د روسیې په ډرون برید کې د زاپوریژیا اټومي بټۍ یو کارکوونکی وژل شوی

نوموړي تر شپږو لسیزو ډېر په تیاتر، سینما او تلویزیون کې فعالیت کړی و او د شکسپیر د ډرامو له صحنې څخه یې د نړۍ د مشهورو فلمونو تر پردې پورې اوږده هنري لاره وهلې وه.

د سټوارټ په رسمي اېکس حساب کې د پنجشنبې په ورځ، د تلې په اوومه، په خپره شوې اعلامیه کې ویل شوي چې هغه د چهارشنبې په ورځ د امریکا د لاس انجلس ښار په خپل کور کې مړ شوی دی.

په اعلامیه کې راغلي چې سټوارټ د الزایمر ناروغۍ له یوې لنډې دورې وروسته ژوند له لاسه ورکړی دی.

له ستونزمن ماشومتوبه تر نړیوال شهرت پورې

پاتریک سټوارټ د ۱۹۴۰ کال د جولای په ۱۳مه د انګلستان د یارکشایر سیمې په میرفیلډ ښار کې زېږېدلی و. هغه په یوه بې‌وزله کورنۍ کې لوی شو او ماشومتوب یې له ستونزو ډک و.

د هغه پلار له دویمې نړیوالې جګړې وروسته د الکولو پر روږدتیا او د جګړې له صدمې وروسته رواني فشار یا پي‌اېس‌ډي سره مخ شوی و. د راپور له مخې، پلار یې د کورنۍ له غړو، په ځانګړي ډول د سټوارټ له مور سره، تاوتریخوالی کاوه.

سټوارټ وروسته ویلي وو چې په ماشومتوب کې یې څو ځله هڅه کړې وه، د خپل پلار او مور ترمنځ ودرېږي او د مور ساتنه یې وکړي.

نوموړي په ۱۲ کلنۍ کې د یوه ښوونکي په هڅونه د ویلیام شکسپیر له اثارو سره بلدتیا پیدا کړه. هغه وروسته ویلي وو چې هنري کار ورته د کورني ژوند له ستونزو څخه د خوندي پناه ځای په څېر وه.

له شکسپیر څخه تر «سټار ټرېک» پورې

سټوارټ په ۱۸ کلنۍ کې هنري فعلیت پیل کړه او د ۱۹۶۰مې لسیزې له پیل سره یې د بریتانیا د شکسپیر له سلطنتي ډلې سره یوځای کېدو له لارې د تیاتر په نړۍ کې نوم پیدا کړ.

که څه هم هغه د اوږدې مودې لپاره د تیاتر پر صحنه فعال و، نړیوال شهرت یې په ۴۷ کلنۍ کې هغه مهال پراخ شو چې د «سټار ټرېک: د راتلونکي نسل» په تلویزیوني لړۍ کې یې د کپتان ژان‌لوک پیکارډ رول ولوباوه.

دغه لړۍ له ۱۹۸۷ څخه تر ۱۹۹۴ کال پورې په اوو فصلونو کې خپره شوه او سټوارټ په ۱۷۶ برخو کې د پیکارډ په رول کې راڅرګند شو. د هغه جدي او اغېزناک تمثیل د دغه کرکټر په محبوبیت کې مهم رول ولوباوه.

سټوارټ وروسته په څو سینمایي فلمونو کې هم د پیکارډ رول تکرار کړ. هغه همدارنګه د «سټار ټرېک: پیکارډ» په نوم لړۍ کې هم ګډون وکړ، چې خپرېدل یې په ۲۰۲۰ کال کې پیل شول.

په «ایکس مېن» کې د پروفیسور اېکس رول

سټوارټ په ۲۰۰۰ کال کې د «ایکس مېن» په فلم کې د پروفیسور چارلز زېویر، چې د پروفیسور اېکس په نوم هم پېژندل کېږي، رول ولوباوه.

دغه رول نوموړی د علمي‌تخیلي او اتل‌محوره فلمونو د نړۍ له مشهورو څېرو څخه کړ. هغه په دې فلمي لړۍ کې د یوه ځواکمن، خو د سولې او د انسانانو ترمنځ د همغږۍ پلوي کرکټر په توګه وپېژندل شو.

