وال‌سټریټ ژورنال: ایران لا هم له ۱۵۰۰ تر ۲۵۰۰ توغندي لري

د راپور له مخې، په دغه قضیو کې د داعش انلاین تبلیغاتو خپرول، د یادې ډلې د غړیتوب لپاره د کسانو هڅول، له پلویانو سره اړیکې او د احتمالي بریدونو پلانول شامل دي. راپور کاږي، دغه پېښې د داعش د وړتیا ښکارندويي کوي چې د خپلې ځمکنۍ واکمنۍ له لاسه ورکولو سره، سره د انلاین فعالیتونو له لارې د نویو کسانو افراطي کولو او جذبولو ته دوام ورکوي.

هسپانیا

د راپور له مخې، د اکټوبر په ۲۰مه د هسپانیا پولیسو د بارسلونا او تاراګونا په ولایتونو کې دوه کسان د «ترهګریزو» افکارو د خپرولو او روزنې په تور نیولي دي. ویل کېږي، چې دغه کسانو په وار، وار د جهادي ډلو اړوند وېب‌پاڼې کتلې او د داعش تبلیغاتي مطالب یې لوستي وو.

د امریکا فدرالي څېړنیزې ادارې (FBI) هسپانوي پولیسو ته د تاراګونا د یوه اوسېدونکي د افراطي کېدو په اړه معلومات ورکړي وو. د څېړنو پرمهال پولیس وتوانېدل، نوموړی له یوه بل کس سره چې په بارسلونا کې اوسېده ونیسي. د شکمنو کسانو ځینې انلاین فعالیتونه منځني ختیځ ته د سفر او په جهادي فعالیتونو کې د ګډون پر احتمال راڅرخېدل.

همدارنګه، د نومبر په درېیمه پولیسو د بارسلونا په راوال سیمه کې یو بل کس د ترهګریزو افکارو د خپرولو په تور نیولی دی. نوموړی تر دې مخکې په ۲۰۱۸کال کې هم د ترهګرۍ د ملاتړ په تور نیول شوی و؛ خو په ۲۰۲۱کال کې د څار تر شرایطو لاندې خوشې شوی و.

کاناډا

د کاناډا پولیسو د اکټوبر په ۲۶مه د البرټا ایالت یو ۱۷ کلن ځوان د «ترهګرۍ» اړوند جرم په تور نیولی دی. د راپور له مخې، د پولیسو د ملي امنیت څېړنیزې ډلې د روان کال په فبرورۍ کې وروسته له هغې څېړنې پیل کړې چې د شکمن ځوان او داعش پورې تړلو کسانو ترمنځ انلاین اړیکې وموندل شوې.

دغه ځوان د کاناډا د قوانینو له مخې، د هویت د خوندي پاتې کېدو په موخه نه‌دی پېژندل شوی او ټاکل شوې وه د نومبر په درېیمه محکمې ته حاضر شي.

اېټالیا

د راپور له مخې، د نومبر په څلورمه د اېټالیا د کارابینیري پولیسو د وارېزه ولایت په یوه عملیات کې د تونس اصله ۲۷ کلن کس نیولی دی. نوموړی د داعش د غړیتوب د هڅونې او د «ترهګریزو» مطالبو د ساتلو په تور نیول شوی دی.

د هغه په اړه څېړنې وروسته له هغې پیل شوې، چې په مارچ میاشت کې یې د خپل کور ترڅنګ یوه بڼ ته د کراسبو (غشي ویشتونکې وسلې) څو غشي ویشتي وو. پولیسو د کور د پلټنې پر مهال وسله او مهمات ترلاسه کړي وو. وروسته د شکمن کس د خواله رسنیو په حسابونو کې د داعش تبلیغاتي مطالب وموندل شول. د راپور له مخې، د هغه په ټیلیګرام حساب کې د داعش د بېرغ انځور هم خپور شوی و.

