• العربية
  • فارسی
  • English
BrandBrand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo
روغتیا او ژوند

ننګرهار کې د ډینګي ناروغۍ د لېږدوونکو غوماشو د له‌منځه وړلو کمپاین پیل شو

۲۸ لړم ۱۴۰۵ - ۱۹ نومبر ۲۰۲۶، ۰۷:۲۶ GMT+۰تازه شوی: ۲۸ لړم ۱۴۰۵ - ۱۹ نومبر ۲۰۲۶، ۰۹:۲۳ GMT+۰

د ننګرهار لپاره د طالبانو درسنیو دفتر وايي، د دغه ولایت په چپرهار ولسوالۍ کې د ډینګي ناروغۍ د لېږدونکو غوماشو د له‌منځه وړلو لپاره د دوا شیندلو کمپاین پیل شوی دی. د یادو مسوولینو په وینا، دغه کمپیاین د روغتیا نړیوال سازمان او یونیسف په همکارۍ ترسره کېږي.

د ننګرهار په مرکز جلال‌اباد کې د ډینګي ناروغۍ له امله د دوو ځوانانو له مړه کېدو او د ډینګي ناروغۍ د پېښو له زیاتېدو وروسته د تېرې اونۍ د یکشنبې په ورځ (د لړم ۱۷مه) په دغه ولایت کې د دغې ناروغۍ د وضعیت د ارزونې په موخه یوه ځانګړې کمېټه وټاکل شوه.

د ننګرهار لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د پنجشنبې په ورځ (د لړم ۲۸مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د دغه ولایت په چپرهار ولسوالۍ کې د ډینګي ناروغۍ د لېږدونکو غوماشو د له‌منځه وړلو لپاره د دوا شیندلو کمپاین پیل شوی او ټاکل شوې چې د پلان له مخې نورو سیمو ته هم وغځول شي.

د ننګرهار لپاره د طالبانو د عامې روغتیا رییس امین‌الله شریف وویل: «دغه کمپاین د ملاریا او نورو ساري ناروغیو د کنټرول مدیریت له خوا د رحمت فامیلیو له سیمې پیل شوی دی».

د ننګرهار لپاره د طالبانو ولایتي مسوولینو ویلي، د ډينګي ناروغۍ د دوا شیندلو دغه کمپاین د روغتیا نړیوال سازمان او یونیسف په همکارۍ ترسره کېږي.

د روغتیا نړۍوال سازمان په یوه خپور شوي راپور کې راغلي، چې په ننګرهار کې د ډینګي تبې شکمنې پېښې د پام وړ زیاتې شوې دي. د راپور له مخې، یوازې په روانه میاشت کې له زرو څخه زیاتې شکمنې پېښې ثبت شوي، چې د تېرې میاشتې پرتله نږدې اته سلنه زیاتوالی ښيي.

د ننګرهار ځايي اوسېدونکي له روغتیايي مسوولینو غواړي، چې د ډینګي ناروغۍ د خپرېدو د مخنیوي لپاره د غوماشو ضد کمپاینونه پراخ او د ناروغانو د تشخیص او درملنې اسانتیاوې زیاتې کړي.

د ډیورند کرښې ها غاړه په خیبر پښتونخوا کې د ډینګي تبې ناروغۍ د ثبت شویو پېښو شمېر ۴ زره او ۸۵۶ ته رسېدلی چې تر ټولو ډېرې پېښې یې په کوهاټ ولسوالۍ کې ثبت شوې دي.

د روغتیاپالانو په وینا، دغه ناروغي له پاکستان څخه له اېستل کېدونکو افغان کډوالو سره د هېواد په ختیځو ولایتونو کې خپره شوې ده.

د یادونې وړ ده، ډینګي یوه ویروسي ناروغي ده، چې د اخته شوي غوماشي د چیچلو له لارې انسانانو ته لېږدول کېږي. دا ناروغي له یوه انسان څخه بل ته د عادي تماس، لاس ورکولو او یا یو ځای کېناستو له لارې نه لېږدېږي، خو اخته غوماشی کولای شي ویروس نورو کسانو ته انتقال کړي.

ډېر لیدل شوي

ملګرو ملتونو په افغانستان کې د اړمنو کسانو د ملاتړ لپاره ۱۸ میلیونه ډالر ځانګړي کړي
۱

ملګرو ملتونو په افغانستان کې د اړمنو کسانو د ملاتړ لپاره ۱۸ میلیونه ډالر ځانګړي کړي

۲

هبت‌الله: د امیر او مامور مقام ټولو ته معلوم دی

۳

د کوټې د وچې مېوې سوداګر: افغانستان سره د لارو بندښت مو کاروبار له ناورین سره مخ کړی

۴

د مقاومت ډلو غبرګون: هبت‌الله شریک نه، بلکې مامور غواړي

۵

د هبت‌الله د بلنې په اړه د ضیا غبرګون: موږ د دولتي څوکۍ لپاره نه جنګېږو

•
•
•

نور خبرونه

افغانستان کې د خوارځواکۍ د درملنې لپاره د ماشومانو د بستر کېدو شمېر ۲۸ سلنه زیات شوی

۲۸ لړم ۱۴۰۵ - ۱۹ نومبر ۲۰۲۶، ۰۶:۲۹ GMT+۰
100%

د بې‌پولې ډاکټرانو سازمان وايي، افغانستان کې د خوړو د کمښت او بې‌وزلۍ له امله د ماشومانو خوارځواکۍ پېښې زیاتې شوې او ګڼې کورنۍ نه شي کولای ماشومانو ته کافي او مغذي خواړه برابر کړي. دوی زیاتوي، په دغه هېواد کې د خوارځواکۍ د درملنې لپاره د ماشومانو بستر کېدو شمېر ۲۸ سلنه زیات شوی.