د «سټار ټرېک» او «ایکس مېن» تر څنګ، سټوارټ د خپل اوږده هنري ژوند په ترڅ کې په ګڼو تیاتري نندارو، تلویزیوني پروګرامونو او سینمایي فلمونو کې هم رولونه لوبولي وو.

د هنر په برخه کې د خدمتونو لپاره شوالیه لقب

د سټوارټ د هنري خدمتونو د درناوي په موخه، هغه په ۲۰۱۰ کال کې د بریتانیا د ملکې دویمې الیزابت له لوري د شوالیه لقب ترلاسه کړ. له هغه وروسته نوموړی د «سر پاتریک سټوارټ» په نوم هم پېژندل کېده.

هغه درې ځله واده کړی و او دوه اولادونه یې لرل. وروستی واده یې په ۲۰۱۳ کال کې له امریکایۍ موسیقۍ‌والې ساني اوزل سره کړی و.

د پاتریک سټوارټ مړینه د تیاتر، سینما او تلویزیون د یوې اوږدې هنري دورې د پای په توګه یادېږي. نوموړي د شکسپیر د کلاسیکو ډرامو له صحنې څخه د نړیوالو مشهورو فلمونو تر پردې پورې د خپل استعداد په مټ د بېلابېلو نسلونو د لیدونکو پام ځان ته اړولی و.

د راپور له مخې، ځینې قوماندانان هم له دې صحنه‌سازۍ خبر وو، خو د مخنیوي لپاره یې هېڅ اقدام ونه کړ.

د اسټرالیا د دفاعي ځواکونو د عمومي مفتش دفتر دغه راپور په ۲۰۲۱ کال کې چمتو کړی و، خو لنډیز یې پنځه کاله وروسته، د روانې اوونۍ په ترڅ کې خپور شو.

دغه راپور د اسټرالیا د ځانګړو ځواکونو د قوماندې په بېلابېلو کچو کې د څارنې او حساب ورکونې کمزورتیاوې رابرسېره کړې او په افغانستان کې یې د دغو ځواکونو کړنې ارزولې دي.

پلټونکو ویلي چې که څه هم داسې شواهد نشته چې قوماندانانو په مستقیم ډول په دغو سرغړونو کې برخه اخیستې وي، خو د دومره جدي سرغړونو د مخنیوي لپاره د هغوی اقدام نه کول «ډېر غیرعادي» وو.

اندرو هستي، د اسټرالیا د لیبرال ګوند له مخکښو څېرو او د دغه هېواد د ځانګړو ځواکونو پخواني افسر، چې د ۲۰۱۰ او ۲۰۱۵ کلونو ترمنځ یې په افغانستان کې دنده ترسره کړې، ویلي چې د راپور ځینې موندنې د هغه له شخصي تجربو سره سمون لري.

هغه د راپور لوستل «ستونزمن» وبلل او د پنجشنبې په ورځ یې خبریالانو ته وویل چې د پوځ افسران د خپلو تر لاس لاندې ځواکونو د چلند له پلوه اخلاقي مسوولیت لري. هستي ټینګار وکړ چې له تېرو پېښو څخه د زده کړې لپاره د هغه وخت د پېښو کره څېړنه اړینه ده.

د راپور له مخې، ځینې قوماندانان په دې خبر وو چې په پوځي راپورونو کې د هغو افغانانو شمېر مخ په زیاتېدو و چې د «دښمن جنګیالي» بلل کېدل. دا په داسې حال کې وه چې د اسټرالیایي ځواکونو د تلفاتو او د ټپي شویو یاغیانو شمېر په ورته کچه نه و زیات شوی.

راپور دا هم ښيي چې ځینو سرتېرو د ناقانونه وژنو د پټولو لپاره جعلي راپورونه جوړول او د پوځي اصطلاحاتو په کارولو سره یې ملکي قربانیان داسې کسان معرفي کول چې په مستقیم ډول یې په جګړه کې برخه اخیستې وه.