اسراییل

د اسراییلي رسنیو د راپورونو له مخې، د اکټوبر په ۱۳مه د دغه هېواد په شمال کې د ام‌الفحم ښار یو ۱۸ کلن اوسېدونکی د اسراییلي سرتېرو پر ضد د برید د پلانولو په تور نیول شوی و. ویل کېږي، چې نوموړي له داعش سره بیعت کړی و او د پولیسو د یو میاشتني څېړنیز بهیر په ترڅ کې یې د برید د پلانولو شواهد موندل شوي دي.

همدارنګه، د نومبر په دویمه اسراییلي رسنیو راپور ورکړ چې د شفارم ښار ۲۱ کلن محمد سویطات د سپټمبر په ۲۸مه د پولیسو او شین‌بت امنیتي ادارې په ګډو عملیاتو کې نیول شوی و.

د راپور له مخې، د سویطات له نیول کېدو وروسته په پلټنو کې څرګنده شوې، چې نوموړي له داعش سره بیعت کړی، د یادې ډلې تبلیغاتي مطالب یې انلاین خپاره کړي، له پلویانو سره یې اړیکې ساتلې او هڅه یې کړې چې خپل ملګري هم یادې ډلې ته جذب کړي.

راپور زیاتوي، چې دغه دوه نیونې په اسراییل کې د روان کال له اګست میاشتې راهیسې د داعش اړوند اوومه پېښه ده.

سویډن

د سویډن چارواکو د نومبر په شپږمه اعلان وکړ، چې یو ۱۹ کلن ځوان یې د ترهګریز برید د چمتو کولو، په ترهګریز سازمان کې د جدي ګډون او د ترهګرۍ د عامه هڅونې په تور محاکمې ته معرفي کړی دی.

د څېړونکو په وینا، شکمن کس د مارچ له لومړۍ څخه د اپرېل تر ۱۳مې پورې د دغه هېواد په لوېدیځ کې د هالمستاد ښار پر یوه لېسه د چړې برید پلان کړی و. نوموړي له داعش سره د بیعت ترڅنګ د یادې ډلې تبلیغاتي مطالب هم خپرول.

د راپور له مخې، دغه ځوان د اپرېل په میاشت کې د نیول کېدو پر مهال ۱۸ کلن و.

داعش خراسان او په افغانستان کې یې فعالیتونه

داعش خراسان د داعش سیمه‌ییزه څانګه ده، چې په ۲۰۱۵کال کې یې په افغانستان او شاوخوا سیمه کې فعالیت پیل کړ. یادې ډلې په افغانستان کې د طالبانو له واکمنېدو وروسته هم خپل فعالیتونه او د کسانو د جذب هڅې روانې ساتلې دي.

د اروپایي ټولنې د پناه غوښتنې ادارې (EUAA) د ۲۰۲۶کال د فبرورۍ د راپور له مخې، د ملګرو ملتونو د څار ډلې په ۲۰۲۵کال کې د داعش خراسان د جنګیالیو شمېر شاوخوا دوه زره اټکل کړی و. د راپور له مخې، د یادې ډلې شبکې په ځانګړي ډول د افغانستان په شمالي او شمال‌ختیځو ولایتونو کې خواره واره فعالیت کوي او په بدخشان او کندوز کې یې د پلویانو او ملاتړو د زیاتېدو راپورونه ورکړل شوي دي.

د اروپایي ټولنې د یادې ادارې د معلوماتو له مخې، په افغانستان کې د داعش خراسان بریدونه د ۲۰۲۲کال له لوړې کچې وروسته کم شوي؛ خو یادې ډلې لاهم په ځینو ولایتونو کې بریدونه کړي او د طالبانو پر امنیتي ځواکونو او مذهبي لږکیو یې بریدونو دوام موندلی دی.