دغه سازمان د چهارشنبې په ورځ (د لړم ۲۷مه) په یوه راپور کې ویلي، د ۲۰۲۶ کال له جنورۍ تر اګست پورې یې په هرات، هلمند او کندهار ولایتونو کې د سختې حادې خوارځواکۍ له امله د ماشومانو د بستر کېدو ۸ زره او ۴۸۷ پېښې ثبت کړې دي. دا شمېر د ۲۰۲۵ کال د همدې مودې په پرتله ۲۸،۲۴ سلنه زیاتوالی ښيي.
د راپور له مخې، د شپږو میاشتو څخه د کم عمره ماشومانو د بستر کېدو شمېر هم د تېر کال د همدې مودې په پرتله ۳۱،۵ سلنه زیات شوی دی. دغه ماشومان په یادو درېیو ولایتونو کې د خوارځواکۍ د درملنې په مرکزونو کې د ټولو بستر شویو ماشومانو له ۲۶،۵ تر ۳۵،۷ سلنې جوړوي.
د بې‌پولې ډاکټرانو سازمان په خپل راپور کې د کندهار د نازیې په نوم د یوې مور کیسه هم خپره کړې چې خپل یو نیم کلن زوی احمد یې د سختې خوارځواکۍ او نس‌ناستې له امله روغتون ته وړی دی. د نازیه په وینا، د خوړو د نشتوالي له امله یې نه شو کولای خپل ماشوم ته شیدې ورکړي او ان د چای لپاره یې د بورې د اخیستو وس هم نه درلود.
دغه مور چې د شپږم ماشوم د زېږون په تمه ده، وايي، مېړه یې د کار موندلو لپاره له دوو تر دریو اوونیو له کوره بهر وي، خو بېرته له تشو لاسونو راګرځي.
په راپور کې د هلمند د یوې بلې مور، پروانې، ستونزې هم یادې شوې دي. د هغې پنځه نیم کلنه لور روبینا د سختې خوارځواکۍ او روغتیايي ستونزو له امله د درېیم ځل لپاره د بست روغتون د خوارځواکۍ د درملنې مرکز ته بستر شوې ده. پروانې مخکې هم یو ماشوم د سختې خوارځواکۍ له امله له لاسه ورکړی دی.
د بې‌پولې ډاکټرانو سازمان د افغانستان د طبي برخې همغږې کوونکې، انا بانډا ویلي، ځینې میندې خپل خوارځواکي ماشومان دوه یا درې ځله د درملنې لپاره روغتونونو ته راولي، خو کله چې بېرته کورونو ته ستنېږي، له هماغو ستونزو سره مخ وي او د کافي او مغذي خوړو د برابرولو وس نه لري.
د نوموړې په وینا، بې‌وزلي، روغتیايي مرکزونو ته اوږده واټنونه، د پالونکو روغتیايي ستونزې او د تګ راتګ محدودیتونه د دې لامل کېږي چې کورنۍ د ماشومانو درملنه په دوامداره توګه تعقیب نه کړي. هغې زیاته کړې چې د ځینو روغتیايي مرکزونو د تغذیې د مرستندویه توکو کمښت هم د درملنې بهیر ستونزمن کړی دی.
راپور ټینګار کوي چې د امیندوارۍ پر مهال د میندو خوارځواکي د ماشومانو روغتیا هم ګواښي او د کم وزن لرونکو ماشومانو د زېږون احتمال زیاتوي. دغه ماشومان له لومړیو ورځو د خوارځواکۍ او ناروغیو له لوړ خطر سره مخ وي.
د بې‌پولې ډاکټرانو سازمان د معلوماتو له مخې، د نړیوالو بشري مرستو د بودجې کمښت د افغانستان پر روغتیايي نظام فشار زیات کړی دی. د روغتیا نړیوال سازمان ویلي، د ۲۰۲۶ کال تر جون پورې د افغانستان د بشري روغتیايي مرستو لپاره د اړتیا وړ بودجې یوازې ۱۹ سلنه برابر شوې وه.
د راپور له مخې، د ۲۰۲۶ کال له جنورۍ تر جون پورې په ټول افغانستان کې د بودجې د کمښت له امله ۲۹۵ روغتیايي مرکزونه تړل شوي یا یې فعالیتونه ځنډول شوي دي، چې شاوخوا ۲،۱۷ میلیونه کسان یې له روغتیايي خدمتونو څخه اغېزمن کړي دي. په دې کې په هلمند او کندهار کې ۵۳ او په هرات کې ۱۹ روغتیايي مرکزونه شامل دي.
د خوارځواکۍ د حاد وضعیت د وروستي ارزونې له مخې، اټکل کېږي چې په ۲۰۲۷ کال کې به د شپږو میاشتو او پنځو کلونو ترمنځ ۴،۰۴ میلیونه افغان ماشومان د حادې خوارځواکۍ درملنې ته اړتیا ولري، چې نږدې ۱،۱ میلیونه به یې له سختې خوارځواکۍ سره مخ وي. دا شمېر د ۲۰۲۶ کال په پرتله ۱۶ سلنه زیاتوالی ښيي.
همداراز اټکل شوی چې په راتلونکي کال کې به ۱،۲۷ میلیونه امیندواره او شیدې ورکوونکې ښځې هم د خوارځواکۍ درملنې ته اړتیا ولري.
دغه سازمان له مرستندویانو، روغتیايي چارواکو او اړوندو ادارو غوښتي چې په افغانستان کې د تغذیې پروګرامونو او اساسي روغتیايي خدمتونو لپاره بودجه بېرته زیاته او د مرستو بهیر پیاوړی کړي.