د اسټرالیا د دفاعي ځواکونو قوماندان مارک هامونډ د پنجشنبې په ورځ د دغه هېواد په پارلماني غونډه کې د قوماندانانو چلند «ډېر غیرمسلکي» وباله او ویې ویل چې دا چلند د پوځ له ارزښتونو او معیارونو سره په ټکر کې و.

خو هغه د استازو د پوښتنو په ځواب کې دا روښانه نه کړه چې د دغو سرغړونو د مخنیوي په برخه کې د پاتې راتلو له امله څومره قوماندانان مجازات شوي یا له پوځ څخه ایستل شوي دي.

د اسټرالیا د شنو ګوندونو سناتور ډېوېډ شوبریج د لوړپوړو قوماندانانو ترمنځ د حساب ورکونې پر نشتوالي نیوکه وکړه. هغه وویل چې ټیټ‌پوړي سرتېري له قانوني تعقیب سره مخ شوي، خو لوړپوړو قوماندانانو له حساب ورکولو پرته، د تقاعدي امتیازاتو په ترلاسه کولو سره خپلې دندې پای ته رسولې یا ترفیع کړې ده.

د «برېرتون» په نوم څېړنې په ۲۰۲۰ کال کې باوري شواهد وموندل چې ښودله یې د اسټرالیا ځانګړو ځواکونو د ۲۰۰۹ او ۲۰۱۳ کلونو ترمنځ لږ تر لږه ۳۹ افغان ملکي وګړي او بندیان په ناقانونه توګه وژلي وو.

د برېرتون راپور د دغو کړنو اخلاقي مسوولیت د لوړپوړو قوماندانانو پر غاړه بللی و، خو د جزایي مسوولیت ډېره برخه یې د ټیټ‌پوړو ځواکونو اړونده ګڼلې وه.

د دغه راپور له خپرېدو وروسته د اسټرالیا د ځانګړو څېړنو دفتر جوړ شو. دې ادارې تر اوسه د ځانګړو ځواکونو دوه پخواني سرتېري د جنګي جنایتونو په چوکاټ کې د قتل په تور تورن کړي دي. دواړو کسانو دغه تورونه رد کړي دي.

اسټرالیایي ځواکونه له ۲۰۰۱ څخه تر ۲۰۲۱ کال پورې په افغانستان کې د امریکا په مشرۍ د نړیوال پوځي ماموریت په چوکاټ کې حضور درلود. د دغو ځواکونو ډېره برخه، په ځانګړې توګه د اسټرالیا د پوځ ځانګړي قطعات، د افغانستان په سوېل کې په ارزګان ولایت کې ځای پر ځای وو او د طالبانو او نورو یاغي ډلو پر ضد یې له امریکایي او افغان ځواکونو سره په ګډو عملیاتو کې برخه اخیسته.

د افغان امنیتي ځواکونو روزنه او د امنیت په ټینګښت کې مرسته هم د هغوی له نورو دندو څخه وه.

کان نیوز ویلي، چې امریکايي الوتکې د ټکساس ایالت له فورټ بلیس پوځي اډې څخه د اسراییل عوودا او نواتیم هوايي اډو ته لېږدول شوې دي.

فورټ بلیس د امریکا د پوځ له مهمو پوځي مرکزونو څخه ده، چې د هوايي دفاع په برخه کې ځانګړی اهمیت لري او د هوايي او توغندیزو دفاعي سیستمونو اړوند فعالیتونه پکې ترسره کېږي.

د کان نیوز د معلوماتو له مخې، احتمال شته چې دغو الوتکو د توغندیو د شنډولو لپاره دفاعي توغندي او د هوايي دفاع نور تجهیزات لېږدولي وي.

دغه رسنۍ ویلي، چې د دغو تجهیزاتو لېږد ښايي د اسراییل د دفاعي زېرمو د بیا ډکولو یا دغه هېواد ته د پاتریوت په څېر د نورو هوايي دفاعي سیستمونو د استولو لپاره ترسره شوی وي.

راپور زیاتوي، چې امریکا په ورته وخت کې یو شمېر نورې پوځي باروړونکې الوتکې هم په اردن، سعودي عربستان او قطر کې خپلو پوځي اډو ته استولې دي.