ورته مهال د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ۲۰۲۶کال د اګست په میاشت کې د داعش په اړه په یوه راپور کې ویلي، داعش خراسان له هغو ضربو سره، سره چې د طالبانو او پاکستان د عملیاتو له امله وررسېدلې؛ د افغانستان له خاورې بهر د بریدونو اراده لري او د پراخو مرګ‌ژوبلو د بریدونو لپاره د خپلو وړتیاوو د بېرته پیاوړتیا هڅې کوي.

ګوترېش د شنبې په ورځ (د لړم ۲۳مه) پر اېکس‌پاڼه لیکلي، چې د ملګرو ملتونو د سرمنشي په توګه یې په تېرو لسو کلونو کې د اقلیمي بدلونونو په اړه د حقیقت ویلو هڅه کړې ده.

نوموړي ویلي: «کله ناکله دا حقیقت ناارامه کوونکی و او کله ناکله یې هرکلی نه دی شوی؛ خو زما مسوولیت هېڅکله دا نه و چې حقایق د خلکو د خوښې وړ وګرځوم؛ بلکې مسوولیت مې دا و، چې د علمي شواهدو پر بنسټ حقیقت بیان کړم او په ځانګړې توګه هغه مهال روښانه خبرې وکړم چې حقیقت ویل ستونزمن وي».

ګوترېش زیاته کړې: «زه به د حقیقت ویلو ته دوام ورکړم او د هغه لپاره به مبارزه هم ونه دروم».

بل خوا د افغانستان په اړه د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام د ۲۰۲۶کال د جون په څلورمه په یوه راپور کې ویلي، چې د ۱۹۵۰کال راهیسې په افغانستان کې د تودوخې منځنۍ کچه شاوخوا ۱،۸ درجې سانتي‌ګراد لوړه شوې او اقلیمي بدلونونه د سېلابونو، وچکالۍ، واورې ښویېدنې او سختو واورینو توپانونو د زیاتوالي لامل شوي دي.

د دغه پروګرام د معلوماتو له مخې، په افغانستان کې هر کال تر ۲۰۰زرو ډېر کسان د اقلیمي پېښو له امله اغېزمنېږي او د ۲۰۲۵کال له فبرورۍ څخه تر جولای پورې سختو بارانونو او ناڅاپي سېلابونو په بېلابېلو ولایتونو کې مرګ‌ژوبله اړولې، زرګونه کسان یې بې‌ځایه کړي او کورونو، کرنیزو ځمکو او بنسټیزو تاسیساتو ته یې زیانونه اړولي دي.

همداراز د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي (یوناما) د ۲۰۲۶کال د جون په پنځمه ویلي، چې وچکالي او د اوبو کمښت په افغانستان کې تر ټولو پراخ اقلیمي ګواښونه دي او د دغه هېواد له نیمایي ډېر وګړي ورسره مخ دي.

د یوناما په وینا، په ننګرهار کې بزګران د کرنیزو حاصلاتو له پرله‌پسې زیانونو سره مخ دي او په کندهار، هلمند، نیمروز، زابل او روزګان کې د وچکالۍ، د ورښتونو کمښت او د ځمکې لاندې اوبو د بې‌کچې اېستلو له امله د اوبو سرچینې له جدي ګواښ سره مخ شوې دي.

یوناما زیاته کړې، چې په ځینو ولایتونو کې سېلابونه کورونه، کرنیزې ځمکې او بنسټیزې اسانتیاوې ویجاړوي؛ په داسې حال کې چې نورې سیمې د اوبو له کمښت سره لاس او ګرېوان دي.

د ملګرو ملتونو د دغه معلوماتو له مخې، د اقلیمي بدلونونو اغېزې په افغانستان کې د کرنې، خوراکي خوندیتوب، د څښاک اوبو او د خلکو پر معیشت مستقیمې اغېزې لري.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د شنبې په ورځ (د لړم ۲۳مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، د اقتصادي همکاریو سازمان (ایکو) د بهرنیو چارو وزیرانو ۳۰مه دوه ورځنۍ غونډه سبا (یکشنبه - دوشنبه) د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر محمد اسحاق ډار په مشرۍ په اسلام‌اباد کې پیلېږي.

