استفاده وکړي.

افغانستان د دې پالیسۍ له امله د هغو هېوادونو په کتار کې راغی چې د کډوالۍ ویزو غوښتونکي یې له ځنډ سره مخ شول. دا موضوع د هغو افغانانو لپاره ځانګړی اهمیت لري چې له امریکا سره یې د اوږدې مودې لپاره د ژباړونکو، قراردادیانو او نورو کارکوونکو په توګه کار کړی او د ځانګړې کډوالۍ ویزې له لارې امریکا ته د انتقال په تمه دي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په رسمي معلوماتو کې وايي، افغان ځانګړې کډوالۍ ویزې د هغو افغانانو لپاره ځانګړی پروګرام دی چې د امریکا د حکومت یا د هغه د قراردادیانو لپاره یې د ټاکلو شرایطو له مخې کار کړی وي. وزارت همداراز وايي چې د ۲۰۲۶ کال له جنورۍ راهیسې د افغان اتباعو پر امریکا ته د ننوتلو محدودیتونه هم نافذ دي، خو ځینې افغان ویزه غوښتونکي لا هم د غوښتنلیک او مرکې د ترسره کولو اجازه لري؛ د ویزې صادرول او امریکا ته داخلېدل یې بیا له نورو محدودیتونو سره مخ کېدای شي.

د افغانانو د ځانګړو کډوالۍ ویزو پروګرام له هغو کسانو سره تړاو لري چې د امریکا د حکومت لپاره یې په افغانستان کې کار کړی او د دغه کار له امله یې د کډوالۍ ځانګړي امتیاز ته شرایط برابر کړي دي. د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د دې پروګرام لپاره د غوښتنلیک، اسنادو او مرکې جلا پړاوونه هم ټاکلي دي.

دا قضیه د کډوالو د حقونو د دوو ډلو، د کډوالۍ د کاتولیک حقوقي شبکې او «له افریقایي ټولنو سره یوځای» په نوم سازمان، له خوا د ویزو د غوښتونکو او هغو امریکايي اتباعو په ملاتړ ثبت شوې وه چې غوښتل یې د ټاکل شویو هېوادونو خپل د کورنۍ غړي امریکا ته راوبولي.

ولسمشر ډونالډ ټرمپ له واک ته بېرته رسېدو وروسته د کډوالۍ پر وړاندې سخت اقدامات پراخ کړي او وايي، موخه یې د امریکا د کورني امنیت پیاوړتیا ده. خو د کډوالو د حقونو ډلې وايي، د دغې ادارې سیاستونه د بیان د ازادۍ او قانوني بهیر له حقونو سره په ټکر کې دي او په ځانګړي ډول یې قومي او نژادي لږکیو ته ستونزې زیاتې کړې دي.