کان نیوز د یوه اسراییلي چارواکي له قوله راپور ورکړی، چې واشنګټن او تل‌ابیب د ایران په تړاو د احتمالي پوځي اقداماتو لپاره نږدې همغږي لري.

دغه اسراییلي چارواکي ویلي: «که څه هم تر اوسه په دې اړه کومه پرېکړه نه ده شوې، خو امریکایان او اسراییلیان د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د هرې احتمالي پرېکړې لپاره ځانونه چمتو کوي».

د نوموړي څرګندونې داسې مهال خپرېږي، چې په منځني ختیځ کې د امریکا د پوځي تجهیزاتو او ځواکونو د ځای پر ځای کولو په اړه راپورونه زیات شوي دي.

کان نیوز همداراز د روانې اوونۍ یوه بل راپور ته اشاره کړې، چې له مخې یې واشنګټن د فارس خلیج هېوادونو ته د ایران پر وړاندې د یوې «لنډې او هدفمندې جګړې» د احتمالي پیل خبرداری ورکړی دی.

د دغه راپور له مخې، امریکايي پوځ د ټکساس له ایالت څخه د پاتریوت توغندیز دفاعي سیستم هم د فارس خلیج سیمې ته لېږدولی، څو په سیمه کې د خپلو ځواکونو او پوځي اډو دفاعي وړتیا پیاوړې کړي.

راپور زیاتوي، چې امریکايي ځواکونه په منځني ختیځ کې د خپلو وسلو او پوځي تجهیزاتو د زېرمو د بیا ډکولو په حال کې دي.

منځني ختیځ ته د نورو امریکايي ځواکونو د استولو احتمال

کان نیوز ویلي، تمه کېږي چې راتلونکې میاشت یوه امریکايي الوتکه‌وړونکې بېړۍ او د امریکا د سمندري ځواکونو یوه بله قطعه هم منځني ختیځ ته ورسېږي.

د راپور له مخې، دغه ځواکونه به د امریکا له شاوخوا ۲۰ هغو جنګي بېړیو سره یوځای شي، چې لا له وړاندې په منځني ختیځ کې ځای پر ځای شوې دي.

د امریکا د پوځي ځواکونو او دفاعي تجهیزاتو دغه احتمالي زیاتوالی په داسې حال کې راپور شوی، چې د ایران پر وړاندې د نویو پوځي عملیاتو د احتمال په اړه اندېښنې راپورته شوې دي.

که څه هم کان نیوز د امریکا او اسراییل د پوځي چمتووالي په اړه د اسراییلي چارواکي څرګندونې خپرې کړې، خو د ورکړل شویو معلوماتو له مخې، واشنګټن تر اوسه پر ایران د نویو پوځي عملیاتو د پیل وروستۍ پرېکړه نه ده کړې.

دا هم لا روښانه نه ده، چې د امریکا وروستي پوځي تحرکات یوازې د دفاعي چمتووالي او د وسلو د زېرمو د پیاوړتیا لپاره دي او که د ایران پر وړاندې د احتمالي پوځي عملیاتو د بیا پیل له پلانونو سره مستقیم تړاو لري.

د دغه سازمان په خبرپاڼه کې، چې د چهارشنبې په ورځ خپره شوې، ویل شوي چې متحده عربي اماراتو د اکتوبر پر ۲۱مه لانا نسیبه په رسمي ډول د ملګرو ملتونو د راتلونکي عمومي منشي لپاره نومولې ده.

د بشري حقونو د څار سازمان د مدافعې چارو مشر برونو ستاګنو اورګارته ویلي، نسیبې له کلونو راهیسې له خپل مقام څخه په استفادې هڅه کړې چې په یمن کې د اماراتو د جګړه‌ییزو جنایتونو او په سوډان کې د چټک ملاتړ ځواکونود ملاتړ په اړه پام واړوي او شواهد رد کړي.

هغه زیاته کړې، د اماراتو د بشري حقونو د وضعیت په اړه د نسیبې ناسمو معلوماتو، په ځانګړي ډول د ملګرو ملتونو د هغو راپورونو ردولو چې له چټک ملاتړ ځواکونو سره د اماراتو اړیکې مستندوي، د قربانیانو لپاره د عدالت او حساب‌ورکونې بهیر زیانمن کړی دی.