په خبرپاڼه کې راغلي، د ایکو د وزیرانو له غونډې مخکې به د دغه سازمان د غړو هېوادونو د لوړ پوړو چارواکو غونډه وشي او په‌کې به د یاد سازمان فعالیتونه او پروګرامونه وڅېړل شي او بیا به د وزیرانو شورا په غونډه کې پرې بحث وشي.

پاکستان چې د ۲۰۲۶- ۲۰۲۷ کلونو لپاره د ایکو سازمان دوره‌يي مشري پر غاړه لري ویلي، چې د «یوه پیاوړي ایکو لپاره د سیمه‌ییزپالنې بیا راژوندي کول» تر شعار لاندې د دغه سازمان موخې پر مخ وړي او زیاته کړې یې ده: «د پاکستان مشري به د سیمه‌ییزو مشارکتونو د پیاوړتیا لپاره د سیمه‌ییز اتصال پر پیاوړي کولو او د سیمه‌ییزې یووالي پر ژورولو متمرکزه وي او د لا زیاتې هوساینې، دوامدارې پراختیا او یوې لا ډېرې یو موټي او پیاوړې ایکو سیمې په لور به ګډې هڅې وهڅوي».

سره له دې چې افغانستان د اقتصادي همکاریو سازمان (ایکو) غړی هېواد دی، خو پاکستان د ایکو سازمان د مشر په توګه طالبانو ته په یاده غونډه کې د ګډون بلنه نه‌ده ورکړې، مګر د یادې غونډې لپاره په تابیاوو او په ځانګړې توګه په بنرونو کې د افغانستان د جمهوري نظام پر مهال درې رنګه بیرغ لیدل کېږي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند سجاد حیدر خان د تېرې یکشنبې په ورځ (د لړم ۱۷مه) افغانستان انټرنشنل ته وویل: «موږ د ایکو سازمان د کړنلارې له‌مخې افغانستان ته بلنه نه‌ده ورکړې».

خو د ایکو سازمان په غونډو کې د طالبانو د استازو ګډون یو شان نه‌دی پاتې شوی. تر دې مخکې یادې ډلې د ایکو سازمان په ځینو غونډو کې ګډون کړی او ځینو نورو ته نه‌ده بلل شوې.

د طالبانو د ریاست‌الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر د ۱۴۰۴ کال په چنګاښ میاشت کې د اذربایجان په پلازمېنه باکو کې د ایکو سازمان د مشرانو په اوولسمه غونډه کې ګډون او وینا کړې وه.

د پاکستان له‌خوا د ایکو سازمان غونډې ته د طالبانو د نه‌بللو په غبرګون د طالبان اقتصاد وزارت مرستیال عبداللطیف نظر ویلي، چې سیاسي اختلافونه باید په دغې غونډه کې د دوی د ګډون مخه ونه‌نیسي او زیاته کړې یې وه: «د ایکو غونډه چې اقتصادي بڼه لري او د اقتصادي همکاریو د پیاوړتیا په موخه جوړیږي، افغانستان باید په‌کې ګډون ولري. ان که د سیاسي موضوعاتو په اړه د نظر اختلاف هم موجود وي، د ګډون او حضور لاره باید تړلې پاتې نه‌شي».

د یادونې وړ ده، چې افغانستان د اقتصادي همکاریو سازمان (ایکو) غړی هېواد دی. ایران، پاکستان، ترکیه، اذربایجان، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان، ترکمنستان او ازبکستان هم د دغه سازمان نور غړي هېوادونه دي.

د امریکا د ترانسپورټ وزیر شان ډافي ویلي، د جمعې ورځې له پېښو وروسته عادي حالت ته د بېرته ګرځېدو بهیر به وخت ونیسي.