د اقلیم ۳۱مې غونډې ته د طالبانو نه بلنه؛ افغانستان له جدي چاپېریالي بحران سره مخ دی

۲۸ لړم ۱۴۰۵ - ۱۹ نومبر ۲۰۲۶، ۰۴:۲۳ GMT+۰
100%

طالبان د ملګرو ملتونو د اقلیمي بدلونونو په ۳۱مه نړیواله غونډه کې ګډون نه لري، ځکه د غونډې جوړونکو ورته رسمي بلنه نه ده ورکړې. دا په داسې حال کې ده چې افغانستان د اقلیمي بدلونونو له امله له وچکالیو، سېلابونو، د اوبو کمښت او د ځمکو د تخریب له جدي ستونزو سره مخ دی.

د ډیپلوماټ ورځپاڼې د راپور له مخې، طالبانو په ۲۰۲۴ کال کې د اذربایجان په پلازمېنه باکو کې د اقلیم په ۲۹مه غونډه (کاپ۲۹) کې د لومړي ځل لپاره د څارونکو په توګه ګډون کړی و، خو په ۲۰۲۵ کال کې د برازیل په کوربه‌توب د اقلیم په ۳۰مه غونډه او سږ کال په ترکیه کې د ۳۱مې غونډې لپاره بلنه نه ده ورکړل شوې.
د طالبانو د استازو نه ګډون په نړیوالو اقلیمي خبرو اترو کې د افغانستان رسمي ګډون محدودوي، په داسې حال کې چې دغه هېواد د اقلیمي بدلونونو له سختو اغېزو سره مخ دی.
د افغانستان د چاپېریال ساتنې ملي ادارې د معلوماتو له مخې، د ۱۹۵۰ او ۲۰۱۰ کلونو ترمنځ په افغانستان کې د تودوخې درجه ۱،۸ سانتي‌ګراد لوړه شوې چې د نړۍ د منځنۍ کچې دوه برابره ده. همداراز، هر کال سېلابونه، وچکالۍ، واورې ښویېدنې او واورین توپانونه شاوخوا ۲۰۰ زره کسان اغېزمنوي.
راپور زیاتوي چې د لسیزو جګړو، بېوزلۍ، کمزورو بنسټونو او لومړنیو خدمتونو ته د محدود لاسرسي له امله د اقلیمي بدلونونو اغېزې لا پسې سختې شوې دي.
د راپور په وینا، طالبانو په ۲۰۲۱ کال کې واک ته تر رسېدو وروسته د لرګیو پر سوداګرۍ بندیز اعلان کړ او د ځنګلونو د ناقانونه پرې کولو د مخنیوي لپاره یې ځانګړې پوځي قطعه جوړه کړه. دغه راز یې د ۲۰۲۳ او ۲۰۳۰ کلونو ترمنځ د ۲۰۰ میلیونو ونو د کېنولو هدف هم اعلان کړی دی.
خو لا هم طالبانو د اقلیمي ستونزو د حل لپاره یوه هر اړخیزه او په کافي بودجه سمباله ملي تګلاره نه ده جوړه کړې.
د راپور له مخې، د افغانستان په شمالي، لوېدیځو او سویلي سیمو کې د ځمکو له ۷۵ سلنې زیاته برخه د دښت کېدو له ګواښ سره مخ ده. پرله‌پسې وچکالیو کرنیز محصولات کم کړي، څړځایونه یې زیانمن کړي او د خوړو نه خوندیتوب یې زیات کړی دی.
همداراز، د بېوزلۍ او د ارزانه انرژۍ د بدیلو سرچینو د نشتوالي له امله میلیونونه افغانان د پخلي او تودوخې لپاره پر لرګیو او سکرو تکیه کوي، چې دې چارې د ځنګلونو پر پاتې شونو فشار زیات کړی دی.
د ډبرو سکرو ناقانونه استخراج، د اوبو د سرچینو ککړتیا او د ځمکو تخریب هم د افغانستان له مهمو چاپېریالي ستونزو څخه دي.
همداراز د طالبانو پر چاپېریالي سیاستونو نیوکه کېږي چې د ښځو، متخصصینو، مدني ټولنو او سیمه‌ییزو خلکو محدود ګډون د اغېزناکو چاپېریالي تګلارو د جوړولو او پلي کولو بهیر کمزوری کړی دی.
د خوړو نړیوال پروګرام د اټکل له مخې، په ۲۰۲۶ کال کې د افغانستان شاوخوا ۴۰ سلنه وګړي د خوړو له شدید نه خوندیتوب سره مخ کېدای شي.
دا په داسې حال کې ده چې افغانستان د اقلیمي بحران د مخنیوي لپاره نړیوالې همکارۍ، د طبیعي سرچینو دوامدار مدیریت او یوې هر اړخیزې چاپېریالي تګلارې ته اړتیا لري.