په همدې لړ کې ساجد علي د خپل ماما مراد د خوشې کېدو او د پاکستان د «پروف اف اوریجن» یا پي او سي کارت ترلاسه کولو لپاره د پېښور عالي محکمې ته مراجعه کړې ده. ساجد وايي، ماما یې افغان دی، خو مېرمن یې د پاکستان تابعیت لري او پنځه ماشومان لري.
د نوموړي په وینا، مراد شاوخوا یوه میاشت وړاندې د پولیسو له لوري نیول شوی او د کورنۍ یوازینی سرپرست دی. د ساجد په وینا، مراد د پي او سي کارت ترلاسه کولو لپاره اړوندو ادارو ته ټول لازم اسناد سپارلي؛ خو تراوسه ورته کارت نه‌دی صادر شوی.
هغه وايي، مراد د شکرې ناروغۍ په ګډون له یوشمېر روغتیايي ستونزو سره مخ دی او کورنۍ یې له محکمې غواړي چې د هغه د ناروغۍ او کورني وضعیت له امله یې ضمانت منظور کړي.
د مراد د کورنۍ په وینا، د مېرمنې او ماشومانو اړوند اسناد هم نادرا ته سپارل شوي، خو لاهم نه‌ده روښانه چې ولې د پي او سي کارت صادرېدو بهیر ځنډېدلی دی.
د مراد وکیل وايي، له یوې پاکستانۍ مرمنې سره د نوموړي د واده له امله د هغه مېرمن او ماشومان هم له ستونزو سره مخ شوي دي. د وکیل په وینا، د مراد د پي او سي کارت لپاره قانوني شرایط بشپړ وو؛ خو د نادرا له لوري د موضوع ځنډ د دې لامل شوی چې هغه له یوې میاشتې ډېر وخت په زندان کې پاتې شي.
د هغه وکیل ادعا کوي، چې مراد کوم جرم نه‌دی کړی او د هغه پر وړاندې ثبت شوې قضیه ناسم بنسټ لري. قانون پوهان وايي، په تېرو وختونو کې د جعلي نکاح‌نامو، عدالتي اسنادو او نورو جعلي اسنادو د وړاندې کولو ځینې پېښې د دې لامل شوې چې نادرا د اسنادو د تایید بهیر سخت کړي.
خو د دوی په وینا، که یو غوښتونکی ټول قانوني شرایط بشپړ کړي وي، په غیرضروري ډول د اسنادو ځنډول کولی شي د هغه او د کورنۍ ستونزې لا زیاتې کړي. یو حقوق پوه وايي، په ځینو بشري مواردو کې د ناروغۍ او درملنې له امله د یو کس د قانوني پاتې کېدو موده غځېدای شي؛ څو تر درملنې وروسته د هغه په اړه قانوني پرېکړه وشي.
هغه همداراز وايي، هغه افغانان چې ادعا کوي له پخوانیو نړۍوالو ځواکونو سره یې کار کړی او افغانستان ته په ستنېدو سره یې ژوند له ګواښ سره مخ کېږي؛ د شواهدو په وړاندې کولو سره د پناه غوښتنې له قانوني لارو استفاده کولای شي.
په پاکستان کې د افغان کډوالو د اېستلو پرېکړې تر اعلان وروسته، په پېښور او نورو سیمو کې زرګونه افغانې کورنۍ له ناروښانه برخلیک سره مخ دي. یوشمېر کورنۍ د قانوني استوګنې د حق لپاره محکمې ته مراجعه کوي، ځینې افغانستان ته د ستنېدو لپاره چمتووالی نیسي او یوشمېر افغان سوداګر بیا د خپلو کاروبارونو او پانګو د راتلونکي په اړه اندېښمن دي.
د بشري خواخوږۍ د نړۍوالې ورځې په مناسبت د مراد او ورته نورو کورنیو قضیه یو ځل بیا دا پوښتنه راپورته کوي، چې د کډوالو د قانوني وضعیت ترڅنګ د هغوی د انساني کرامت، د کورنیو د خوندیتوب او بنسټیزو حقونو د ساتنې لپاره باید څه ډول عملي اقدامات وشي.

