په بلخ کې د طالبانو د سوداګرۍ او پانګونې خونه وایي، چې د ازبکستان د خوارزم ولایت مرستیال والي په مشرۍ ۳۰ سوداګرو او صنعت کارانو دغه ولایت ته د سفر پرمهال د ګډو سوداګریزو فعالیتونو د پراختیا په موخه له افغان سوداګرو سره ناسته کړې ده.
بلخ کې د یاد ریاست مشر محمد ابراهیم غضنفر په وینا، دغه سوداګر غواړي چې له افغان سوداګرو سره په ګډه کار وکړي او د ازبکستان او افغانستان ترمنځ اقتصادي او سوداګریزې اړیکې پراخه کړي.
د غضنفر په وینا، د یادې ناستې موخه د دواړو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي اړیکو پراختیا او په افغانستان کې د پانګونې فرصتونو برابرول دي.
ورته مهال د ازبکستان د خوارزم ولایت مرستیال والي الیشېر دوشانوف وایي، دوی غواړي چې د دغه سفر پرمهال به تر ۱۰۰ ډېر هوکړه لېکونه لاسلیک کړي. نوموړي همداراز وویل، چې دوی د بازار اړتیا ته په کتو غواړي د اړتیا وړ برخې د ازبکستان له بازار نه پوره کړي.
واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته یادې ډلې له ازبکستان سره د اقتصادي او سوداګریزو اړیکو د پراختیا هڅې پراخې کړې دي. د دواړه خواوو ترمنځ د سوداګرۍ، ټرانزیټ، انرژۍ او رېل پټلۍ په برخو کې د همکاریو په اړه خبرې او هوکړې هم شوې دي.
ازبکستان هم د افغانستان له لارې د سیمهییزې سوداګرۍ او ټرانزیټ د پراختیا لپاره د همکاریو پر دوام ټینګار کړی دی.
د روغتیا نړۍوال سازمان وايي، په ۲۰۲۴کال کې افغانستان د هغه نهو هېوادونو په ډله کې شامل شوی چې د ختیځې مدیترانې په سیمه کې یې د نس ناستي او کولرا نږدې ۸۰ سلنه نړۍوالې پېښې ثبت کړې دي.
د یاد سازمان په وینا، په ۲۰۲۴کال کې په افغانستان، جیبوتي، عراق، لبنان، پاکستان، سومالیا، سوډان، سوریه او یمن کې تر ۶۴۳زره ډېرې د نس ناستي او کولرا پېښې ثبت شوې وې چې له امله یې ۲زره او ۳۵۴ کسان مړه شوي وو.
د روغتیا نړۍوال سازمان وايي، په سیمه کې د کولرا خپرېدا له بېلابېلو چاپېریالي، اقتصادي، ټولنیزو او سیاسي لاملونو سره تړاو لري. د دغه سازمان په خبره، د روغتیايي خدمتونو کمزوري ظرفیتونه، څښاک اوبو او روغتیايي خدمتونو ته محدود لاسرسی، په روغتیايي مرکزونو کې د انتانونو د مخنیوي کمزورې اسانتیاوې، د ادارو ترمنځ کمزورې همغږي او اقلیمي بدلون هغه مهم لاملونه دي چې د کولرا او نس ناستي د خپرېدو زمینه برابروي.
دغه سازمان زیاتوي، چې بېځایه کېدل او د خلکو ګڼهګوڼه هم په ځانګړي ډول پر مخ وده هېوادونو کې د څښاک اوبو، روغتیايي خدمتونو او روغتیايي پاملرنې محدود لاسرسی رامنځته کوي او د ناروغیو د خپرېدو ګواښ زیاتوي.
ورته مهال د روغتیا نړۍوال سازمان په افغانستان کې د ساري ناروغیو د خپرېدو په اړه په یو تازه راپور کې ویلي، چې په اګست میاشت کې د نس ناستي پېښې د جولای پرتله ۲۳،۶ سلنه کمې شوې دي. د شکمنې شري پېښې ۴۴،۵ سلنه، د ډینګي تبې ۴۱ سلنه او د کانګو تبې شکمنې پېښې ۳۶،۸ سلنه کموالی ښيي.