د اروپا پارلمان استازې: د طالبانو سیاستونه له جنسیتي توپیر پرته بل څه نه‌دي

۲۷ لړم ۱۴۰۵ - ۱۸ نومبر ۲۰۲۶، ۲۲:۰۳ GMT+۰
•
طاهر قادري
100%

له افغانستان سره د اړیکو لپاره د اروپا پارلمان د پلاوي مرستیاله الساندرا مورتي وايي، اروپا باید تر هغه وخته له طالبانو سره خپلې اړیکې عادي نه‌کړي؛ څو چې په افغانستان کې د بشري حقونو، په ځانګړي ډول د ښځو حقونو وضعیت ښه شوی نه وي.

هغې ټینګار کړی، چې «د ښځو حقونه باید هېڅکله د سیاسي معاملاتو قرباني نه‌شي». مورتي له افغانستان انټرنشنل راډیو سره په خبرو کې ویلي، طالبانو په منظم ډول ښځې له زده‌کړو، کار او په ټولنه کې له ګډون محرومې کړې دي.

هغې د طالبانو دغه سیاست «جنسیتي توپیر» بللی او له نړۍوالې ټولنې یې غوښتي، چې بشري مرستې روانې وساتي، پر طالبانو ډیپلوماتیک فشار زیات کړي او د ښځو د حقونو د سرغړونو عاملین ځواب ویلو ته اړ باسي.

اروپايي چارواکو سره له دې چې د ښځو په اړه یې د طالبانو پر کړنو نیوکې کړې او د یادې ډلې اداره یې په رسمیت نه ده پېژندلې؛ خو د افغان کډوالو د اېستلو په تړاو یې له طالبانو سره تعامل کړی دی.

نیوکه کوونکي وايي، دغه ډول چلند په نړۍوالو اړیکو کې د طالبانو د عادي کېدو لامل کېږي او دغه ډلې ته مشروعیت وربښي.

الساندرا مورتي چې د اروپا پارلمان د ښځو د حقونو او جنسیتي برابرۍ د کمېټې غړې هم ده، ویلي چې د افغانستان وضعیت یوازې یو بشري ناورین نه‌دی. هغې زیاته کړې: «د افغانستان وضعیت یوازې یو بشري ناورین نه؛ بلکې د بشري حقونو ژور ناورین هم دی، په ځانګړي ډول هغه ناورین چې ښځې ورسره مخ دي».

د نوموړې په وینا، له زده‌کړو، کار او په عامه ژوند کې له ګډون څخه د ښځو محرومول نور د جلا، جلا محدودیتونو ټولګه نه؛ بلکې پر یوه منظم نظام بدل شوی دی. هغې ویلي: «دا یوازې ساده تبعیض نه‌دی؛ بلکې هغه څه دي چې جنسیتي توپیر یې بللی شو».

په وروستیو کلونو کې د «جنسیتي توپیر» په توګه د افغانستان د وضعیت پېژندلو موضوع د اروپايي بنسټونو او د بشري حقونو د سازمانونو د بحثونو پر یوه مهم محور بدله شوې ده. د اروپا پارلمان هم په خپلو پرېکړه‌لیکونو کې غوښتنه کړې، چې جنسیتي توپیر دې د بشریت ضد جرم په توګه په رسمیت وپېژندل شي.

100%

پنځه کاله بې‌پایلې نړۍوالې غندنې

اروپايي ټولنې، ملګرو ملتونو او د بشري حقونو بنسټونو په تېرو پنځو کلونو کې څو ځله د طالبانو سیاستونه غندلي دي. خو له دغه ټولو غندنو سره، سره پر ښځو لګېدلي اساسي محدودیتونه لاهم پر خپل ځای پاتې دي او په ځینو برخو کې لا سخت شوي هم دي.

الساندرا مورتي د دې پوښتنې په ځواب کې چې نړۍوالو غندنو په عملي ډګر کې څه پایله لرلې، ویلي چې د اروپا دنده دا وه چې نړۍواله ټولنه پرېنږدي افغانستان او ښځې یې هېرې کړي.

د نوموړې په وینا، د افغان ښځو غوښتنې، له زده‌کړو او ازادۍ نیولې، په ټولنه کې تر ګډون پورې، د هر انسان له بنسټیزو حقونو څخه دي. هغې ویلي: «دوی د زده‌کړو، ازادۍ، انساني کرامت او په ټولنه کې د ګډون په څېر هغه حقونه غواړي چې د هر انسان طبیعي حقونه دي».

مېرمن مورتي ټینګار کړی، چې اروپا باید په افغانستان کې د ښځو له روان وضعیت سره عادت نه‌شي او دغه هېواد باید د نړۍ د ګڼو نورو ناورینونو په منځ کې هېر نه‌شي.

100%

ایا له طالبانو سره تعامل د طالبانو د منلو په معنا دی؟

د افغانستان په تړاو د اروپا د بهرنۍ پالیسۍ یوه له مهمو ننګونو څخه دا ده، چې څنګه له طالبانو سره اړیکې وساتي؛ خو په ورته وخت کې دغه ډلې ته مشروعیت ورنه کړي.

اروپايي ټولنه له یوې خوا د بشري مرستو رسولو، امنیتي مسایلو او د بشري حقونو د وضعیت د څار لپاره له طالب چارواکو سره اړیکو ته اړتیا لري؛ خو له بلې خوا ټینګار کوي چې دغه اړیکې د طالبانو د ادارې د رسمیت پېژندلو په معنا نه‌دي.

