• العربية
  • فارسی
  • English
BrandBrand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

په میدان وردګ کې د کورنیو تولیداتو او محصولاتو درې ورځنی نندارتون پرانیستل شوی دی

۲۹ لړم ۱۴۰۵ - ۲۰ نومبر ۲۰۲۶، ۰۴:۲۴ GMT+۰تازه شوی: ۲۹ لړم ۱۴۰۵ - ۲۰ نومبر ۲۰۲۶، ۰۶:۴۴ GMT+۰

په میدان وردګ ولایت کې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ ریاست وايي، چې پرون یې (پنجشنبه) په دغه ولایت کې د کورنيو تولیداتو او محصولاتو درې ورځنی نندارتون پرانیستی دی. د سرچینې په وینا، په دې نندارتون کې شلو شرکتونو خپل محصولات نندارې ته وړاندې کړي دي.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت د نندارتونونو مسوول محمد یعقوب جواد ویلی، چې دغه ولایت د صنعتي او کرنیزو برخو په ګډون په بېلابېلو برخو کې ښه ظرفیت لري او په وینا یې دا ډول نندارتونونه یې په پیژندلو او معرفي کولو کې مهم رول لري.
‏د معلوماتو له مخې دغه محصولات په ۲۰ غرفو کې نندارې ته وړاندې شوي، چې لاسي صنایع او ښځینه جامې هم په‌کې شاملې دي.
طالبان وایي، دا په میدان وردګو ولایت کې د کورنیو تولیداتو او محصولاتو دویم نندارتون دی، چې جوړېږي.
دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو په نندارتونونو کې د ښځو په ګډون بندبز لګولی دی.
ځینې منتقدین د طالبانو پر دغې کړنې سخته نیوکه کوي او وایي، چې طالبان په دغه ډول نندارتونونو کې د ښځو لاسي صنایع د هغوی له حضور پرته نندارې ته ږدي.

له دې سره سم، د یاد ولایت بزګر او بڼوال د سړو خونو له نشتوالي شکایت لري او په دې برخه کې د اړوندو مسوولینو د پاملرنې غوښتنه لري.

ډېر لیدل شوي

افغان ماشومان د تاوتریخوالي، بېوزلۍ او جبري ودونو له ګواښ سره مخ دي
۱

افغان ماشومان د تاوتریخوالي، بېوزلۍ او جبري ودونو له ګواښ سره مخ دي

۲

هبت الله اخوندزاده: د جوماتونو او مدرسو جوړولو لپاره تر دې ښه فرصت بیا نه راځي

۳

د بلوچستان سیاسي ګوندونه د ناامنۍ، هدفي وژنو او د لارو بندېدو پر ضد اعتصاب کوي

۴

د اروپا پارلمان استازې: د طالبانو سیاستونه له جنسیتي توپیر پرته بل څه نه‌دي

۵

افغانستان کې د خوارځواکۍ د درملنې لپاره د ماشومانو د بستر کېدو شمېر ۲۸ سلنه زیات شوی

•
•
•

نور خبرونه

شاه محمود میاخېل: د هېواد مشر باید د ولس په خوښه او رضایت وټاکل شي

۲۹ لړم ۱۴۰۵ - ۲۰ نومبر ۲۰۲۶، ۰۳:۴۰ GMT+۰
100%

د افغانستان د دفاع وزارت پخوانی سرپرست شاه محمود میاخېل وايي، په ۲۱مه پېړۍ کې له ولسي مشروعیت پرته حکومتولي ناشونې ده لکه څنګه چې د یوه جومات د ملا امام په ټاکلو کې د خلکو رضایت مهم دی، د یوه هېواد مشر هم باید د ولس په خوښه او اراده وټاکل شي.

شاه محمود میاخېل د جمعې په ورځ (د لړم ۲۹مه) په خپله اېکس‌پاڼه لیکلي، چې حکومتولي او واکمني سیاسي مسله ده او په سیاست کې باید ولس خپل رول ولري ځکه د هغه په وینا، ان د جومات ملا امام هم د خلکو له ارادې پرته نه‌شي ټاکل کېدای.

