پاکستاني رسنیو راپور ورکړی، چې د تحریک انصاف ګوند د لاریونونو په درشل کې په اسلاماباد، راولپینډۍ او ځینو نورو ښارونو کې د تګراتګ پر مهمو لارو ګڼ کانټینرونه اېښودل شوي او پلازمېنې ته پر تلونکو لارو څو امنیتي پوستې هم جوړې شوې دي.
د پاکستاني رسنۍ جیو نیوز د راپور له مخې، د سختو امنیتي تدابیرو له امله اسلاماباد ته پر تلونکو لارو تګراتګ خورا ستونزمن شوی دی. د دغه راپور پر بنسټ، د اسلاماباد ښار دننه تګراتګ روان دی؛ خو اسلام اباد ښار ته پر تلونکو لارو او نورو لویو لارو هم ګڼ کانټینرونه اېښودل شوي او دغه لارې د هر ډول تګراتګ لپاره تړل شوې دي.
راپورونه ښیي، چې د «اېم-۱ » لویې لارې تمځایونه هم تړل شوي دي. همداراز د «۲۶ نمبر چونګي» په سیمه او ټېکسلا کې هم اسلاماباد ته پر غځېدلو لارو کانټینرونه اېښودل شوي دي.
ورته مهال د پنجاب پولیسو د یوې خبرتبا په خپرولو سره ویلي، چې په پنجاب کې د ځانګړې دندې پرمهال به هر پولیس سرتېري ته د ورځې زر پاکستانۍ کلدارې اضافي پیسې ورکړل شي.
د پولیسو په وینا، په راولپنډۍ کې هم د تحریک انصاف ګوند د پراخو لاریونونو له امله امنیتي تدابیر سخت شوي او د فیضاباد اډې شاوخوا ټول هوټلونه او رستورانتونه تړل شوي، هټۍوالو ته ویل شوي چې تر ماښامه خپلې هټۍ وتړي.
په راپور کې راغلي، د فیضاباد په سیمه کې مساپرخونې او د ترانسپورټ اډې ته هم د شپې تر پایه د تړل کېدو لارښوونه شوې ده. دا په داسې حال کې ده، چې د تحریک انصاف ګوند غړو د سپتمبر په ۲۷مه د پراخو لاریونونو خبرداری ورکړی و.
وړاندې هم د دغه لاریونونو د مخنیوي لپاره په اسلاماباد او اټک ښارونو کې د سختو امنیتي تدابیرو خبر ورکړل شوی و. د راپورونو له مخې، پولیسو ته امر شوی چې تر ۵۲زره پورې امنیتي سرتېري په حساسو سیمو کې ځای پرځای کړي.
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ او د کډوالۍ نړۍوال سازمان په یو ګډ راپور کې ویلي، چې د ۲۰۲۳کال د سپټمبر له ۱۵مې د ۲۰۲۶کال د سپټمبر تر ۱۹مې پورې ۲ مېلیونه، ۷۲۵زره او ۳۲۲ افغان کډوال له پاکستان نه افغانستان ته ستانه شوي دي.
د راپور له مخې، له دې ډلې ۲۷۴زره او ۹۸۲ کسان په جبري توګه اېستل شوي او یوازې په ۲۰۲۶کال کې ۷۹۳زره او ۳۸۵ کسان افغانستان ته ستانه شوي دي.
د دغه راپور پر بنسټ، یاد افغانان د تورخم، غلامخان، چمن، بادیني او بهرامچې له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي. د راپور له مخې، یوازې د ۲۰۲۶کال د سپټمبر له ۱۳مې تر ۱۹مې پورې ۶زره او ۱۷۴ افغانان ستانه شوي، چې له دې ډلې ۱۱۹۷ کسان جبري اېستل شوي دي.
د بېرته ستنېدونکو د اسنادو وضعیت
د راپور له مخې، د ۲۰۲۳کال د سپټمبر له ۱۵مې د ۲۰۲۶ کال د سپټمبر تر ۱۹مې پورې د ټولو بېرته ستنېدونکو په ډله کې بېاسناده افغانان، د افغان تابعیت (اېسيسي) کارټ لرونکي او د (پي او ار) کارټ لرونکي شامل دي.