اروپايي ټولنې له ۲۰۲۱کال راهیسې له طالبانو سره د اړیکو لپاره پنځه معیارونه ټاکلي دي: د افغانستان د خاورې له کارولو څخه د نورو هېوادونو پرضد د وسله‌والو فعالیتونو مخنیوی، د بشري حقونو، په ځانګړې توګه د ښځو د حقونو درناوی، د ټول‌ګډونه حکومت جوړول او بشري مرستو ته د لاسرسي ډاډمنول.

خو له دې سره، سره جرمني او د اروپا یوشمېر نورو هېوادونو د طالبانو پر سیاستونو د نیوکو ترڅنګ د یادې ډلې ډیپلوماتان هم منلي دي. دغه هېوادونه هڅه کوي، چې له طالبانو سره د قونسلي خدمتونو او کډوالۍ په برخو کې خپلې همکارۍ پراخې کړي.

مېرمن مورتي باور لري، چې د بشري حقونو او په ځانګړي ډول د ښځو د حقونو په وضعیت کې له واقعي بدلون پرته باید له طالبانو سره اړیکې د عادي کېدو پړاو ته ونه رسېږي.

د اروپا پارلمان په وروستیو کلونو کې د طالبانو د سیاستونو غندلو په موخه څو پرېکړه‌لیکونه تصویب کړي دي. په دې لړ کې یو له وروستیو پرېکړه‌لیکونو څخه د غويي ۳۱مې نېټې هغه پرېکړه‌لیک دی، چې د طالبانو له‌خوا د محاکمو د اجرااتو د نوي قانون تر تصویب وروسته په افغانستان کې د ښځو او نجونو وضعیت ته ځانګړی شوی و.

دغه پرېکړه‌لیک د ۴۸۰ موافقو، پنځو مخالفو او ۸۳ ممتنعو رایو په پایله کې تصویب شو. د اروپا پارلمان په دغه پرېکړه‌لیک کې د طالبانو نوی قانون په کلکه غندلی او د هغه د سملاسي لغوه کېدو غوښتنه یې کړې ده.

100%

د اروپا پارلمان همدارنګه د اروپايي ټولنې له شورا او کمېسیون څخه غوښتي، چې د هغه طالب مشرانو پر وړاندې بندیزونه پراخ کړي چې د ښځو د ځورونې او ځپلو مسوول دي. په دغه بندیزونو کې د سفر بندیز او د هغوی د شتمنیو کنګل شامل دي.

واک ته د طالبانو له بېرته رسېدو پنځه کاله وروسته، یوه مهمه پوښتنه دا ده که نړۍوالو غندنو ونه شوای کړای د یادې ډلې سیاستونه بدل کړي؛ نو نړۍوالې ټولنې ته د فشار راوړلو لپاره نورې کومې وسیلې پاتې دي؟

الساندرا مورتي وايي، د داسې یوې تګلارې موندل چې وکولای شي په افغانستان کې د ښځو وضعیت ښه کړي اسانه کار نه دی؛ خو نړۍواله ټولنه باید پر طالبانو د فشار راوړلو هڅې ونه دروي.

هغې پر څو لومړیتوبونو ټینګار کړی دی: د بشري مرستو دوام، پر طالبانو د ډیپلوماتیک فشار زیاتول، د بشري حقونو د سرغړونو عاملین ځواب ویلو ته اړ کول، د افغان ښځو او مدني ټولنې ملاتړ او په سیاسي معاملاتو کې د ښځو د حقونو د قرباني کېدو مخنیوی.

مورتي وايي، بشري مرستې اړینې دي، خو یوازې دغه مرستې د افغانستان د ناورین د حل لپاره بسنه نه‌کوي. هغې ټینګار کړی: «بشري مرستې باید دوام وکړي؛ خو دغه مرستې د سیاسي فشار او د بشري حقونو د سرغړونو د عاملینو د ځواب ویلو د بهیر بدیل نه‌شي کېدای».

په افغانستان کې د ښځو د حقونو یوشمېر فعالانو او د بشري حقونو مدافعانو خبرداری ورکړی، چې په وروستیو کلونو کې د نړۍ په نورو برخو کې د جګړو او ناورینونو له زیاتېدو سره نړۍوالو سیاست‌والو او رسنیو د افغانستان وضعیت ته لږه پاملرنه کړې ده.

خو مورتي له دې ارزونې سره موافقه نه‌ده. هغې ویلي، د اروپا په پارلمان کې هڅې روانې دي چې په افغانستان کې د ښځو غږ واورېدل شي او اروپايي سیاست‌وال خپلې پرېکړې د همدې ښځو د تجربو او روایتونو پر بنسټ ونیسي.

نوموړې ټینګار کړی: «موږ باید هغو افغان ښځو ته غوږ ونیسو، چې په خپل هېواد کې ژوند کوي. هغوی تر بل هر چا ښه پوهېږي، چې له کومو ستونزو سره مخ دي».

په همدې تړاو، د افغانستان لپاره د اروپا پارلمان د اړیکو پلاوی هم له هغو بنسټونو دی، چې هڅه کوي د افغانستان موضوع د اروپا په سیاسي اجنډا کې ژوندۍ وساتي او د تېرو دوو لسیزو له لاسته راوړنو، په ځانګړي ډول د ښځو، نجونو او لږکیو د حقونو په برخه کې ملاتړ وکړي.

