د ملګرو ملتونو د مرستندوی ماموریت (یوناما) د بشري حقونو څانګې په خپل تازه درې میاشتني راپور کې ویلي، چې د ۲۰۲۶ کال د جولای له لومړۍ نېټې څخه د سپټمبر تر ۳۰مې پورې د طالبانو د امربالمعروف مامورانو ۴۴۳کسان په خپلسرې توګه نیولي دي.
د یوناما په راپور کې راغلي، په افغانستان کې د ښځو، رسنیو، پخوانیو دولتي کارکوونکو او مذهبي اقلیتونو پر وړاندې د بشري حقونو د سرغړونو ګڼې پېښې ثبت شوې دي. د راپور له مخې، د نجونو پر زدهکړو د بندیز پنځه کاله پوره شول؛ خو لاهم له شپږم ټولګي پورته نجونې له زدهکړو محرومې دي.
یوناما د طالبانو د ویاند ذبیحالله مجاهد هغه څرګندونې هم یادې کړې چې ویلي یې دي، د نجونو د زدهکړو په اړه لاهم «شرعي ملاحظات» شته او تر هغه چې د دیني عالمانو اجماع رامنځته نهشي دغه موضوع نه حل کېږي.
یوناما وايي، چې په تېرو درېېیو میاشتو کې یې د ښځو د نیولو، توقیف او ګواښلو له ۵۰ ډېرې پېښې ثبت کړې دي. راپور کاږي، ډېری دغه پېښې په کابل او هرات کې رامنځته شوې او په ځینو مواردو کې ښځې د څو ساعتونو او حتی د یوې شپې لپاره په توقیف کې ساتل شوې دي.
راپور زیاتوي، چې په یوشمېر ولایتونو کې ښځې له محرم پرته روغتیايي مرکزونو او بازارونو ته له تګ منع شوې دي. یوناما په پروان او هلمند ولایتونو کې د دغه محدودیتونو مشخصې پېښې ثبت کړې دي. همداراز په راپور کې د طالبانو د حج او اوقافو او عدلیې وزارتونو لهخوا هغه لارښوونې هم یادې شوې، چې ښځو ته پهکې سپارښتنه شوې په کورونو کې پاتې شي، د مېړونو اطاعت وکړي او له اجازې پرته له کوره ونه وځي.
د پخواني جمهوري نظام د غړو او امنیتي ځواکونو په اړه یوناما وايي، چې په درې میاشتنۍ موده کې یې د لږترلږه څلورو وژنو او ۱۴ خپلسرو نیونو او توقیفونو پېښې مستند کړې دي. د راپور له مخې، په دغه پېښو کې هغه کسان هم شامل دي چې له بهرنیو هېوادونو بېرته افغانستان ته ستانه شوي وو. یوناما د کابل په هوايي ډګر کې د یوه پخواني پولیس افسر او د طالبانو د یوه نیوکه کوونکي د نیولو یادونه هم کړې ده.
د رسنیو په برخه کې یوناما وايي، په دې موده کې یېشمېر رسنۍ تړل شوې او یا یې هم فعالیتونه ځنډول شوې دي. د راپور له مخې، «اصلاح راډیو» د نوم بدلونې تر غوښتنې وروسته وتړل شوه، «الپیس میډیا مرکز» له بهرنیو رسنیو سره د اړیکو په تور وتړل شو او د «راه فردا» ټلویزیون خپرونې هم وځنډول شوې.
راپور کاږي، خبریالان هم د خپلو مسلکي فعالیتونو له امله نیول شوي دي. په بدخشان کې یو خبریال د طالبانو پر فعالیتونو د نیوکې له امله نیول شوی او یو بل خبریال لاهم د استخباراتو په توقیف کې ساتل کېږي.
یوناما همداراز ویلي، چې د جولای له لومړۍ نېټې د سپټمبر تر پایه د امر بالمعروف او نهې عن المنکر کارکوونکو د ښځو او نارینهو د ۴۴۳ خپلسرو نیونو او توقیفونو او د ناوړه چلند ۹۷ پېښې ثبت کړې دي.
د راپور له مخې، دغه نیونې تر ډېره د حجاب نه مراعاتولو، د ږیرې لنډولو، د وېښتانو سټایل، جماعت ته نه حاضرېدو او د موسیقۍ اورېدو یا غږولو له امله شوې دي. یوناما وایي، په پکتیکا کې دوه سلمانان د ږېرو د لنډولو له امله د یوې میاشتې لپاره بندیان شوي وو او په ننګرهار کې شاوخوا ۱۰۰ هټۍ جماعت ته د نه حاضرېدو په تور تړل شوې دي.
د راپور له مخې، په درې میاشتنۍ موده کې د ۲۸ کسانو پر وړاندې د بدني سزاوو قضیې هم ثبت شوې دي. په یوه پېښه کې د غزني د جاغوري ولسوالۍ په عام محضر کې څلور نارینه او یوه ښځه د محکمې د پرېکړې له مخې په درو وهل شوي دي.
یوناما د شیعه ټولنې اړوند بنسټونو پر وضعیت هم اندېښنه څرګنده کړې ده. د راپور له مخې، د کابل د خاتمالنبیین پوهنتون لسګونه کارکوونکي نیول شوي، د پوهنتون جواز لغوه شوی او یو شمېر نور دیني، روغتیايي او ښوونیز مرکزونه هم تړل شوي دي.
دارنګه د ډیورنډ کرښې د وضعیت او امنیتي پېښو په اړه راپور زیاتوي، چې د جولای او سپټمبر ترمنځ د افغانستان او پاکستان ترمنځ د نښتو او ډزو له امله ۳۳ ملکي وګړو ته مرګژوبله اوښتې ده. یوناما پاکستاني پوځ په کونړ، پکتیکا، خوست او هلمند کې د هاوان او نورو بریدونو له امله د ملکي مرګژوبلې مسوول بللی دی.
راپور همداراز څرګندوي، چې د ناچاوده توکود چاودنې له امله د ماشومانو او ملکيانو د ټپي کېدو څلور جلا پېښې ثبت شوې دي. یوناما په پایله کې ویلي، چې د ښځو او نجونو حقونه، د بیان ازادي، د رسنیو فعالیتونه، د پخوانیو دولتي کارکوونکو وضعیت او د مذهبي لږکیو حقونه لا هم د جدي اندېښنې وړ دي.