د ۲۰۲۵کال د اپرېل له لومړۍ نېټې د ۲۰۲۶کال د سپټمبر تر ۱۹مې پورې له بېرته ستنېدونکو څخه ۱ مېلیون، ۵۳۹زره او ۶۶۰ کسان بېاسناده، ۱۷۲زره او ۵۷۴ کسان د (اېسيسي) کارټ لرونکي او ۷۳۸زره او ۱۰۶ کسان د (پي او ار) کارت لرونکي وو.
د راپور د نیولو او توقیف برخې له مخې، د ۲۰۲۶کال د جنورۍ له لومړۍ نېټې تر سپټمبر ۱۹مې پورې د افغانانو د نیولو او توقیف ۸۲زره او ۴۵ پېښې ثبت شوې دي. تر ټولو ډېرې نیونې په بلوچستان کې شوې، چې شمېر یې ۴۶زره او ۷۷ ته رسېږي او تر ټولو کمې په ګلګت بلتستان کې دي چې شمېر یې دوو کسانو ته رسېږي. په خیبر پښتونخوا کې ۱۶زره او ۸۳، سند کې ۸زره او ۴۹۴، پنجاب کې ۶زره او ۷۸۹ او اسلاماباد کې ۴زره او ۹۵۲ پېښې ثبت شوې دي.
د ملګرو ملتونو د دغه دوو ادارو په وینا، د سپټمبر له ۱۳مې تر ۱۹مې پورې د افغانانو د نیولو او زنداني کېدو شمېر د تېرې اوونۍ پرتله ۹۲ سلنه زیات شوی او له ثبت شویو نیونو څخه تر ۹۹ سلنې ډېر کسان بېاسناده افغانان او د (اېسيسي) کارت لرونکي وو.
د راپور له مخې، ۹۵ سلنه مرکه شویو کسانو د ۲۰۲۵کال د اپرېل له لومړۍ نېټې د ۲۰۲۶کال د سپټمبر ۱۹مې پورې د نیول کېدو وېره د بېاسناده افغانانو او (اېسيسي) کارټ لرونکو د پاکستان د پرېښودو تر ټولو مهم لامل یاد کړی دی. د (پي او ار) کارټ لرونکو په منځ کې بیا ۶۸ سلنه کسانو د پاکستان پرېښودو لامل ځورونې، نیونې او یا د جبري اېستلو وېره یاده کړې ده.
د ملګرو ملتونو د اړوندو دغه دوو ادارو په وینا، پاکستان په ۲۰۲۵کال کې د افغانانو د بېرته ستنولو په تړاو څو پرېکړې وکړې. په جنورۍ کې یې له افغانانو وغوښتل، چې له اسلاماباد او راولپنډۍ ووځي، په اپرېل کې د ناقانونه بهرنیانو د بېرته ستنولو د پلان دویم پړاو عملي شو چې (اېسيسي) کارټ لرونکي او بېاسناده افغانان یې هم په نښه کړل او په جولای کې د (پي او ار) کارټ لرونکو د بېرته ستنولو پرېکړه وشوه.
فایننشل ټایمز په یوه راپور کې ویلي، د پاکستان پخوانی لومړی وزیر عمران خان له څه باندې درېیو کلونو راهیسې په زندان کې دی؛ خو د هغه محبوبیت لاهم د پاکستان د پوځ مشر عاصم منیر او د لومړي وزیر شهباز شریف د حکومت لپاره لویه سیاسي ننګونه بلل کېږي.
په راپور کې راغلي، د عمران خان په ملاتړ د اعتراضونو له اعلان سره سم په اسلاماباد کې چارواکو له وړاندې سړکونه د کانټینرونو په اېښودلو تړلي دي. د راپور له مخې، د پاکستان تحریک انصاف ګوند د یکشنبې لپاره د پراخو اعتراضونو اعلان کړی او د عمران خان د خوشې کېدو غوښتنه کوي.
راپور زیاتوي، پاکستاني رسنۍ د عمران خان د نوم له یادولو ډډه کوي او یوازې یې د تحریک انصاف د «بنسټګر» په نوم یادوي. راپور وړاندې کاږي، تېره میاشت روغتون ته د هغه د لېږد پرمهال چارواکو هڅه کړې وه چې د نوموړي انځورونه خپاره نهشي.