افغان ماشومان د تاوتریخوالي، بېوزلۍ او جبري ودونو له ګواښ سره مخ دي

۲۷ لړم ۱۴۰۵ - ۱۸ نومبر ۲۰۲۶، ۱۴:۴۹ GMT+۰
100%

د ماشومانو د جنسي تېري او ناوړه ګټې اخیستنې د مخنیوي له نړیوالې ورځې سره هم‌مهاله، په افغانستان کې د ماشومانو د وضعیت او د هغوی د اغېزمن ملاتړ د نشتوالي په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي.

تر دې وړاندې ملګرو ملتونو په افغانستان کې د جنسي تېري او تاوتریخوالي، جبري ودونو، د ماشومانو د ودولو او د هلکانو د جنسي استثمار بېلابېلې پېښې مستندې کړې دي.

د نومبر ۱۸مه د ماشومانو پر وړاندې د جنسي ناوړه ګټې اخیستنې د مخنیوي نړیواله ورځ ده؛ دا ورځ په داسې حال کې رارسېږي چې افغانستان د ۲۰۲۶ کال د ماشومانو د حقونو په نړیواله درجه‌بندۍ کې د نړۍ د ۱۹۴ هېوادونو په منځ کې وروستی ځای لري.

دا ورځ په حقیقي ژوند او انلاین فضا کې د تاوتریخوالي پر وړاندې د ماشومانو د خوندیتوب پر اړتیا ټینګار کوي. خو په افغانستان کې له زده‌کړو محرومیت، بېوزلي، بې‌ځایه کېدل او جبري ودونه د ګڼ شمېر ماشومانو د جنسي تاوتریخوالي پر وړاندې د زیان‌منېدو خطر زیاتوي.

یونیسف د ۲۰۲۶ کال په اګست میاشت کې اعلان وکړ چې د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې په افغانستان کې له ۲.۶ میلیونو څخه زیاتې نجونې له منځنیو زده‌کړو محرومې شوې دي. د ماشومانو د ملاتړ بنسټونه خبرداری ورکوي چې له زده‌کړو او د ودې له فرصتونو محرومیت د ماشومانو پر وړاندې د کم‌عمره ودونو او بېلابېلو ډولونو تاوتریخوالي خطر زیاتولی شي.

د ملګرو ملتونو د سرمنشي په یوه راپور کې چې د ۲۰۲۴ کال په ډسمبر کې خپور شوی، په افغانستان کې د جبري ودونو، په ځانګړي ډول د ماشومانو د ودولو د زیاتوالي په اړه اندېښنه ښودل شوې ده. له ملګرو ملتونو سره مرکه شویو کسانو اقتصادي ستونزې او د نجونو پر مخ د منځنیو ښوونځیو تړل کېدل د دې وضعیت له مهمو لاملونو څخه بللي دي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په خپل ۲۰۲۴ کالني راپور کې ویلي چې طالبانو د خپلو رسمي څرګندونو خلاف، ماشومان په خپلو وسله‌والو ځواکونو کې جذب کړي او پوځي روزنه یې ورکړې ده.

د دغه راپور له مخې، په ۲۰۲۳ کال کې طالبانو له ۳۴۰ څخه زیات ماشومان په خپلو لیکو کې استخدام کړي وو، چې ځینې یې په جنګي او ځینې نور یې په مرستندویه دندو کې ګومارل شوي وو.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په ۲۰۲۶ کال کې د انسانانو د قاچاق په اړه په خپل کلني راپور کې ویلي چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د ماشومانو د سرتېرو ګومارل او بچه‌بازي لا هم دوام لري.

د ملګرو ملتونو د ماشومانو وجهي صندوق (یونیسف) وايي، په وسله‌والو نښتو کې د ماشومانو کارول د ماشومانو د حقونو جدي سرغړونه ده او باید پای ته ورسېږي.

په ورته شرایطو کې د ماشومانو جنسي ناوړه ګټه اخیستنه او استثمار هم د نړیوالو بنسټونو له جدي اندېښنو څخه دي. بچه‌بازي، د هلکانو جنسي استثمار او د جنسي تاوتریخوالي نور ډولونه هغه موارد دي چې د افغانستان د ماشومانو د وضعیت په اړه په راپورونو کې یاد شوي دي.

د ملګرو ملتونو د سرمنشي د راپور له مخې، د ۲۰۲۳ کال د جنورۍ له لومړۍ نېټې څخه د ۲۰۲۵ کال د ډسمبر تر ۳۱مې پورې، د ۲۴ماشومانو پر وړاندې د جنسي تېري او جنسي تاوتریخوالي ۲۴ پېښې تایید شوې دي. په دغو ماشومانو کې ۱۶ نجونې او اته هلکان شامل دي.

ملګري ملتونه وايي، له ټولنیز پېغور، غچ اخیستنې، ټولنیز رد کېدو او زیان‌رسوونکو ټولنیزو دودونو څخه وېره هغه خنډونه دي چې د ماشومانو پر وړاندې د جنسي تاوتریخوالي د ډېرو پېښو د نه راپور کېدو لامل کېږي.

طالبانو د «د زوجینو ترمنځ د بېلتون د اصولو» تر سرلیک لاندې د ۳۱ مخونو د مقرراتو په تصویب سره د کورنۍ د قوانینو په چوکاټ کې د ماشومانو ودول په رسمي توګه منلي دي.

د بشري حقونو بنسټونه وايي، د طالبانو دغه اصول‌نامه د ماشومانو د جبري ودونو لپاره زمینه برابروي.