نوموړي د حنفي فقهې په حواله ویلي، که د جومات له ۷۰ تر ۸۰ سلنې لمونځ کوونکي له خپل امام څخه ناراضه وي، امامت یې «مکروه تحریمي» ګڼل کېږي او باید بدل شي.

د میاخېل په وینا، که د جومات د امام په ټاکلو کې د خلکو رضایت مهم وي، نو د یوه هېواد مشر باید هم د خلکو په خوښه او رضایت وټاکل شي.

هغه پوښتنه کړې، که یو کس د څو ملګرو په خوښه ټاکل کېږي، نو په اسلامي او سیاسي لحاظ څنګه ځان ته دا حق ورکولای شي چې د ټول هېواد مشري وکړي، ځان ته «امیرالمومنین» ووایي او له خلکو وغواړي چې فرمانونه یې ومني په ځانګړي ډول هغه فرمانونه چې په ښکاره د اسلامي نصوصو او اصولو خلاف وي؟

میاخېل زیاته کړې، چې د یوه هېواد ټولې سرچینې او دولتي دندې خلکو پورې اړه لري او ولس باید د اساسي قانون په چوکاټ کې هغه کسان ورته وټاکي، چې باور پرې لري.

د هغه په وینا، د اسلام په لومړیو وختونو کې هم د راشده خلفاوو په ټاکلو کې ولس او عامو خلکو رول درلود او هغوی ځانونه د ولس پر وړاندې مسوول ګڼل.

نوموړي ویلي، په ۲۱مه پېړۍ کې له ولسي مشروعیت پرته حکومتولي نه‌شي ترسره کېدای او که ولسي مشروعیت نه‌وي، نړیوال مشروعیت هم نه‌شي ترلاسه کېدای.

میاخېل خبرداری ورکړی، چې د ولسي او نړیوال مشروعیت نشتوالی به افغانستان له انزوا سره مخ کړي او دغه هېواد به یو ځل بیا د سیمې او نړۍ د سیالیو پر مرکز بدل شي.

هغه طالبان د راتلونکو احتمالي جګړو او ستونزو مسوول بللي او ویلي یې دي، چې د هغوی کړنې د جګړو لپاره زمینه برابروي.

د دفاع وزارت پخواني سرپرست په پای کې ویلي، که د طالبانو د مشر وروستۍ وینا له زړه وي او د مثبت بدلون غوښتونکی وي، نو باید د یوې واقعي لویې جرګې له لارې د ولسي مشروعیت ترلاسه کولو او د راتلونکي نظام لپاره د اساسي قانون جوړولو زمینه برابره کړي.

د میاخېل په باور، دا به د افغانستان او اسلام لپاره لوی خدمت وي خو په «هوايي خبرو» کې چې ډېره برخه یې د اطاعت پر محور ولاړه وي، کومه ګټه نه‌شته.

د یادونې وړ ده، چې د تېرې دوشنبې په ورځ (د لړم ۲۵مه) د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزارت په مشرۍ په کابل پوهنتون کې د هبت‌الله اخوندزاده د فرمانونو د اغېزو علمي- څېړنیز ۴ ورځنی کنفرانس پیل شو او په دویمه ورځ غونډه کې د طالبانو مشر هم ګډون او وینا کړې وه.

د طالبانو مشر هبت‌الله اخوندزاده په خپله وینا، کې له نورو مسایلو سربېره په لومړي ځل له بهر مېشتو افغانانو وغوښتل، چې هېواد ته راشي او همداراز یې په ډاګه کړه، هغوی هم کولای شي د وړتیا او اهلیت په شرط حکومتي څوکۍ ترلاسه کړي، خو بیا یې هم ورسره څرګنده کړه، چې د اسلام له نظره د څوکۍ غوښتنه «ناروا» ده، خو که څوک یې استعداد ولري، حق به یې ورکړي.