د روغتیا نړۍوال سازمان د راپور له مخې، په اګست میاشت کې په افغانستان کې ۱۸زره او ۳۲۹ د نس ناستي پېښې ثبت شوې چې له امله یې څلور کسان مړه شوي دي. همداراز ۶۴زره او ۵۰۶ د سینهبغل (سیخ و بریښ) پېښې ثبت شوې چې ۱۷۰ کسان یې مړه کړي دي.
په همدې میاشت کې د شري ۱۴۲۳ شکمنې پېښې ثبت شوې، چې اووه کسان پهکې مړه شوي، د ډینګي تبې ۲۷۹ شکمنې پېښې او د کریمیا کانګو تبې ۱۹۱ شکمنې پېښې ثبت شوې چې ۱۱ کسان یې مړه کړي دي. همداراز د کوویډ-۱۹ ۱۶۸ مثبتې پېښې ثبت شوې دي.
راپور زیاتوي، چې د روان ۲۰۲۶کال له پیل راهیسې د اګست تر پایه په افغانستان کې تر ۸۴۵زرو ډېرې د سینهبغل (سیخ و برېښ)، ۱۰۲زره د نس ناستي، ۱۸زره د شري، ۱۹۳۰ د شکمنې ډینګي تبې او ۱۴۴۹ د شکمنې کریمیا کانګو تبې پېښې ثبت شوې دي.
د روغتیا نړۍوال سازمان په وینا، د اوبو له لارې د خپرېدونکو هغو ناروغیو ګواښ لاهم شته چې د واکسین له لارې یې مخنیوی کېدای شي. د اوبو، روغتیایي خوندیتوب او حفظالصحې ستونزې او د واکسینونو ټیټ پوښښ د دغه ناروغیو د خپرېدو له مهمو لاملونو څخه بلل شوي دي.
د یاد سازمان په ملاتړ روغتیايي مرکزونو د اګست په میاشت کې ۸۸زره او ۳۰۵ کسانو ته روغتیايي خدمتونه وړاندې کړي، شاوخوا ۵۵۹زره کسانو ته روغتیايي کڅوړې وېشل شوې او ۷۵۰ روغتیايي کارکوونکو ته روزنه ورکړل شوې ده.
د روغتیا نړۍوال سازمان وايي، د راستنېدونکو د شمېر زیاتوالی د افغانستان پر روغتیايي خدمتونو فشار زیاتوي او د ناروغیو د خپرېدو پر وړاندې د لا ډېرو سرچینو اړتیا رامنځته کوي.
د برېتانیا حکومت غواړي د کډوالو د منلو یوه نوې طرحه پیل کړي، چې له مخې به یې افغان ښځې او نجونې، فلسطیني کډوال او معلولیت لرونکي کسان لومړیتوب ولري. دغه طرحه له تېرو دوو کلونو راهیسې ځنډول شوې وه.
ګارډین ورځپاڼې د یکشنبې په ورځ راپور ورکړی، چې د برېتانیا د کورنیو چارو وزیره شبانه محمود به د دوشنبې په ورځ د کارګر ګوند په غونډه کې د دغه نوې طرحې د پیل اعلان وکړي. د نوې طرحې له مخې، هغه کډوال چې له دې لارې برېتانیا ته داخلېږي، د هغو کسانو پرتله چې له ناقانونه لارو او په وړو کښتیو کې دغه هېواد ته ځي ژر دایمي استوګنې ترلاسه کړي.
ګارډین لیکلي، چې د برېتانیا حکومت تمه لري د یادې طرحې په لومړي پړاو کې د منل کېدونکو کسانو شاوخوا څلورمه برخه افغان ښځې او فلسطیني پناهغوښتونکي وي. په لومړي پړاو کې به د منل کېدونکو کسانو شمېر محدود وي او هرکال به ورته ځانګړی حد ټاکل کېږي.
د برېتانیا د کورنیو چارو وزارت سرچینو ګارډین ته ویلي، چې ښايي دغه طرحه د څو سوه کسانو په منلو پیل شي او که له ناقانونه لارو د کډوالو راتګ کم شي، په راتلونکو کلونو کې د منل کېدونکو کسانو شمېر ښايي څو زرو ته لوړ شي.
د وړاندې شویو شرایطو له مخې، وړ کډوال به د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ (یونیسیار) او د کډوالو لپاره د نړۍوالې مرستې پروژې له لارې وپېژندل شي او برېتانیا ته تر تګ وړاندې به د امنیتي او جرمي سابقې له ارزونو تېرېږي.