بېوزلي او بې‌ځایه کېدل هم د ماشومانو پر وړاندې د خوندیتوب خطرونه زیاتوي. د ماشومانو ژغورنې سازمان په یوه راپور کې د افغانستان د بې‌ځایه شویو ماشومانو د وضعیت په اړه د خوړو کمښت، د روغتیايي وضعیت خرابوالی او د ځینو ماشومانو پر وړاندې د جبري کار، فزیکي او لفظي تاوتریخوالي او کم‌عمره ودونو په څېر خطرونو په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.

د دغو خطرونو ترڅنګ، په انلاین فضا کې د ماشومانو جنسي ناوړه ګټه اخیستنه هم د ماشومانو د ملاتړ د بنسټونو پر یوې مهمې اندېښنې بدله شوې ده. د ماشومانو د خوندیتوب متخصصان باور لري چې د جنسي ځورونې مخنیوی باید د ماشومانو له عمر سره د مناسبو زده‌کړو او په کورنۍ کې د باور پر بنسټ د اړیکو له جوړولو پیل شي.

د متخصصانو د لارښوونو له مخې، والدین کولای شي له کوچنیوالي څخه ماشومانو ته په ساده ژبه ور وښيي چې د هغوی بدن د دوی خپل دی، حق لري د هر هغه تماس یا چلند پر وړاندې چې ورته د منلو وړ نه وي، «نه» ووایي او هېڅوک حق نه لري چې هغوی لمس کولو یا جنسي چلند ته اړ کړي.

متخصصان همداراز سپارښتنه کوي چې والدین باید د هغو کسانو، چاپېریالونو او انلاین اړیکو په اړه چې ماشومان ورسره سروکار لري، معلومات ولري. خو دا څارنه باید د ګواښ او رټلو پر ځای له صمیمانه خبرو اترو سره مل وي.

د جنسي ځورونې د مخنیوي مسوولیت یوازې د کورنیو یا خپله ماشومانو پر اوږو نه دی. د ښوونکو او سرپرستانو روزنه، د راپور شویو پېښو څېړنه، له قربانیانو ملاتړ او د تاوتریخوالي د عاملانو حساب ورکولو ته اړ کول د مسوولو بنسټونو له اساسي مسوولیتونو څخه دي.

په افغانستان کې زده‌کړو ته د لاسرسي محدودیت، بېوزلي، ټولنیز پېغور او د ملاتړیزو خدمتونو کمښت د ماشومانو پر وړاندې د ناوړه ګټه اخیستنې د پېښو پېژندنه او څېړنه لا ستونزمنوي.

د طالبانو په توقیف‌خونو کې د ماشومانو شمېر ۱۵۰ برابره زیات شوی

د طالبانو د احصایې ادارې په کلني کتاب کې د ماشومانو د اصلاح او روزنې په مرکزونو کې د ۱۵۰ زره ماشومانو د ثبت خبر ورکړل شوی دی. دغه مرکزونه د دارالتأدیب یا هغو قانوني توقیف‌ځایونو په توګه پېژندل کېږي چې د جرمونو په تور نیول شوي ماشومان پکې ساتل کېږي.

دغه شمېرې ښيي چې په دغو مرکزونو کې د ثبت شویو ماشومانو شمېر د پخواني حکومت د واکمنۍ په پرتله شاوخوا ۱۵۸ برابره زیات شوی دی.

د افغانستان انټرنشنل د څېړنو له مخې، په دغو مرکزونو کې د ثبت شویو ماشومانو شمېر په ۱۴۰۰ کال کې له ۹۵۰ تنو څخه په ۱۴۰۴کال کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته ۱۵۰ زره او ۲۵۲ تنو ته لوړ شوی دی.

له بلې خوا، په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) په ۱۴۰۳ کال کې اعلان کړی و چې په افغانستان کې ۱۹ سلنه ماشومان کار کوي. دې سازمان په افغانستان کې د کارګرو ماشومانو د هوساینې او راتلونکي په اړه اندېښنه څرګنده کړې وه.

هبت الله اخوندزاده: د جوماتونو او مدرسو جوړولو لپاره تر دې ښه فرصت بیا نه راځي

۲۷ لړم ۱۴۰۵ - ۱۸ نومبر ۲۰۲۶، ۱۴:۴۶ GMT+۰
100%

هبت‌الله اخوندزاده نن په کابل کې د دې ډلې په دفاع وزارت کې د دیني عالمانو او د طالبانو د لوړپوړو چارواکو یوې غونډې ته مخامخ شاوخوا دوه ساعته غږېدلی. سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د غونډې امنیتي تدابیر سخت وو او ګډونوالو تالار ته د قلمونو د وړلو اجازه هم نه درلوده.

افغانستان انټرنشنل ته دوو سرچینو، چې یوې یې په نننۍ غونډه کې ګډون کړی و، وویل، چې د هبت‌الله اخوندزاده د وینا ډېره برخه پر اطاعت، د فرمانونو پر تطبیق، یووالي او د جوماتونو او دیني مدرسو پر جوړولو راڅرخېده.

د سرچینو په وینا، د طالبانو مشر هبت‌الله اخوندزاده دې غونډې ته یوه ۵۲ مخیزه رساله ولوسته، چې د غونډې ټولو برخه والو ته واردمخه وېشل شوې وه.

ددې رسالې محتوا د هغې وینا برخې وې، چې نوموړي د کندهار د عالمانو یوې غونډې ته کړې.