د راپور له مخې، چارواکو د عمران خان څو خویندې او نور خپلوان هم له اعتراضونو وړاندې نیولي او لامل یې «عامه امنیت ته جدي ګواښ» بللی دی. راپور وايي، د پوځ او حکومت له هڅو سره، سره عمران خان لاهم د مېلیونونه پلویانو لپاره د پاکستان د دودیز سیاست تر ټولو مهم بدیل ګڼل کېږي او شنونکي باور لري چې په ازاده ټاکنو کې به بریالی شي.
د اکسفورډ پوهنتون استاد عدیل ملک فایننشل ټایمز ته ویلي، پاکستان د عمران خان د محبوبیت او د پوځ د واکمنۍ ترمنځ په یوه سیاسي کړکېچ کې بند پاتې دی.
راپور وايي، عاصم منیر په وروستیو میاشتو کې د پاکستان د نړۍوال دریځ د پیاوړتیا هڅه کړې؛ خو په کور دننه له امنیتي ستونزو، اقتصادي ننګونو او د ولسي ملاتړ له کمښت سره مخ دی.
د اتلانتیک شورا شنونکي مایکل کوګلمن ویلي، پر عمران خان او د هغه پر پلویانو دوامداره فشارونه ښايي نوي اعتراضونه او سیاسي بېثباتي رامنځته کړي. راپور لیکي، چې عمران خان په ۲۰۱۸کال کې له پوځ سره د نږدې اړیکو له امله واک ته ورسېد؛ خو وروسته یې له پوځ سره سیاسي اختلافات رامنځته شول.
نوموړی د اقتصادي ناورین پر مهال د پارلمان د بېباورۍ په رایه له واکه لرې شو او له ۲۰۲۳کال راهیسې د فساد او ترهګرۍ په ګډون په بېلابېلو تورونو زنداني دی. د هغه ګوند وايي، دغه قضیې سیاسي انګېزه لري.
راپور د عمران خان د خور عظمی خان په حواله ویلي، نوموړی په زندان کې د روغتیايي خدمتونو له کمښت سره مخ دی او په انفرادي خونه کې ساتل کېږي. راپور د ۲۰۲۳کال د اعتراضونو یادونه هم کوي او وايي، کله چې عمران خان ونیول شو، د هغه پلویانو پر پوځي تاسیساتو بریدونه وکړل چې وروسته امنیتي ځواکونو په زرګونو کسان ونیول.
د راپور له مخې، د ۲۰۲۴کال په نومبر کې هم د عمران خان د پلویانو د لاریون پرمهال امنیتي ځواکونو پارلمان ته نږدې پر لاریون کوونکو ډزې وکړې او د تحریک انصاف او عیني شاهدانو په وینا، لږ تر لږه ۱۲ کسان ووژل شول.
راپور وايي، د عمران خان د پلویانو د بسیج کولو وړتیا د پوځ لپاره په داسې وخت کې یوه جدي ستونزه ده چې پاکستان د لوېدیځو ایالتونو له ناامنۍ او د کشمیر له اعتراضونو سره هم مخ دی.
راپور زیاتوي، چې حکومت د مخالفتونو د محدودولو لپاره قانوني بدلونونه راوستي او د انټرنېټي بیان پر ازادۍ یې محدودیتونه لګولي دي. راپور د حقوقي کارپوه اسد رحیم خان په حواله لیکلي، پاکستان د خپل تاریخ له «تر ټولو ستر قضایي شاتګ» سره مخ دی او پر خپلواکو قاضیانو فشارونه زیات شوي دي.
راپور کاږي، سره له دې چې عمران خان په زندان کې دی، د هغه انځورونه لاهم د پاکستان په ښارونو کې پر موټرو او رېکشاوو لیدل کېږي او د مصنوعي ځیرکتیا له لارې جوړې شوې ویدیوګانې یې پر خواله رسنیو کې په پراخه کچه خپرېږي.
د کراچۍ په لویه پښتون مېشته سیمه بنارس کې د «کلثوم بايي وليکا» روغتون چارواکي وايي، له ۲۰۲۵ کال راهیسې په دغه روغتون کې ۷۸ کسان په اېچ ای وي ويروس اخته شوي، چې ډېری یې ماشومان دي. د سيمې خلک وايي، د يادو پېښو له رامنځته کېدو وروسته اوس د پټان کالونۍ په اړه ناسم تصور خپور شوی.