د برېتانیا حکومت وايي، زیانمنې ښځې او نجونې، معلولیت لرونکي کسان او هغه کسان چې بېړنۍ مرستې ته اړتیا لري لومړیتوب لري. د یوې کورنۍ غړي کولای شي د دغې طرحې له لارې یوځای برېتانیا ته ولېږدول شي؛ خو دغه اسانتیا به نږدې خپلوانو ته نه غځېږي.
غبرګونونه او نیوکې
د کډوالۍ متخصصینو او د کډوالو د ملاتړو ادارو د نوې قانوني لارې د رامنځته کېدو هرکلی کړی؛ خو وايي چې د منل کېدونکو کسانو شمېر به دومره کم وي، چې د مانش کانال له لارې د پناهغوښتونکو پر تګراتګ به د پام وړ اغېز ونه کړي.
د اکسفورډ پوهنتون څخه ماډلین سامپشن ویلي، دغه طرحه تر ډېره پر یوه بشري اصل ولاړه ده چې برېتانیا باید د تر ټولو زیانمنو کډوالو د ملاتړ لپاره خپله ونډه ترسره کړي. خو هغې په ورته وخت کې ویلي، داسې کوم دلیل نهشته چې وښيي دغه طرحه به په یوازې ځان د کډوالو ناقانونه راتګ په څرګند ډول راکم کړي.
د برېتانیا د کډوالو شورا لوړپوړي شنونکي جان فیتنبي هم د خوندي او قانوني لارو له رامنځته کېدو هرکلی کړی؛ خو ویلي یې دي چې دغه ډول طرحې هغه مهال د انساني قاچاق کوونکو فعالیت کمزوری کولای شي، چې په پراخه کچه عملي شي.
تمه کېږي، چې دغه طرحه به د ښي اړخو ګوندونو په ځانګړي ډول د برېتانیا د اصلاح ګوند (Reform UK) له نیوکو سره هم مخ شي. د احتمالي نیوکو له مهمو محورونو څخه به د کډوالو د هوساینې لګښتونه او امنیتي ارزونې وي.
د افغانستان د ولسي جرګې پخوانۍ غړې فوزیې کوفي هم د برېتانیا د نوې طرحې هرکلی کړی دی. هغې ویلي، له څلورو کلونو مدافعې، کمپاینونو او لیکونو وروسته له ګواښ سره مخ افغان ښځو د ملاتړ غوښتنې ځواب شوې.
مېرمن کوفي هیله څرګنده کړې، چې د برېتانیا د کورنیو چارو وزارت داسې مېکانیزم جوړ کړي چې له مخې یې له ګواښ سره مخ ښځې په ځانګړي ډول هغه ښځې چې د طالبانو د محدودیتونو او ځپنې پر وړاندې یې مقاومت کړی وکولای شي له دې طرحې ګټه واخلي.
د ۲۰۲۶کال د نړۍوالې خوښۍ د راپور له مخې، افغانستان د ارزول شویو ۱۴۷ هېوادونو په منځ کې وروستی ځای لري. د افغانستان وروستی ځای ښيي، چې د افغانانو د ژوند د ارزونې نمره تر ټولو ټیټه وه.
خو د ستونزو او نهیلۍ ترڅنګ ځینې لاهم هیلهمن دي؛ خپله خاندي او د نورو د خندولو هڅه هم کوي. په کابل کې دوې وړې خویندې مریم او صدف د انسټاګرام کړکۍ د خلکو تر کورونو رسوي. دوی د کور او ښوونځي له جالبو شېبو لنډې طنزي ویډیوګانې جوړوي او هڅه کوي لیدونکي خوشحاله کړي.
مریم او صدف په هزارهګۍ لهجه د ورځني ژوند کیسې د «دختران ساسان» په پاڼه کې تمثیلوي. کور یې سټوډیو ده؛ مور یې لارښوونه کوي، پلار یې ویډیوګانې تنظیموي او د کابل شین لمر یې رڼا ده. په همدې ساده چاپېریال کې د کورنۍ عادي شېبې په کوچنیو تمثیلي صحنو بدلېږي.
کله د مور رول لوبوي؛ د ګردې غاړې کمیس اغوندي او د ستړي ژوند له سختیو ستړې، ژر غوسه کېدونکې او بېحوصلې مور انځوروي.