په سوډان کې د چټک ملاتړ ځواکونو د ملاتړ تورونه

د بشري حقونو د څار سازمان وايي، نسیبې څو ځله دا رد کړې چې متحده عربي امارات د سوډان له چټک ملاتړ ځواکونو سره پوځي مرسته کوي، خو د دې ادعا پر خلاف یې د شته شواهدو په اړه روښانه ځواب نه دی ورکړی.

چټک ملاتړ ځواکونه له سوډاني پوځ سره په جګړه بوخت دي او د بشري حقونو د څار سازمان په وینا، دغه ځواکونه په پراخو جګړه‌ییزو جنایتونو او د بشریت پر ضد جنایتونو کې لاس لري. په دې کې د دارفور په سیمه کې د قومي تصفیې کمپاین هم شامل دی.

د سوډان په اړه د ملګرو ملتونو د حقیقت موندنې ماموریت د شمالي دارفور د الفاشر ښار پر وړاندې د دغو ځواکونو بریدونه ارزولي او ویلي یې دي چې د دغه ښار د نیولو پر مهال د هغوی کړنو د نسل‌وژنې نښې لرلې.

د بشري حقونو د څار سازمان د معلوماتو له مخې، نسیبې د ۲۰۲۴ کال په سپټمبر کې د «اکانومېسټ» ورځپاڼې د لیکونو په برخه کې په یوه لیک کې ویلي وو، چې امارات له چټک ملاتړ ځواکونو یا په سوډان کې له ښکېلو جګړه‌ییزو لورو سره وسلې او نورې مرستې نه کوي.

دغه څرګندونې د سوډان په اړه د ملګرو ملتونو د کارپوهانو د پلاوي د یوه راپور تر خپرېدو وروسته شوې وې. په راپور کې داسې «باوري ادعاوې» یادې شوې وې چې ګواکې امارات د چاد له لارې چټک ملاتړ ځواکونو ته پوځي مرستې رسوي.

د ۲۰۲۴ کال په اپرېل کې هم نسیبې د سوډان د حکومت هغه تورونه رد کړي وو چې امارات د چټک ملاتړ ځواکونو پوځي، لوژستیکي او سیاسي ملاتړ کوي. نوموړې دغه ادعاوې بې‌بنسټه بللې وې.

د بهرنیو جنګیالیو د لېږد په اړه راپورونه

د بشري حقونو د څار سازمان د ۲۰۲۶ کال د مې میاشتې په یوه راپور کې ویلي، چې داسې شواهد شته چې د کولمبیا خصوصي پوځي قراردادیان، چې ګومان کېږي د اماراتو مېشت یوه شرکت ګومارلي وو، سوډان ته تر لېږد مخکې د متحده عربي اماراتو له پوځي اډو تېر شوي دي.

د دغه سازمان په وینا، دغو جنګیالیو په سوډان کې د چټک ملاتړ ځواکونو په لیکو کې جګړه کړې، په ځانګړي ډول د الفاشر ښار د نیولو پر مهال. د راپور له مخې، په دغه عملیاتو کې د چټک ملاتړ ځواکونو ګڼې عام‌وژنې، پراخ جنسي تاوتریخوالی او د پیسو په بدل کې د خلکو تښتونې ترسره کړې دي.

د سوډان په اړه د ملګرو ملتونو د حقیقت موندنې ماموریت هم د ۲۰۲۶ کال په اګست کې په یوه راپور کې ویلي، چې له متحده عربي اماراتو سره تړلو کسانو او ادارو د هغو شبکو په جوړولو او فعالیت کې مهم رول درلود چې د بهرنیو جنګیالیو په ګومارلو، تمویل، لېږد او ځای پر ځای کولو او چټک ملاتړ ځواکونو ته د پوځي مرستو په برابرولو کې ښکېلې وې.