د وليکا روغتون یوه چارواکي د کامرې پر وړاندې د خبرو نه کولو په شرط افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل، « لومړنۍ موندنې ښيي چې د طبي کارکوونکو له لوري د یوه سرنج د بیا بيا کارولو له امله ښايي اېچ ای وي له یوه ناروغ څخه بل ته لېږدول شوی وي».
د نوموړي په وینا، له پېښې وروسته د روغتون د ۴۳ کارکوونکو دندې د احتمالي غفلت له امله ځنډول شوې او په دې اړه لا هم څېړنې روانې دي.
داېچ ای وي ناروغانو لپاره ځانګړی وارډ
په وليکا روغتون کې داېچ ای وي په ناروغۍ د اخته کسانو لپاره ځانګړی وارډ جوړ شوی او د ډېرو په ناروغۍ اخته ماشومانو درملنه په همدغه وارډ کې کېږي.
خو د دغو ناروغانو کورنۍ وايي، په روغتون کې داېچ ای وي د پېښو د راپورونو له خپرېدو وروسته له ټولنیز او کورني پلوه له سخت فشار سره مخ دي.
د یوه ۲۲ میاشتني ماشوم مور افغانستان انټرنشنل-پښتو ته وويل، چې د خپل زوی د ناروغۍ له امله له خپلې کورنۍ او وروسته له کرایي کور څخه هم ایستل شوې ده.
«موږ د کور له خلکو دا خبره پټه کړې وه چې زوی ته مې اېچ ای وي لګېدلی دی، خو په کور کې خبره پټه پاتې نه شوه. بیا مې خواښې راته وویل چې له کوره ووځئ، دې ماشوم ته اېچ ای وي دی. موږ له کوره بېکوره شوو. وروسته مې د کور له مالک څخه هم دا خبره پټه کړې وه، خو چې په ټولنیزو رسنیو کې دا خبر خپور شو، له کرایي کوره هم وایستل شوو. اوس له خپلو بچیانو سره در په در یو».
نوموړې زیاته کړه، چې داېچ ای وي له امله یې له ټولنې سره اړیکې هم پرې شوې دي: «موږ اوس له ټولنې جلا شوي یو، ټولې اړیکې مو پرې شوې دي. خلک وايي زموږ کره مه راځئ، د دې ماشوماېچ ای وي دي. کله چې خپلې خواښې له کوره وایستلو، له نورو خلکو سره خو خپلوي پخپله پاتې شوه».
ډاکټران: اېچ ای وي له ناروغ سره په عادي تماس نه لېږدېږي
د وليکا روغتون د ماشومانو ډاکټره سعدیه وايي په ټولنه کې داېچ ای وي په اړه ناسم باورونه د ناروغو ماشومانو او کورنیو لپاره د جدي ستونزو لامل شوي دي.
هغې افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل، چې په اېچ ای وي اخته ځینې ماشومان له ښوونځیو او مدرسو ایستل شوي، له نورو ماشومانو سره د خوړو او ناستې اجازه نه ورکول کېږي او ځینې کورنۍ له خپلو کورونو هم ایستل شوې دي.
هغې وویل، « زموږ په ټولنه کې اېچ ای وي ته په ناسمه توګه کتل کېږي او له همدې امله د خلکو رویه ورسره بدلېږي. دا ناروغي چې اوس په ماشومانو کې ډېره خپره شوې، په ماشومانو او کورنیو یې ډېرې بدې اغېزې کړې دي».
د ډاکټرې سعدیې په وینا، له اېچ ای وي ناروغ سره په ناستې، یو ځای خوړو یا عادي ټولنیزو اړیکو د ویروس د انتقال وېره بېځایه ده.
هغې وويل: «دا ټول توهمات دي، له دې لارې دا ویروس هېڅ نه لېږدېږي. دغه ماشومان له ښوونځیو او مدرسو څخه ایستل کېږي او دا ډېره لویه ستونزه ده».
د کراچۍ د پښتنو ګڼ مېشتې سیمې بنارس، پټان کالونۍ اوسېدونکي وايي، د وليکا روغتون په پېښه کې د طبي غفلت د ادعاوو ترڅنګ، داېچ ای وي له امله پر سیمه هم ټولنیز فشار زیات شوی دی.