د راپور له مخې، د کډوالو د مرستو په بهیر کې ډېری وخت پر خوړو، اوبو، سرپناه او نورو بېړنیو اړتیاوو تمرکز کېږي؛ خو د بې‌ځایه کېدو له امله رامنځته شوی رواني فشار، د امنیت احساس له‌منځه تګ، د هویت ګډوډي او د راتلونکي په اړه وېره تر ډېره له پامه غورځول کېږي.
په راپور کې د یوه افغان کډوال شخصي تجربه هم بیان شوې چې وايي، په کابل کې یې د ښوونځي پرمهال د ډاکټر کېدو خوب درلود؛ خو په ۲۰۲۱کال کې د طالبانو له واکمنېدو وروسته یې پلار خپله دنده له لاسه ورکړه، د کورنۍ اقتصادي او ټولنیز ثبات یې له‌منځه ولاړ او دوی اړ شول چې پاکستان ته ولاړ شي.
په راپور کې راغلي، د کډوالۍ تر ټولو دروند اغېز یوازې د کور او وطن پرېښودل نه‌دي؛ بلکې هغه وېره، ناڅرګندتیا او رواني فشار هم دی چې له پولې تر اوښتو وروسته هم د کډوالو په ژوند کې ځای لري.
راپور د روغتیا نړۍوال سازمان د ۲۰۱۹کال د معلوماتو په حواله وايي، چې په جګړه ځپلو سیمو کې شاوخوا له هرو پنځو کسانو یو یې له رواني ستونزې لکه خپګان، اضطراب یا له صدمې وروسته رواني اختلال سره مخ کېږي.
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ هم ویلي، چې جبري بې‌ځایه کېدل یوازې د کور له لاسه ورکول نه‌دي؛ بلکې د امنیت، هویت، ټولنیزو اړیکو او د تړاو احساس له‌منځه تګ هم له ځان سره لري.
راپور زیاتوي، چې په پاکستان کې د افغان کډوالو د نیولو، اېستلو، ناروښانه قانوني وضعیت او د راتلونکي په اړه دوامداره اندېښنې د ډېرو کورنیو رواني فشار زیات کړی دی. په راپور کې د کډوالۍ، کورنۍ بېلتون او له لومړنیو خدمتونو څخه د محدود لاسرسي اوږدمهاله رواني اغېزې هم یادې شوې دي.
په راپور کې د بېلګې په توګه د کوټې د رواني ناروغیو متخصصې او د صدمې د درملنې کارپوهې ډاکټرې سلسلې شېرزاد په اړه راغلي، هغه چې خپله په پاکستان کې لویه شوې اوس له افغان کډوالو او ځايي خلکو سره د رواني روغتیا په برخه کې کار کوي.
د راپور له مخې، شېرزاد ټینګار کوي چې بې‌ځایه کېدل، تاوتریخوالی او اوږدمهاله ناڅرګندتیا پر کډوالو داسې رواني اغېزې پرېږدي چې د اوږدې مودې لپاره دوام کولی شي.
راپور د «انټرنشنل رېسکیو کمېټي» او د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ په ګډون د مرستندویه ادارو هغه هڅې هم یادوي، چې افغان کډوالو ته د رواني او ټولنیز ملاتړ، قانوني مرستو، روغتیا، زده‌کړو او خوندیتوب خدمتونه وړاندې کوي.
خو راپور وايي، دغه مرستې ډېری وخت لنډمهاله او نابرابرې وي او د کډوالو د رواني روغتیا او اوږدمهاله بیا رغونې لپاره لاهم دوامدار او د اټکل وړ نړۍوال ملاتړ ته اړتیا شته.
د «الکترونیک امېګریشن نېټورک» په راپور کې له بشري مرستندویه ادارو او حکومتونو غوښتنه شوې، چې رواني روغتیا د بشري مرستو د اصلي برخې په توګه شامله کړي، د کډوالو لپاره خوندي چاپېریال رامنځته کړي او د زده‌کړو، کار او ټولنیز مشارکت فرصتونه برابر کړي.
راپور ټینګار کوي، چې د کډوالۍ ستونزه یوازې هغه وخت پای ته نه رسېږي چې یو کس له فزیکي ګواښ څخه خوندي شي؛ بلکې ریښتینې بیارغونه هغه مهال بشپړېږي چې کډوال وکولای شي له رواني صدمې، وېرې او ناڅرګندتیا څخه هم ووځي او خپل ژوند په عزت او هیله بیا جوړ کړي.
راپور کې ویل شوي، چې د هر کډوال تر شا یوه انساني کیسه، نیمګړي خوبونه او داسې رواني ټپونه شته چې له ورایه نه ښکاري، خو د هغوی پر ورځني ژوند ژور اغېز لري.