پاکستان د اسیان سرمنشي ته: د افغانستان له خاورې د ترهګریزو بریدونو په اړه اندېښمن یو

۲۹ لړم ۱۴۰۵ - ۲۰ نومبر ۲۰۲۶، ۰۰:۰۸ GMT+۰
100%

د پاکستان د لومړي وزیر مرستیال او د بهرنیو چارو وزیر محمد اسحاق ډار وايي اسلام‌اباد د افغانستان له خاورې د نورو هېوادونو په ځانګړي ډول د پاکستان پر ضد د ترهګریزو بریدونو د ترسره کېدو په اړه ژوره اندېښنه لري.

نوموړي د پنجشنبې په ورځ (د لړم ۲۸مه) په اسلام‌اباد کې د سوېل ختیځې اسیا د هېوادونو ټولنې (اسیان) له سرمنشي سره په یوه ګډ خبري کنفرانس کې وویل چې دا اندېښنه یې له هغه سره په خبرو کې مطرح کړې ده.

دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې پاکستان څو ځله د طالبانو اداره تورنه کړې چې په افغانستان کې یې وسله‌والو ډلو ته د فعالیت زمینه برابره کړې او دغه ډلې د پاکستان پر ضد د بریدونو لپاره د افغانستان له خاورې کار اخلي. خو طالبان دا تورونه ردوي او وايي، اجازه نه ورکوي چې د افغانستان خاوره د نورو هېوادونو د امنیت پر ضد وکارول شي.

په یوه تازه پېښه کې د ملګرو ملتونو د ترهګرۍ ضد مبارزې په چارو کې د سرمنشي مرستیال الکساندر زویف په افغانستان کې د ترهګرو ډلو د عملیاتي وړتیاوو د زیاتېدو، په ځانګړي ډول د داعش په اړه خبرداری ورکړی دی.

نوموړي له روسیې ټاس خبري اژانس سره په مرکه کې ویلي چې داعش خراسان او القاعده لا هم په افغانستان کې فعالیت کوي او د داعش دغه څانګه د خپلو عملیاتي وړتیاوو د بیا پیاوړتیا په حال کې ده.

د زویف په وینا، هغه معلومات چې د ملګرو ملتونو ځینو غړو هېوادونو له دغه سازمان سره شریک کړي، ښيي چې داعش خراسان پرمختللو وسایلو، د بې‌پیلوټه الوتکو په ګډون لاسرسی موندلی او هڅه کوي چې د افغانستان دننه او بهر بریدونه ترسره کړي.

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد د پنجشنبې په ورځ دغه اندېښنې بې‌بنسټه وبللې او ویې ویل چې افغانستان د داعش او نورو ډلو د ازاد فعالیت ځای نه دی.

نوموړي ادعا وکړه چې د طالبانو امنیتي ځواکونه د بهرنیو ډلو د فعالیتونو د پراختیا د مخنیوي وړتیا لري او اجازه به ورنه کړي چې د افغانستان خاوره د دغه هېواد یا نورو هېوادونو د امنیت پر ضد وکارول شي.

په افغانستان کې د ترهګرو ډلو د فعالیتونو په اړه اندېښنې یوازې پاکستان او ملګرو ملتونو پورې محدودې نه دي. چین، ایران، روسیې او پاکستان د ۲۰۲۵ کال په سپټمبر کې د خپلو بهرنیو چارو وزیرانو په څلور اړخیزه غونډه کې د افغانستان د امنیتي وضعیت او د داعش، القاعده، تحریک طالبان پاکستان او ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ په څېر ډلو د فعالیتونو په اړه اندېښنه څرګنده کړې وه.

دغو هېوادونو د طالبانو له ادارې غوښتي وو چې د ترهګرو ډلو پر وړاندې د مبارزې او د افغانستان د خاورې د نورو هېوادونو پر ضد د کارولو د مخنیوي لپاره عملي او د تایید وړ اقدامات وکړي.