په دې رساله کې د دیني موضوعاتو، د مخکینیو حکومتونو د کمزورۍ د عواملو، د اسلامي نظام د ځانګړتیاوو او د ټولنې د اصلاح په برخه کې د دیني عالمانو او چارواکو د مسوولیتونو په اړه بحثونه شامل وو.د سرچینې په وینا، په رساله کې د امر بالمعروف او نهی عن المنکر، امامت کبری او صغری، د فتنو مخنیوي، اسلامي ورورولۍ او یووالي پر موضوعاتو خبرې شوې وې.

همدارنګه د حجاب، غلاوو، ځانمرګو بریدونو او ترافیکي پېښو د مخنیوي په اړه د عامه پوهاوي پر اړتیا او په ټولنه کې د ځینو ناسمو کړنو پر پایلو هم بحث شوی.

هغه د پخوانیو حکومتونو د سقوط لاملونه فتنې، اختلافونه او د څوکیو پر سر شخړې وبللې او له طالبانو یې وغوښتل چې له ورته وضعیت څخه ځانونه وساتي.

نوموړي دیني عالمانو ته ویلي چې کلیو او سیمو ته ولاړ شي، د ځوانانو ذهنونه روښانه کړي او د ده فرمانونه خلکو ته ورسوي.

100%

د جوماتونو او مدرسو پر جوړولو ټینګار

د غونډې د یوه ګډونوال په وینا، هبت‌الله اخوندزاده د وینا پر مهال څو ځله د جوماتونو او مدرسو پر جوړولو ټینګار وکړ او ویې ویل، چې په کابل کې به د یوې لویې عیدګاه او مدرسې د جوړولو د بنسټ ډبره کېږدي.

هبت الله له غونډې وروسته په حضوري چمن کې په خپل نامه د یوه جومات د بنسټ ډبره کېښوده.

د سرچینې په وینا هبت الله وویل، چې «جوماتونه او مدرسې جوړ کړئ، زه کابل ته راغلی یم، تر هغه نه ځم چې دلته یو ستر جومات او مدرسه جوړ نه کړم».

هغه په کابل ښار کې د جوماتونو له کم شمېر نه شکایت کړی او ویلي یې دي، چې د جوماتونو او مدرسو جوړولو لپاره تر دې ښه فرصت بیا نه راځي.

هبت‌الله اخوندزاده په دې غونډه کې د طالبانو د کورنیو چارو وزیر او د کابل ښاروال مولوي عبدالرشید ته ویلي چې د جوماتونو جوړولو ته پاملرنه وکړي.هغه زیاته کړې چې د کابل ښاروال به هم له خپلې بودجې څخه شاوخوا شپږ لوی جوماتونه جوړ کړي.

د کابل د حضوري چمن په سیمه کې د عیدګاه ستر جومات او شاوخوا ګڼ نور جوماتونه له کلونو راهیسې فعال دي.

هبت الله اخوندزاده د طالبانو د ځینو غړو پوښتنو ته هم ځوابونه ویلي دي.

سرچینې ددې پوښتنې په ځواب کې، چې هبت الله څه ډول خبرې وکړې، وویل، چې نوموړي خلکو ته مخامخ خبرې وکړې.

د غونډې امنیتي تدابیر

د غونډې د یوه ګډونوال په وینا، د دفاع وزارت د غونډو په تالار کې د دې ناستې لپاره سخت امنیتي تدابیر نیول شوي وو.

سرچینه وایي، ګډونوالو ځانګړي کارتونه لرل او د غونډې ځای ته د هر ډول وسایلو له وړلو مخنیوی کېده او د هبت‌الله اخوندزاده د ناستې له څوکۍ سره هم د قلمونو اېښودو ته اجازه نه ده ورکړل شوې او خلکو هم تالار ته د موبایلونو، اوسپنیزو وسایلو او حتا قلمونو د وړلو اجازه نه درلوده.

د غونډې د یوه برخه وال په وینا، د غونډې په منځ کې څو ځله ځینې ګډونوال له خپلو ځایونو پورته شول، د هبت‌الله اخوندزاده ستاینه یې وکړه او ځینو یې د احساساتو له امله ژړل او ویل یې: «ځان مې له تا قربان دی».

د غونډې ډېری ګډونوال د طالبانو د ادارو رییسان او د جوماتونو ملا امامان وو ، خو په غونډه کې د طالبانو رییس الوزرا ملا محمدحسن اخوند، د ریاست‌الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر، د ریاست‌الوزرا اداري مرستیال مولوي عبدالسلام حنفي، د دفاع وزیر محمد یعقوب مجاهد، د کورنیو چارو وزیر سراج‌الدین حقاني او د ریاست‌الوزرا سیاسي مرستیال مولوي عبدالکبیر په ګډون د طالبانو د کابینې غړي او یو شمېر نور لوړپوړي چارواکي هم حاضر وو.

په غونډه کې د طالبانو د دفاع وزارت اړوند د ۳۱۳ مرکزي، ۲۰۱ خالد بن ولید، ۲۰۹ الفتح، ۲۰۵ البدر، ۲۱۵ عزم، ۲۱۷ عمري، ۲۰۷ الفاروق او ۲۰۳ منصوري قول اردوګانو قوماندانانو او د کابل، کندهار، هرات، بلخ، کندوز، ننګرهار او پکتیا ولایتونو والیانو هم ګډون کړی و.