هغه زیاته کړې، چې لسګونه زره مسافر بند پاتې شوي او ښايي ډېری یې اړ شي چې شپه په هوايي ډګرونو کې تېره کړي.

د مخابراتي اړیکو ګډوډۍ او د الوتنو ځنډولو له امله په امریکا کې زرګونه الوتنې له ځنډ او لغو کېدو سره مخ شوې.

فاکس‌نیوز د «فلایټ اېر» په نوم د الوتنو د څارنې وېب‌پاڼې په حواله لیکلي، چې د امریکا د فډرالي هوايي چلند ادارې د سراسري ځنډولو د امر له امله د جمعې په ورځ د دغه هېواد دننه، دغه هېواد ته د راتلونکو او ترې تلونکو الوتنو له ډلې څه باندې څلور زره او ۴۰۰ الوتنې لغو شوې دي.

د فلایټ اېر د وروستیو شمېرو له مخې، څه باندې ۱۰ زره نورې الوتنې هم له ځنډ سره مخ شوې دي.

په نړیواله کچه هم دې وېب‌پاڼې د څه باندې پنځه زره او ۱۰۰ الوتنو لغوه کېدل او د څه باندې ۲۶ زره نورو الوتنو ځنډ یې ثبت کړی دی.

فاکس‌نیوز ویلي، دغه شمېرې د الوتنو ګډوډۍ ښيي او په دې معنا نه‌ده، چې ټولې لغو شوې یا ځنډېدلې الوتنې د امریکا د فډرالي هوايي چلند ادارې د مخابراتي ستونزې له امله وې.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د الوتنو د ګډوډۍ په اړه ویلي، چې داسې نه‌ښکاري چې دا ستونزه د سایبري برید یا مصنوعي ځیرکتیا له امله رامنځته شوې وي.

هغه زیاته کړې، ښايي دا ستونزه له داسې یوه سیسټم سره تړاو ولري چې پر ځینو زړو او خرابو تجهیزاتو تکیه لري؛ هغه تجهیزات چې ده یې د نوي کولو هڅه کړې ده.

د امریکا د کورني امنیت وزیر مارک‌وین مولین هم د الوتنو د ځنډولو د پرېکړې په اړه ویلي: «هېڅ سایبري برید نه‌دی شوی».

هغه زیاته کړې، چې دغه ستونزه له مایکروسافټ سره هم هېڅ تړاو نه‌لري او څرګنده کړې یې ده: «اوس مهال داسې ښکاري چې وضعیت د سمېدو پر لور روان دی».

هغه زیاته کړې: «موږ د ستونزې د حل لپاره هڅې کوو».

د امریکا د فډرالي هوايي چلند ادارې د جمعې په ورځ په یوه بې‌ساري اقدام کې، د «غیرعادي وضعیت» او «خوندیتوب ته د پاملرنې» له امله په ټول هېواد کې الوتنې وځنډولې.

د دې ادارې په وینا، دغه پرېکړه د هوايي ټرافیک د کنټرول په سیسټم کې د پراخې ګډوډۍ له امله شوې ده.

د امریکا د ترانسپورټ وزیر شان ډافي په ټولنیزو رسنیو کې په یوه پیغام کې د دې ستونزې پخلی کړی او ویلي یې دي، چې «د مخابراتو یوې ستونزې د الوتنو په مسیرونو کې د هوايي ټرافیک د کنټرول ټول مرکزونه اغېزمن کړي دي».

هغه زیاته کړې، چې د فډرالي هوايي چلند ادارې تخنیکي کارپوهان د دې ستونزې د ارزونې په حال کې دي.

د جمعې ورځې د الوتنو ځنډول د امریکا په معاصر تاریخ کې د دې ډول درېیمه سراسري پېښه بلل کېږي.