چین هم د روان کال په اګست میاشت کې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې خبرداری ورکړی و چې په افغانستان کې مېشتو ډلو، د داعش خراسان په ګډون د پولو هاخوا د بریدونو د ترسره کولو وړتیا او اراده زیاته کړې ده.

د فقر او بېکارۍ په منځ کې د نویو جوماتونو جوړول؛ د طالبانو د حکومت لومړیتوبونه

۲۸ لړم ۱۴۰۵ - ۱۹ نومبر ۲۰۲۶، ۲۲:۴۱ GMT+۰
100%

د طالبانو حکومت په داسې حال کې په کابل کې د څه باندې ۲۰۰ جوماتونو او دوو سترو جوماتونو د جوړولو پلان اعلان کړی، چې میلیونونه افغانان له بېوزلۍ، بېکارۍ او اقتصادي ستونزو سره لاس او ګرېوان دي او د کارموندنې او ژوند ښه کېدو ته اړتیا لري.

د طالبانو د چارو ادارې مشر نورالحق انور د نومبر په ۱۹مه پر خپله ایکس‌پاڼه لیکلي چې د طالبانو د مشر هبت‌الله اخوندزاده په امر په تېرو پنځو کلونو کې د هېواد په بېلابېلو ښارونو او لویو لارو کې ګڼ جوماتونه جوړ شوي او یوازې په کابل کې تر ۲۰۰ ډېر ځایونه د نویو جوماتونو د جوړولو لپاره په نښه شوي دي.

نوموړي زیاته کړې چې له دغو ځایونو څخه به نږدې لس جوماتونه په لنډ وخت کې ګټې اخیستنې ته وسپارل شي. د هغه په وینا، د کابل په چمن حضوري او کوټه سنګي سیمو کې د دوو سترو جوماتونو د بنسټ ډبرې هم د نومبر په ۱۸مه د هبت‌الله اخوندزاده له لوري اېښودل شوې دي.

د نورالحق انور په خبره، دغه جوماتونه به د لسګونو زرو لمونځ کوونکو د ځایولو ظرفیت ولري او د ښځو لپاره ځانګړي عبادت ځایونه، د اوداسه اسانتیاوې، د موټرو تمځایونه، شنه چمنونه، کتابتونونه، درسي خونې او د امامانو د استوګنې کورونه به هم ولري.

هغه د جوماتونو جوړول یوازې د عبادت ځایونو په جوړولو پورې محدود نه بولي او لیکلي یې دي: «په حقیقت کې، د مسجد جوړول یوازې د یوې ودانۍ ابادول نه دي، بلکې د عبادت، علم، دعوت، اسلامي روزنې او ټولنیز اصلاح لپاره د یوه تلپاتې مرکز بنسټ اېښودل دي.»

خو د طالبانو د دې چارواکي په لیکنه کې د دغو پروژو د لګښت، تمویل سرچینو، د جوړېدو د مودې او د حکومت د اقتصادي لومړیتوبونو په اړه معلومات نه دي ورکړل شوي. دا هم نه ده روښانه چې د نویو جوماتونو د جوړولو لپاره څومره بودجه ځانګړې شوې او د هېواد په نورو برخو کې د خلکو د اقتصادي او ټولنیزو اړتیاوو لپاره څه ډول پروګرامونه په پام کې نیول شوي دي.

د خلکو اړتیاوې او د حکومت لومړیتوبونه

د افغانستان یوه لویه ستونزه د بېوزلۍ او بېکارۍ پراخوالی دی. ګڼې کورنۍ د ورځنیو خوراکي توکو، روغتیايي خدمتونو، زده‌کړو او د عاید د نشتوالي له ستونزو سره مخ دي. په داسې وضعیت کې د نویو جوماتونو د جوړولو د پراخو پروژو اعلان د طالبانو د حکومت د لومړیتوبونو په اړه جدي پوښتنې راپورته کوي.