د بشري حقونو د څار سازمان وايي، دغه موندنې د دې په اړه نور شواهد وړاندې کوي چې اماراتو د چټک ملاتړ ځواکونو له وړتیاوو سره مرسته کړې او یا یې د جګړه‌ییزو جنایتونو د ترسره کولو ظرفیت پیاوړی کړی دی.

په یمن کې د اماراتو د پوځي عملیاتو دفاع

د بشري حقونو د څار سازمان د خبرپاڼې له مخې، لانا نسیبې د ملګرو ملتونو په استازولۍ کې د اماراتو د استازې په توګه په یمن کې د دغه هېواد د پوځي مداخلې دفاع هم کړې او د سرغړونو په اړه یې مستند شواهد کم‌اهمیته بللي دي.

د ۲۰۱۵ کال له مارچ راهیسې متحده عربي امارات د هغو هېوادونو په ائتلاف کې مهم غړی و چې په یمن کې یې پوځي عملیات ترسره کول. د بشري حقونو د څار سازمان په وینا، اماراتو په دغو عملیاتو کې له ۳۰ څخه ډېرې جنګي الوتکې کارولې، د سمندري محاصرې لپاره یې بېړۍ برابرې کړې او د سیمه‌ییزو هغو ځواکونو ملاتړ یې کړی چې د سرغړونو په تورونو تورن شوي دي.

دغه سازمان وايي، په ۲۰۱۶ کال کې یې د سعودي عربستان او اماراتو په مشرۍ د ائتلاف ۵۸ ناقانونه هوايي بریدونه مستند کړي وو، چې نږدې ۸۰۰ ملکي وګړي پکې وژل شوي وو. په دغو بریدونو کې کورونه، بازارونه، روغتونونه، ښوونځي، سوداګریز ځایونه او جوماتونه په نښه شوي وو. سازمان همداراز په یمن کې د کلستر مهماتو د کارولو یادونه کړې ده.

په ۲۰۲۱ کال کې اماراتو او سعودي عربستان د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د شورا د هغو خپلواکو کارپوهانو د ډلې د ماموریت د پای ته رسولو لپاره د لابي هڅې هم کړې وې چې په یمن کې یې د بشري حقونو سرغړونې څېړلې.

د ملګرو ملتونو د مشرتابه لپاره د نوماندې وړتیا تر پوښتنې لاندې

د بشري حقونو د څار سازمان وايي، د اکتوبر پر ۲۷مه د ملګرو ملتونو له غړو هېوادونو او مدني ټولنو سره په یوه متقابل بحث کې له نسیبې څخه د سوډان په اړه د ملګرو ملتونو د کارپوهانو او حقیقت موندنې ماموریت د راپورونو د ردولو په اړه پوښتنه وشوه.

د سازمان په وینا، نوموړې د دې پوښتنې مستقیم ځواب ورنه کړ چې ایا د ملګرو ملتونو د عمومي منشي په توګه به هم د دغه سازمان د خپلو څېړنیزو بنسټونو موندنې ردوي که نه. هغې یوازې وویل چې د اماراتو د وزیرې له دندې یې رخصتي اخیستې او د متحده عربي اماراتو په اړه پوښتنې باید د دغه هېواد له حکومت سره شریکې شي.

د بشري حقونو د څار سازمان د مدافعې چارو مشر برونو ستاګنو اورګارته ویلي، د ملګرو ملتونو غړي هېوادونه باید د نسیبې د نوماندۍ پر مهال د دې په اړه جدي پوښتنې مطرح کړي چې ایا نوموړې به د دغه سازمان د خپلواکۍ، بشپړتیا او څېړنیزو بنسټونو دفاع وکړي، په ځانګړي ډول په داسې وخت کې چې د دغو بنسټونو پر فعالیتونو فشارونه زیات شوي دي.

د بشري حقونو د څار سازمان په دې توګه د ملګرو ملتونو د عمومي منشي د څوکۍ لپاره د نسیبې د وړتیا او د بشري حقونو په اړه د هغې د دریځ په اړه اندېښنې څرګندې کړې دي.