د سیمې سیاسي او ټولنیز فعال دلدار زاده ګلاب وايي، پټان کالونۍ کې په سلګونو زره پښتانه مېشت دي، خو په اېچ ای وي د نهو ماشومانو د اخته کېدو له امله ټوله سیمه له «بدنامۍ» سره مخ شوې ده.
نوموړی وايي، « له موږ سره په دې ښار کې ناروا سلوک روان دی. ډېر ماشومان له ښوونځیو او پلرونه یې له کارځایونو وایستل شول، څوک ورسره اړیکې نه ساتي او هغه وخت لرې نه دی چې د دې سیمې له خلکو سره به اړیکې او رشتې پرېښودل شي».
ګلاب د رسنیو له لارې د سیمې په اړه د مثبت پوهاوي غوښتنه کوي.
هغه وويل: «زه د رسنیو له لارې غواړم ووایم چې د دې سیمې په اړه دې مثبت پیغام خپور شي، ځکه په ټول سند ایالت کې شاوخوا ۸۷۲ کسان په اېچ ای وي اخته دي. په هغو کې د پټان کالونۍ یوازې نهه ماشومان دي».
نوموړي زياته کړه، چې وليکا روغتون شاوخوا درې کاله مخکې د پټان کالونۍ په یونین کونسل کې شامل شوی او په دې نیمه دولتي روغتون کې تر ډېره هغه ناروغان او د هغوی د کورنیو غړي معالجه کېږي چې په کارخانو او فابریکو کې کار کوي.
د پاکستان د روغتیا ملي خدمتونو اړوند پارلماني کمېټې د مې پر ۵مه په دغه هېواد کې داېچ ای وي اېډز د زیاتېدونکو پېښو په اړه اندېښنه څرګنده کړې وه.
ددغه هېواد د روغتیا وزارت د معلوماتو له مخې، په پاکستان کې شاوخوا ۳۶۹ زره کسان له اېچ ای وي سره ژوند کوي، خو یوازې شاوخوا ۸۴ زره پېښې ثبت شوې دي. چارواکو ویلي، په ۲۰۲۵ کال کې شاوخوا ۱۴ زره نوې پېښې هم ثبت شوې دي.
کمېټې ته ویل شوي چې له ثبت شوو ناروغانو شاوخوا ۲۰ زره کسانو درملنه پیل کړې وه، خو وروسته یې درملنه پرېښې او ورک شوي دي.
یو شمېر افغان ښځینه فعالانو د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلۍ د ۸۱مې غونډې په څنډه کې په یوه ناسته کې له نړیوالې ټولنې غوښتي چې د افغان ښځو د وضعیت په اړه له اندېښنو څرګندولو او تکراري ژمنو تېر شي او د عدالت، حساب ورکونې او په سیاسي بهیرونو کې د ښځو د ګډون لپاره عملي اقدامات وکړي.
میترا مهران، ګیسو یاري او اصیلا وردک، چې په دې ناسته کې یې ویناوې وکړې، ټینګار وکړ چې افغان ښځې باید د افغانستان د راتلونکي په اړه د هر سیاسي بهیر په مرکز کې وي.
«د ښځو له نظرونو پرته سیاسي بهیر د ناکامۍ له ګواښ سره مخ دی»
د ښځو د حقونو فعالې میترا مهران وویل چې افغان ښځې پوهېږي کومو اقداماتو ورته پایله ورکړې، کوم ناکام شوي او د افغانستان د راتلونکي لپاره څه غواړي.
هغې ټینګار وکړ چې هر هغه سیاسي بهیر چې د افغان ښځو غوښتنې او لیدلوري په پام کې ونه نیسي، له پیله د ناکامۍ له ګواښ سره مخ دی.
اغلې مهران له نړیوالې ټولنې وغوښتل چې له طالبانو سره له هر ډول سیاسي او ډیپلوماتیک تعامل څخه ډډه وکړي چې د دې ډلې د اړیکو عادي کولو یا مشروعیت ورکولو لامل کېږي.
هغې وویل: «که په یوه سیاسي بهیر کې داخل شو، خو جنسیتي اپارتاید په رسمیت ونه پېژنو، نو د ستونزې له ریښې سره مبارزه نه کوو، بلکې یوازې له پایلو سره یې چلند کوو».