چارو پوهان وایي، که څه هم د جوماتونو جوړول د مسلمانانو له دیني ارزښتونو څخه دي، خو د یوه حکومت مسوولیت یوازې د عبادت ځایونو جوړول نه دي. د خلکو لپاره د کار زمینه برابرول، د بېوزلۍ کمول، د روغتیا او زده‌کړو د خدمتونو پراخول او د اقتصادي فرصتونو رامنځته کول هم د حکومت له اساسي مسوولیتونو څخه دي.

د طالبانو د چارو ادارې مشر په خپله لیکنه کې د جوماتونو جوړول د اسلامي تمدن د ودې، دیني زده‌کړو او ټولنیز اصلاح لپاره مهم بللي، خو د خلکو د بېوزلۍ، بېکارۍ او اقتصادي ستونزو د کمولو لپاره یې د حکومت د مشخصو پروګرامونو یادونه نه ده کړې.

په داسې حال کې چې د افغانستان خلک د کار، ډوډۍ، روغتیا او زده‌کړو په ګډون له ګڼو لومړنیو اړتیاوو سره مخ دي، پوښتنه دا ده چې د طالبانو حکومت ولې د جوماتونو د جوړولو ترڅنګ د خلکو د اقتصادي وضعیت د ښه کولو لپاره ورته پراخې او روښانه برنامې نه اعلانوي؟

د جومات جوړول په خپل ذات کې د نیوکې موضوع نه ده؛ خو د خلکو د لوږې، بېکارۍ او بېوزلۍ په وړاندې د حکومت چوپتیا او د اقتصادي ستونزو د حل لپاره د څرګندو برنامو نشتوالی هغه مسلې دي چې د طالبانو د لومړیتوبونو په اړه جدي پوښتنې راپورته کوي.

د افغانستان پخواني ډیپلوماټان: موږ د طالبانو نه، بلکې د افغانانو استازیتوب کوو

۲۸ لړم ۱۴۰۵ - ۱۹ نومبر ۲۰۲۶، ۱۹:۱۲ GMT+۰
100%

د افغانستان دوو پخوانیو ډیپلوماټانو، نصیر احمد اندیشه او عادله دلیل، په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د غړیتوب د ۸۰مې کلیزې په مناسبت ویلي چې د دغه هېواد په استازولیو کې د هغوی دنده د طالبانو د حکومت استازیتوب نه، بلکې د افغانستان د خلکو استازیتوب دی.

دوی د ملګرو ملتونو په سازمان کې د افغانستان د غړیتوب د ۸۰مې کلیزې په مناسبت په یوه ګډه لیکنه کې ویلي، چې افغانستان د ۱۹۴۶ کال د نومبر په ۱۹مه د ملګرو ملتونو غړی شو او له ایسلنډ او سویډن سره یوځای د هغو لومړنیو هېوادونو په ډله کې و چې د دغه سازمان له جوړېدو وروسته یې غړیتوب ترلاسه کړ.

په لیکنه کې راغلي چې افغانستان تر دې ۱۲ کاله وړاندې، د ۱۹۳۴ کال د سپټمبر په ۲۷مه، د ملتونو ټولنې غړیتوب هم ترلاسه کړی و.

د لیکنې د لیکوالانو په وینا، د طالبانو له پوځي واک ته رسېدو وروسته دوی د دغه ډلې پالیسۍ او کړنې، په ځانګړي ډول د افغانانو پر بشري حقونو او انساني کرامت محدودیتونه رد کړي دي.

اندیشه او دلیل وايي، طالبان د افغانستان نړیوالو ژمنو ته درناوی نه کوي او د روسیې پرته د نړۍ هېڅ هېواد د هغوی حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی. د دوی په خبره، له همدې امله په ژنیو، نیویارک او ویانا کې د افغانستان استازولۍ لا هم د هغو ډیپلوماټانو له خوا اداره کېږي چې د افغانستان د وروستي اساسي قانون لرونکي حکومت له لوري معرفي شوي وو.