کله بیا د پلار په رول کې پټکی تړي، پر توشک کېني، بالښت ته ډډه وهي، د شین چای پیاله په لاس کې نیسي، پر مخ برېتونه رسموي او د کورنۍ غړو ته امرونه کوي. د مور، پلار، خور او ورور خبرې، د ښوونځي خاطرې او د کورنۍ وړې شخړې د دوی د طنز سوژې دي.
دغه صحنې مشرانو ته د ماشومتوب خاطرې ورژوندۍ کوي او ځوانان پهکې د خپل ژوند یوه برخه ویني.
د دوی په وروستۍ ویډیو کې د کابل د برېښنا پرې کېدل په طنزي بڼه انځور شوي. دې ویډیو ډېر خلک خندولي او د پاکستان، امریکا، ایران او نورو هېوادونو لیدونکو هم پرې تبصرې کړې دي. د لیدونکو غبرګون ښيي، چې د دوی طنزونه له کابل هاخوا هم مخاطبان موندلي دي.
زه له دوو کلونو راهیسې د دې وړو با استعدادو خویندو ویډیوګانې تعقیبوم. د مریم او صدف شوخي او خپلمنځي جنجالونه ماته د خپلې خور او د مور د کور یاد تازه کوي او سخته مې خندوي.
مریم او صدف افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې وايي، د ویډیو جوړولو فعالیت ته یې ورتګ تصادفي و. یوه ورځ په کور کې وې، یو بل ته یې سینګار وکړ او په شوخۍ کې یې په موبایل ویډیو ثبت کړه. کله چې یې ویډیو خپلې مور ته وښوده، هغې ورته اجازه ورکړه چې د انسټاګرام پاڼه جوړه او فعالیت پیل کړي.
دوی وايي، د ویډیوګانو موضوعات د خلکو له ورځني ژوند څخه ځکه ټاکي چې دغه ډول کیسې ډېر لیدونکي جذبوي. د دوی د انسټاګرام پاڼه نږدې ۴۳زره څارونکي لري او د ودې په حال کې ده.
پخوا هر چا ته د خپلې وړتیا د ښودلو او د تلویزیون پر پرده د راڅرګندېدو زمینه په اسانۍ نه برابرېده؛ خو ټولنیزو پلاتفورمونو د استعداد د وړاندې کولو او پراخو مخاطبانو ته د رسېدو نوې لارې پرانیستې دي. د انسټاګرام ریلز جوړوونکو ته دا زمینه برابروي، چې ویډیوګانې یې هغو خلکو ته هم ورسېږي چې پاڼه یې نه څاري.
د افغانستان انټرنشنل د پوښتنې په ځواب کې مریم او صدف وايي، چې په راتلونکې کې غواړي نوموتې کامیډینې شي، پر لویو سټېجونو راڅرګندې شي، د کامیډۍ په برخه کې خپل نوم جوړ کړي او له خپل هنري فعالیت څخه عاید ترلاسه کړي.
د خواله له ساده ویډیوګانو نړيوال شهرت ته د رسېدو بېلګې هم شته. خابي لام د دندې له لاسه ورکولو وروسته په خپله خونه کې د ویډیوګانو ثبتول پیل کړل او په ټکټاک کې د طنزي ویډیوګانو له لارې مشهور شو. فوربز د ۲۰۲۲ او ۲۰۲۳ کلونو ترمنځ د هغه عاید ۱۶.۵ مېلیونه ډالر اټکل کړی.
لېلي سېنګ هم په ۲۰۱۰کال کې په خپله خونه کې د یوټیوب لپاره د ویډیوګانو جوړول پیل کړي؛ فوربز د ۲۰۱۷کال د هغې عاید ۱۰.۵ مېلیونه ډالر اټکل کړی و. د دوی تجربې ښيي، چې ساده ویډیو هم پراخو مخاطبانو ته رسېدای شي.
د مریم او صدف د دې لارې دوام د دوی د هڅې ترڅنګ د لیدونکو ملاتړ هم غواړي. دوی هیله لري، چې هنري فعالیتونه یې پراخ شي او د لا ډېرو افغانانو پر شونډو موسکا راولي.
د طالبانو د کور او ښار جوړولو وزارت په بلخ کې د «امام شقیق بلخي»، په کابل کې د «تمیم انصار» او بغلان کې د «قتیبه ابن سعید بغلاني» په نومونو د درېیو صنعتي پارکونو د پلانونو له منظورېدو او لاسلیک کېدو خبر ورکړ. خو پانګوال د برېښنا په ګډون د نورو اسانتیاوو د برابرېدو غوښتنه هم لري.