ګیسو یاري: له ۲۰۰ ډېر فرمانونه او قوانین د ښځو پر ژوند اغېزمن شوي
د ښځو د حقونو فعالې ګیسو یاري وویل چې په تېرو پنځو کلونو کې د طالبانو له لوري له ۲۰۰ ډېر فرمانونه، قوانین او لارښوونې د افغانستان د ښځو او نجونو پر ژوند اغېزمنې شوې دي.
د هغې په وینا، د ښځو او نجونو پر وړاندې محدودیتونو د هغوی د ژوند نږدې ټولې برخې اغېزمنې کړې دي.
یاري وویل چې افغان ښځې او نجونې، سره له دغو محدودیتونو، په پټه زده کړو، تنظیم، اعتراضونو، د بشري حقونو د سرغړونو ثبتولو او د حق غوښتنې ته دوام ورکړی دی.
هغې وویل چې په همدې موده کې د نړیوالې ټولنې یوه برخه له طالبانو سره د اړیکو د عادي کولو پر لور روانه شوې ده.
یاري له نړیوالې ټولنې وغوښتل چې د افغان ښځو پر ځای خبرې ونه کړي، بلکې هغوی ته دې زمینه برابره کړي چې خپل غږ په خپله نړیوالې ټولنې ته ورسوي.
هغې ټینګار وکړ: «مه پرېږدئ چې د افغان ښځو او نجونو محرومیت په یوه عادي او منل شوي وضعیت بدل شي».
اصیلا وردک: «اوس د عمل وخت دی»
د ښځو د حقونو فعالې او پخوانۍ افغانې ډیپلوماتې اصیلا وردک هم د طالبانو د واکمنۍ پنځم کال ته په اشارې وویل چې افغان ښځو په وار وار خپلې غوښتنې مطرح کړې دي او اوس د عملي اقداماتو وخت دی.
وردک وویل: «پنځه کاله تېر شوي دي. نور له موږ مه پوښتئ چې زموږ لپاره څه کولی شئ. موږ څو ځله ویلي چې څه غواړو. اوس د عمل وخت دی».
هغې له ملګرو ملتونو وغوښتل چې د افغانستان اړوند په ټولو سیاسي بهیرونو کې د افغان ښځو حضور تضمین کړي.
د وردک په وینا، ښځې باید د اجنډا له ټاکلو او پرېکړو څخه نیولې تر سیاسي بهیرونو د عملي کولو پورې، ریښتینی او تلپاتې رول ولري.
وردک د حساب ورکونې د میکانیزمونو د پیاوړتیا، د بشري حقونو د سرغړونو د شواهدو د ساتلو، افغان ښځو او نجونو ته د زده کړو او بورسویو د فرصتونو برابرولو او له هېواده بهر د افغان محصلانو د ملاتړ غوښتنه هم وکړه.
هغې همداراز د افغان ښځینه بنسټونو لپاره د مستقیم او څوکلن مالي ملاتړ غوښتنه وکړه.
وردک ټینګار وکړ چې د ښځو د حقونو د سرغړونو اسناد او شواهد باید یوازې په ارشیفونو کې پاتې نه شي.
هغې وویل: «شواهد باید یو ځای ته ورسېږي او هغه ځای عدالت دی».
دې افغان فعالې له د ملګرو ملتونو له غړو هېوادونو وغوښتل چې له طالبانو سره خپلې جلا جلا اړیکې په یوه همغږې او څو اړخیزې تګلارې بدلې کړي.
هغې د ښځو د زده کړو، کار، د تګ راتګ د ازادۍ او په عامه چارو کې د ګډون په برخو کې د مشخصو معیارونو د ټاکلو غوښتنه هم وکړه.
په ناسته کې ویناوالو ټینګار وکړ چې د افغانستان د ښځو او نجونو وضعیت یوازې یوه داخلي موضوع نه ده، بلکې د بشري حقونو، جنسیتي برابرۍ، عدالت او حساب ورکونې په برخه کې د نړیوالې ټولنې د ژمنتیا لپاره یوه ازموینه ده.