دوی ټینګار کړی چې له طالبانو څخه لارښوونې نه اخلي، د هغوی استازیتوب نه کوي او د ملګرو ملتونو منشور او هغو نړیوالو کنوانسیونونو ته ژمن دي چې افغانستان په تېرو ۸۰ کلونو کې لاسلیک کړي دي.

په لیکنه کې راغلي: «موږ د طالبانو استازیتوب نه کوو او له هغوی څخه هېڅ ډول لارښوونې نه اخلو؛ بلکې د افغانستان د خلکو استازیتوب کوو او د ملګرو ملتونو منشور او هغو اړوندو نړیوالو کنوانسیونونو ته ژمن یو چې زموږ هېواد په تېرو ۸۰ کلونو کې لاسلیک کړي دي».

100%
افغانې ښځې او د بشري حقونو فعالانې د ملګرو ملتونو په غونډه کې

د افغانستان پخوانیو ډیپلوماټانو په لیکنه کې نړیوال قانون د کوچنیو او زیان‌منونکو هېوادونو لپاره د نړیوال رسمیت او خوندیتوب د یوې مهمې وسیلې په توګه یاد کړی او ویلي یې دي چې اوس د کابل واکمن افراطي ډله د دولت د ادارو د واک ادعا کوي، خو د افغانستان نړیوالې ژمنې نه مني.

دوی له نړیوالې ټولنې غوښتي چې د طالبانو د محدودوونکو او ځپونکو سیاستونو پر وړاندې د افغانانو د بشري حقونو، کرامت او ازادیو په دفاع کې خپل ملاتړ ته دوام ورکړي.

هغه دولت چې د ملګرو ملتونو په تالارونو کې جوړ او په رسمیت وپېژندل شو

نصیر احمد اندیشه او عادله دلیل په دغه ګډه لیکنه کې ویلي چې افغانستان د خپلواکۍ، نړیوال قانون او بشري حقونو د دفاع په برخه کې اوږده ډیپلوماټیکه مخینه لري او په تېرو اتیا کلونو کې یې په نړیوالو سازمانونو کې مهم رول لوبولی دی.

د لیکنې له مخې، افغانستان د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال خپله بې‌طرفي وساتله او وروسته د ناپېیلو هېوادونو د غورځنګ له بنسټګرو غړو څخه شو. دغه هېواد په نړیوالو غونډو کې د کوچنیو او په وچه کې د ایسارو هېوادونو د خپلواکۍ، برابر حاکمیت او سمندر ته د لاسرسي د حقونو دفاع کوله.

اندیشه او دلیل وايي، افغانستان له ۱۹۵۸ کال راهیسې د هغو هېوادونو د حقونو لپاره هڅې وکړې چې سمندر ته مستقیم لاسرسی نه لري. د افغان حقوقپوه عبدالحکیم تبیبي هڅې د ملګرو ملتونو د ۱۹۸۲ کال د سمندرونو د حقوقو په کنوانسیون کې هم انعکاس وموند؛ هغه سند چې د وچې په منځ کې د ایسارو هېوادونو د سمندر ته د لاسرسي او ترانزیټ حقونه په رسمیت پېژني.

100%
عبدالرحمن پژواک د ملګرو ملتونو په عمومي غونډه کې د وینا پر مهال

په لیکنه کې د افغانستان د پخواني ډیپلوماټ عبدالرحمن پژواک رول هم یاد شوی چې په ۱۹۶۶ کال کې یې د سړې جګړې په یوه ترینګلي پړاو کې د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ مشري کړې وه.