د طالبانو د کور او ښار جوړولو وزارت د یکشنبې په ورځ (د تلې ۵مه) ویلي، چې د بلخ ولایت د حیرتان په دوه لارې کې د «امام شقیق بلخي» صنعتي پارک د صنعتي ودې، د کورنیو تولیداتو د پیاوړتیا، د پانګونې د پراختیا او د کارموندنې د فرصتونو د رامنځته کېدو لپاره په شاوخوا ۲۲ زره او ۲۷۳ جریبه ځمکه کې طرحه شوی، چې د صنعتي، سوداګریزو، خدماتي او بنسټیزو اړتیاوو لپاره پراخه او منظمې ساحې پهکې په پام کې نیول شوې دي.
سرچینه زیاتوي، په دغه پلان کې د بېلابېلو صنایعو لپاره ۱۵ ځانګړي صنعتي زونونه په پام کې نیول شوي چې د معلوماتي ټکنالوژۍ، نساجۍ او فرنیچر، برېښنايي وسایلو، خوراکي توکو، د مېوو پروسس، د درملو او روغتیايي توکو، پلاستیک، پایپ او پيويسي، کیمیاوي موادو، ودانیزو توکو او د اوسپنې ویلې کولو او فولادو په ګډون بېلابېلې صنعتي برخې به پهکې ځای پر ځای شي.
د وزارت په وینا، په دې طرحه کې د صادراتو او وارداتو لپاره ځانګړې او منظمه ساحه په پام کې نیول شوې، چې د حیرتان د ستراتیژیک موقعیت او له منځنۍ اسیا سره د افغانستان د سوداګریزو اړیکو له اهمیت سره سم، د صنعتي او سوداګریزو فعالیتونو د پراختیا لپاره زمینه برابروي.
د طالبانو د کور او ښار جوړولو وزارت همداراز ویلي، چې د کابل په بتخاک سیمه کې د «تمیم انصار» صنعتي پارک به په زر جریبه ځمکه کې په دوو فازونو کې د معیاري زون بندۍ او پراختیايي اصولو په چوکاټ کې جوړ شي.
دغه وزارت زیاتوي، په دې پارک کې ټولټال ۲۹۹ صنعتي نمرې د خوراکي توکو، درمل جوړونې، سپکو متفرقه صنعتونو، کرنیزو محصولاتو او وچې مېوې د پروسس برخو ته ځانګړې شوې دي.
طالبانو همداراز زیاته کړې، چې د بغلان ولایت د «قتیبه ابن سعید بغلاني» صنعتي پارک اړوند یو شمېر مهم او اساسي زیربنایي پلانونه هم لاسلیک او منظور شوي دي. د یادو پلانونو ترتیب او منظوري د صنعتي پارک د زیربنایي چارو د لا منظمولو ترڅنګ، د اوبو، برېښنا، ترانسپورتي اسانتیاوو، فاضلابو او سطحي اوبو د مدیریت په برخو کې د اړینو خدماتو د رامنځته کولو لپاره واضح تخنیکي زمینه برابروي.
له دې ټولو سره سره پانګوال او سوداګر د کارخونو لپاره د ځمکو او برېښنا له کمښت او د پانګونو او د کارخونو لپاره د اومه موادو او همداراز د صادراتو او وارداتو په برخو کې د اسانتیاوو له نشتوالي شکایت لري او په دې برخه کې د لازمو همکاریو همکارۍ غوښتونکي دي.
د تېرو دریو لسیزو تجربې، او په ځانګړې توګه د تېرو پنځو کلونو کړنې، باید نور د دې پوښتنې لپاره ډېر ځای نه وي پرېښی چې طالب څوک دی، طالبي فکر څه دی او افغانستان باید ورسره څنګه چلند وکړي.
دقیقاً دېرش کاله وړاندې، په همدې ورځ، طالبان کابل ته ننوتل. ډاکټر نجیب الله یې د ملګرو ملتونو له محوطې وایست، هغه او ورور یې شهیدان او جسدونه یې د کابل په اریانا څلور لاري کې راوځړول.