د دغو خبرو یوه خبر باوري چارواکي رویترز ته ویلي چې دا نوې طرحه د یکشنبې په ورځ وړاندې شوې او د روانې اونۍ تر پایه د تهران د رسمي ځواب تمه کېږي. قطر او پاکستان د دغې جګړې د ختمولو لپاره د منځګړیتوب مشري کوي، چې نړیواله بېړۍ چلوونه او د نفتو رسول یې له ګډوډۍ سره مخ کړي دي.

دغه باوري سرچینې ویلي چې د قطر په وړاندیز شوې مسوده کې اووه ورځنی مهالوېش ټاکل شوی چې د واشنګټن او تهران اندېښنې حل کړي او دواړه لوري هره ورځ د باور جوړونې عملي ګامونه پورته کړي. هغه زیاته کړې چې دا بهیر د راتلونکې اونۍ په پیل کې عملي کېدای شي او څو هېوادونه به یې ضمانت وکړي. خو د خبرو یوه ایراني چارواکي ویلي چې دوحې یوازې د نه منلو وړ افکار مخې ته اېښي او دا رسمي وړاندیز نه ګڼل کېږي.

د ده په وینا، تهران به د خپل اټومي پروګرام په اړه هېڅ راز انعطاف ونه ښيي. بل خوا د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د چهارشنبې په ورځ وویل چې تهران له منځګړو سره په اړیکه کې دی او دیپلوماسۍ ته فرصت ورکوي.

د امریکا اداره غواړي چې د جګړې د ختمولو په خبرو کې له پیله د ایران اټومي پروګرام شامل وي، خو تهران ټینګار کوي چې لومړی باید د ایران پر بندرونو د امریکا کلابندي لیرې او د نفتو پر صادراتو بندیزونه ختم شي.

واشنګټن دا رد کړې وه چې د هرمز تنګي د پرانیستلو پخوانۍ طرحه د اټومي بحث پرته ومني.

هم‌مهاله، په سعودي عربستان کې د راس تنوره د تېلو پر تر ټولو ستر تصفیه ځای د یمن د حوثي وسله والو له برید وروسته د برنټ نفتو بیه له یوې سلنې زیاته لوړه شوه او تر ۱۱۵ ډالرو واوښته. دغو بریدونو د هرمز تنګي ترڅنګ د باب المندب تنګي پر خوا هم جګړه پراخه کړې ده.

له بلې خوا، د یکشنبې د غونډې پر مهال اندېښنې وې چې ښایي د اسراییل لومړی وزیر بنیامین نتانیاهو، چې د ټولټاکنو له سیالۍ سره مخ دی، پر اسلامي جمهوریت بریدونه بیا پیل کړي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرامپ هم پر ایران د نویو بریدونو ګواښونه تکرار کړي، په داسې حال کې چې ایراني چارواکو ګواښ کړی که بریدونه وشي نو د خلیج په سمندر کې تر اوبو لاندې مخابراتي مزي به په نښه کړي. د روان وضعیت د کابو کولو لپاره د سعودي عربستان، ترکیې او پاکستان جګپوړو چارواکو هم په تهران کې له ایراني چارواکو سره کتلي، په داسې حال کې چې قطر له ایرانه غوښتي چې پر خلیجي هېوادونو ګواښونه ودروي او د هرمز تنګی پرانیزي.

د امریکا، اسراییل او ایران ترمنځ مستقیمه پوځي نښته د ۱۴۰۴ کال په حوت میاشت کې د امریکا او اسراییل په هغو ګډو بریدونو سره پیل شوه چې د علي خامنه‌ای د وژل کېدو لامل شول.

تر دې وړاندې، د ۱۴۰۵ کال په چنګاښ میاشت کې د جنیوا او اسلام‌اباد له ناکامو خبرو وروسته د دواړو خواوو ترمنځ د «اسلام‌اباد تفاهم‌لیک» لاسلیک شوی و، خو دا تفاهم مات شو او د دواړو لورو ترمنځ ۱۷ ورځنۍ نښته رامنځته شوه.

د عمان په منځګړیتوب وروستۍ خبرې اترې هم تر ډېره د هرمز تنګي پر پرانیستلو متمرکزې پاتې شوې دي، ځکه واشنګټن د دغه حیاتي سمندري لارې پرانیستل خپله لومړیتوب بولي.