د ایرلنډ د بهرنیو چارو وزیرې هلېن مکنټي، ویلي چې نړیوالې ټولنې د افغانستان د ښځو او نجونو د وضعیت په اړه کافي خبرې کړې دي او اوس د عملي اقداماتو وخت رارسېدلی دی.
مکنټي د دوشنبې په ورځ د افغان ښځو او نجونو د وضعیت په اړه یوې غونډې ته وویل چې په افغانستان کې د ښځو او نجونو نږدې ټول اساسي حقونه ترې اخیستل شوي دي.
هغې وویل چې نړیواله ټولنه باید له ټولو شته سیاسي او نورو امکاناتو څخه یوازې د پیوستون د څرګندولو لپاره نه، بلکې په افغانستان کې د روانو سرغړونو پر وړاندې د عملي اقدام لپاره کار واخلي.
د ایرلنډ د بهرنیو چارو وزیرې ټینګار وکړ چې افغان ښځې باید د پرېکړو کولو په مرکز کې وي او د تجربو له مخې د ښځو ګډون د پرېکړو په بهیر کې د غوره پایلو لامل کېږي.
هغې د طالب چارواکو پر وړاندې نړیوالو بندیزونو ته په اشارې وویل، ایرلنډ د ملګرو ملتونو له میکانیزمونو څخه د هغو اقداماتو د مخنیوي لپاره کار اخیستی چې ښايي د بندیزونو لاندې طالب چارواکو ته یې د سفر زمینه برابره کړې وای.
هغې پوښتنه وکړه: «افغان ښځې حتی د سفر اجازه نه لري؛ نو څنګه کېدای شي چې پر بندیزونو د لګېدلو طالبانو غړو ته د سفر اجازه ورکړل شي؟».
هغې زیاته کړه چې نړیواله ټولنه باید په افغانستان کې د بشري حقونو د سرغړونو د عاملانو د حساب ورکولو موضوع هم جدي ونیسي.
د ایرلنډ د بهرنیو چارو وزیرې وویل، په سیاسي ناستو، د سناتورانو، وزیرانو او نورو پرېکړه کوونکو ترمنځ باید د افغانستان د ښځو د وضعیت په اړه غبرګون او عملي اقدام موجود وي.
هغې ټینګار وکړ چې داسې زمینه باید برابره شي چې د افغان ښځو غږ واورېدل شي.
مکنټي وویل چې ایرلنډ له طالبانو سره د تعامل لپاره د پلاوو د استولو له وړاندیز سره موافق نه دی، ځکه د هغې په وینا، په اوسنیو شرایطو کې دا کار له طالبانو سره د اړیکو د عادي کولو پر لور ګام ګڼل کېدای شي.
هغې پوښتنه وکړه چې «څه بدل شوي دي؟ کومه پېښه شوې چې اوس باید له طالبانو سره په هغه ډول تعامل وکړو چې وړاندیز شوی دی؟».
مکنټي ټینګار وکړ: «په هېڅ ډول باید طالبان په رسمیت ونه پېژنو».
هغې وویل ایرلنډ باید پر ځای یې له افغانستان دننه له باوري شریکانو سره کار وکړي، څو اړینې مرستې او ملاتړ د دغه هېواد خلکو ته ورسېږي.
یوازې غوسه او شوک بسنه نه کوي
د ایرلنډ د بهرنیو چارو وزیرې وویل چې د افغان ښځو د وضعیت په اړه انځورونو او راپورونو په نړیواله کچه، هم په عامه غونډو او هم په شخصي بحثونو کې، د غوسې او حیرانتیا احساسات راپارولي دي؛ خو یوازې احساساتي غبرګون بسنه نه کوي.
هغې وویل نړیوال چارواکي باید د افغان ښځو د وضعیت د بدلون لپاره عملي ګامونه پورته کړي.
مکنټي ټینګار وکړ چې نړیواله ټولنه باید داسې میکانیزمونه رامنځته کړي چې د افغان ښځو غږ واورېدل شي او هغوی د خپل هېواد د راتلونکي په اړه د پرېکړو په بهیر کې ونډه ولري.
هغې د راتلونکو میاشتو له مهمو ننګونو څخه د بشري حقونو د سرغړونو د عاملانو د حساب ورکولو لپاره د یوې لارې موندل او د سیاسي دریځونو بدلول په عملي اقداماتو وبلل.