د طالبانو لومړۍ واکمنۍ افغانستان سخت منزوي کړ او هېواد یې له سیاسي، اقتصادي او ټولنیز پرمختګ څخه شاته پرېښود. هغه مهال یې هم ټول سیاسي، بشري او د ښځو حقونه تر پښو لاندې کړي و. خو د القاعدې او اسامه بن لادن مسئلې بالاخره افغانستان یو ځل بیا د نړیوالې جګړې ډګر کړ.
ورپسې شل کاله طالبانو بریدونه وکړل؛ نه افغان ساه واخیسته او نه افغانستان.
ځانمرګي بریدونه، سړک غاړې ماینونه، هدفي وژنې، چاودنې او هر لوري ته جګړې د افغانانو د ورځني ژوند برخه وګرځېدله. طالب نه قران کریم، نه جومات، نه ښوونځی او نه روغتون پرېښود، هر عامه ځای یې د بریدونو هدف وګرځاوه. طالبان د زرګونه افغانو ښځو، نارینوو او ماشومان د شهادت مسوول وو او دي.
خو له دې ټولو سره سره، یو شمېر مذبذبو سیاستوالو، اشخاصو او پروژوي رسنیو او ژورنالیستانو د "بدل شوي طالب" تصور پر افغانانو خرڅ کړ. طالب یې په نویو نومونو معرفي کړ، د هغه د تېر تاریخ د سپینولو هڅه وشوه، او بالاخره د دوحې تړون او ورپسې سیاسي بهیر افغانستان یو ځل بیا د طالب په ولکه کې کړ.
د امریکا او طالبانو تر منځ د دوحې معامله د افغانستان د معاصر سیاسي تاریخ له نهبخښونکو فصلونو څخه ده.
دېرش کاله تېر شول، طالب دوه ځله پر افغانستان واکمن شو، شل کاله جګړه وشوه او پنځه کاله یې بیا واک تجربه کړ؛ خو زموږ یوه لویه سیاسي ستونزه لا هم پر خپل ځای پاتې ده: موږ لا هم نه یو توانېدلي چې طالب او طالبي فکر په روښانه ډول تعریف کړو او په وړاندې یې یو ثابت ملي دریځ ولرو.
کله مو ورور وباله، کله ناراضه ورور؛ کله مو د یوه قوم استازی ترې جوړ کړ، کله مو د سیمې د سیاست قرباني وباله، او کله مو د خپلو شخصي، قومي او سیاسي عقدو له امله د هغه د کړنو لپاره توجیه پیدا کړه.
مشهوره خبره ده چې هغه ولس چې له خپل تاریخ څخه زده کړه ونه کړي، د هغه د تکرار خطر ورسره تل مل وي. زموږ ستونزه یوازې دا نه ده چې تاریخ مو هېر کړی؛ ستونزه دا ده چې تاریخ مو څو ځله تکرار کړی او لا هم ترې زده کړه نه کوو.
طالب یو ځل بیا واکمن شو، خو زموږ په سیاسي فکر کې لا هم هماغه پخوانۍ ګډوډي پاتې ده: په دې پوه نه شو چې څوک زموږ سیاسي مخالف دی او څوک دښمن او یا د هېواد لپاره ستراتیژیک ګواښ دی، کومه خبره د افغانستان په ګټه ده او کومه خبره، په شعوري یا غیرشعوري ډول، د طالب سیاسي دریځ پیاوړی کوي؟
سیاسي مخالف او د افغانستان ستراتیژیک ګواښ یو شی نه دي
موږ ټول غیر طالب کولای شو له یو بل سره سخت سیاسي اختلاف ولرو. پر نظام، اشخاصو، تېر حکومت، راتلونکي نظام او حتی د افغانستان پر راتلونکي جوړښت اختلاف ولرو. همدا سیاست دی. اختلاف باید وي، بحث باید وي او نقد هم باید وي. خو سیاسي اختلاف باید په شخصي دښمنۍ، متقابل تخریب او د یو بل په کمزوري کولو بدل نه شي.
زموږ د سیاست یوه لویه برخه له واقعي سیاسي تعامل څخه فیسبوک او ټولنیزو رسنیو ته انتقال شوې ده. له یو بل سره مخامخ خبرې نه کوو، خو پر فیسبوک یو بل کم راولو، مسخره کوو، تخریبوو، خپل ځان راته سلامت او بل ملامت ښکاري، د پرون حسابونه تصفیه کوو او قومي او شخصي عقدې د سیاست په نوم تعقیبوو.