د امریکا د فډرالي هوايي چلند ادارې تر دې وړاندې هم دوه ځله په ټول هېواد کې الوتنې ځنډولې وې؛ لومړی ځل د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر په ۱۱مه، د نیویارک د سوداګرۍ پر نړیوال مرکز له ترهګریزو بریدونو وروسته او دویم ځل د ۲۰۲۳ کال د جنورۍ په ۱۱مه، د دې ادارې په هغه سیسټم کې د ستونزې له امله چې پیلوټانو ته یې د خوندیتوب خبرتیاوې لېږلې.

د امریکا د هوايي ځواک د عامه اړیکو ادارې د نومبر پر ۱۳مه په یوه خپاره کړي راپور کې ویلي، چې دغه ازموینه تېره اوونۍ د کالیفورنیا ایالت له «اېډوارډز» هوايي اډې څخه د الوتنې پر مهال ترسره شوې ده.

د راپور له مخې، په دې ازموینه کې د بي ـ ۲۱ رایډر یوې ازمایښتي الوتکې دودیزه وسله خوشې کړې، چې د الوتکې د ډیجیټلي ماډلونو او د هغې د پرانیستې سیسټمي جوړښت د بشپړتیا کچه یې تایید کړې ده. دغه ازموینه همداراز د نوو وسلو د چټک مدغمولو او د الوتکې د برید وړتیا څرګندوي.

د امریکا د هوايي ځواک مشر «ټراي مېنک» ویلي: «بي ـ ۲۱ داسې طرحه شوې چې د جګړې ډګر ته د نوو وسلو د چټک مدغمولو له لارې، جنګي ځواکونو ته لا پیاوړې وړتیاوې برابرې کړي او په عین حال کې یې د باور وړتیا او ساتنه اسانه وي.»

نوموړي زیاته کړې: «د دې ازموینې بریا ښيي چې موږ په چټکۍ سره د ځان عیارولو وړتیا لرو او که د جګړې د مخنیوي هڅې ناکامې شي، هر هدف په نښه کولای شو.»

په راپور کې ویل شوي، چې د ازموینې چمتووالی د بي ـ ۲۱ د ډیجیټلي دوه‌ګوني چاپېریال په کارولو سره د زرګونو ساعتونو مجازي ازموینو او ماډل‌جوړونې پر بنسټ ترسره شوی دی. دې چارې د الوتکې له ازمایښتي ټیم سره مرسته کړې چې د وسلو د مدغمولو بهیر چټک کړي او د الوتکې له الوتلو مخکې د وسلې د مسیر اټکل او اصلاح په لوړه کچه دقت سره ترسره کړي.

د امریکا د هوايي ځواک لوی درستیز جنرال «کېن ویلسباخ» ویلي: «د وسلو دا ازموینه ثابتوي چې د بي ـ ۲۱ پروګرام په بریالیتوب سره پر مخ روان دی. موږ د داسې یوه ځواکمن هوايي ځواک د الوتکو یوې ټولګې د جوړولو په حال کې یو چې په راتلونکو لسیزو کې به زموږ ګډو پوځي ځواکونو ته د دښمن د دفاعي لیکو د ماتولو او د دقیقو بریدونو لپاره د باور وړ انتخابونه برابر کړي.»

بي ـ ۲۱ رایډر د نړۍ لومړنۍ او یوازینۍ شپږم نسل لرونکې، د اوږده واټن او د پیاوړو دفاعي سیستمونو د نفوذ وړ بم غورځوونکې الوتکه بلل شوې، چې د سختو پوځي شرایطو پر مهال د بقا، له بدلونونو سره د عیارېدو او له نورو پوځي سیستمونو سره د شبکوي اړیکو وړتیا لپاره طرحه شوې ده.

د امریکا د هوايي ځواک د معلوماتو له مخې، ټاکل شوې د دغو الوتکو لومړۍ جوپه په ۲۰۲۷ کال کې د سوېلي ډاکوټا ایالت په «ایلزوورث» هوايي اډه کې ځای پر ځای شي.