دا قوي سیاست نه دی؛ دا زموږ د سیاسي کمزورۍ نښه ده.
طالب او طالبي فکر د افغانستان بقا له ګواښ سره مخ کړې چې بې له شکه یو ستراتیژیک ګواښ دی، نو باید دا هم درک کړو چې زموږ خپلمنځي بېاتفاقي، شخصي عقدې او عامه تخریب هغه ولس ته چې زموږ نه یو څه هیله لري څه تصویر وړاندې کوي. ولس کله کله له داسې سیاسي چاپېریال سره مخ شي چې مخالفین یې کله ناکله له یو بل سره تر طالب ډېر مصروف دي.
طالب او لابیګران یې هم له همدې تفرقې، بېباورۍ او ګډوډۍ ښه ګټه اخلي.
خو دا په دې معنا نه ده چې اختلافونه پټ کړو، پر یو بل نقد ونه کړو او یا ټول په یوه فکر شو. برعکس، سیاسي بلوغ دا دی چې اختلاف مدیریت کړو، له یو بل سره خبرې وکړو، پر مشترکو ملي موضوعاتو د ګډ کار ساحه پیدا کړو او خپل سیاسي مخالف د ستراتیژیک ګواښ ځای ته پورته نه کړو.
د طالبي فکر پر وړاندې زموږ دریځ باید د لمر په څېر روښانه وي: طالبي فکر یوه افراطي ایډیولوژي ده او افغانستان باید ترې د تل لپاره خلاص شي. دا نه د غچ معنا لري او نه د شخصي دښمنۍ. معنا یې دا ده چې دغه فکر باید فکري او سیاسي ماتې وخوري، سیاسي واک ترې واخیستل شي، د افراطیت د بیا تولید سرچینې یې وچې شي، او افغانستان داسې نظام ولري چې هېڅ وسلهواله افراطي مذهبي ډله بیا د دین په نوم پر افغان ملت خپله اراده تحمیل نه کړای شي.
تېرو ۵ کلونو به ټولو افغانانو ته روښانه شوی وي چې له طالب سره یوازې د نصیحت، اعلامیو، سوال او زاریو او فیسبوکي بحثونو سیاست نتیجه نه ورکوي. پر طالب فشار باید جدي، منظم او څو اړخیز وي: سیاسي، اقتصادي، حقوقي او نړیوال فشار. زه پوځي فشار د دې معادلې تر ټولو مهمه برخه ګڼم، خو هر اقدام باید د مشروعیت، د ملکي وګړو د خوندیتوب او د افغانستان د ملي ګټو له معیار سره وتلل شي.
زموږ لپاره معیار باید ډېر ساده وي: افغانستان باید راته تر هر څه لومړی وي. نه قوم لومړی دی، نه شخص، نه تنظیم، نه پخوانی حکومت او نه زموږ شخصي عقدې.
که زموږ شخصي او سیاسي اختلاف دومره لوی شي چې د افغانستان اساسي ګټه، د افراطیت خطر او د طالب مسئله رانه ورکه کړي، نو زموږ خپله سیاسي مبارزه د خپل هدف پر ضد کار کوي.
هر فکر، هر حرکت او هر سیاست چې افغانستان د افراطیت، انزوا، استبداد او وروستهپاتېوالي پر لور بیايي، زموږ دریځ یې په وړاندې باید واضح، ثابت او د مصلحتونو تابع نه وي.
د دېرشو کلونو تجربې وروسته، په ځانګړې توګه د تېرو پنځو کلونو له تجربې وروسته، باید نور پر یوه حقیقت پوه شوي وو: طالب یوازې په یوه ژبه پوهېږي؛ د جدي، منظم او دوامدار فشار په ژبه. طالب په مذبذب دریځ، تشو اعلامیو، سوال او زاریو نه بدلېږي.
که غواړو طالبي فکر د افغانستان پر راتلونکي د حاکم فکر په توګه د تل لپاره پای ته ورسوو، باید له پاپولیستي سیاست څخه راووځو، شخصي او قومي عقدې له ملي سیاست څخه جلا کړو، د هرې خبرې او هر دریځ سیاسي پایلې وسنجوو، او سیاست له فیسبوکي جنجال څخه واقعي، منظم او هدفمند سیاسي عمل ته یوسو.
د طالبي فکر له منځه وړل یوازې ژور سیاسي فهم او کلکه انقلابي مبارزه غواړي.