د لیکوالانو په وینا، افغانستان په ۱۹۴۸ کال کې د بشري حقونو د نړیوالې اعلامیې په ګټه رایه ورکړې وه او په ورپسې لسیزو کې یې د بشري حقونو له مهمو نړیوالو تړونونو سره ځان ژمن کړی و. په دغو تړونونو کې د نژادي تبعیض د له منځه وړلو، د شکنجې پر ضد او د ښځو پر وړاندې د هر ډول تبعیض د له منځه وړلو کنوانسیونونه شامل دي.

دوی همداراز ویلي چې افغانستان په ۲۰۱۷ کال کې د لومړي ځل لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا ته وټاکل شو او د ۲۰۱۸ او ۲۰۲۰ کلونو ترمنځ یې د دغې شورا د یوه مرستیال په توګه هم دنده ترسره کړه.

100%
د ۱۹۴۶ کال د نومبر ۱۹مه؛ په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د غړیتوب تاریخي سند لاسلیک

د افغانستان پخوانیو ډیپلوماټانو منلې چې دغه هېواد د خپل تاریخ په اوږدو کې کودتاوې، بهرني یرغلونه، کورنۍ جګړې او ناکامې واکمنۍ تجربه کړې دي؛ خو د دوی په خبره، د بېلابېلو سیاسي نظامونو پر مهال افغانستان له نړیوالو تړونونو سره خپلې ژمنې ساتلې او ډیپلوماټانو یې په نړیوالو مذاکراتو کې حضور درلود.

دوی په خپله لیکنه کې ټینګار کړی چې د افغانستان د نړیوالو ژمنو او ډیپلوماټیکې مخینې ساتل د هېواد د راتلونکي او د خلکو د حقونو د دفاع لپاره مهم دي.

اوسني واکمنان یوه بې‌سارې استثنا ده

نصیر احمد اندیشه او عادله دلیل، ویلي چې طالبان د افغانستان په تاریخ کې یوازیني واکمنان دي چې ملګرو ملتونو دوه ځله د دغه هېواد د استازیتوب څوکۍ له نیولو منع کړي دي.

د دوی په خبره د افغانستان پاچاهانو، ولسمشرانو، د ۱۹۸۰مې لسیزې کمونیستي حکومتونو او د ۱۹۹۰مې لسیزې مجاهدینو ټولو په ملګرو ملتونو کې د افغانستان استازیتوب کړی، خو طالبانو په ۱۹۹۶ کال او بیا د ۲۰۲۱ کال له اګست راهیسې د دغه سازمان د څوکۍ د نیولو اجازه نه ده ترلاسه کړې.

د لیکوالانو په وینا، طالبانو د ۲۰۲۱ کال په اګست کې د کابل تر نیولو مخکې شاوخوا دوه لسیزې د ځانمرګو بریدونو، هدفي وژنو، د سړک غاړې چاودنو او نورو بریدونو له لارې جګړه کړې چې ملکي وګړو ته یې پراخ تلفات اړولي دي. دوی زیاتوي چې طالبانو د واک له ترلاسه کولو وروسته هم خپل محدودوونکي سیاستونه د قوانینو او فرمانونو په بڼه عملي کړي دي.

په لیکنه کې راغلي چې طالبانو له ۲۰۲۱ کال راهیسې د ښځو او نجونو پر وړاندې تر ۱۰۰ ډېر فرمانونه صادر کړي، نجونې یې له شپږم ټولګي پورته له زده‌کړو منع کړې او ښځې یې له ډېرو کاري فرصتونو، روغتیايي خدمتونو، مدني فعالیتونو او د تګ راتګ او بیان له ازادیو محرومې کړې دي.

دوی د ملګرو ملتونو د بندیزونو د څارونکو راپورونو ته په اشارې ویلي چې په افغانستان کې د ترهګرو ډلو لپاره د فعالیتونو مناسب چاپېریال موجود دی. د لیکوالانو په باور، د ښځو او نجونو پر وړاندې د طالبانو سیستماتیک تبعیض د «جنسیتي اپارتاید» په توګه هم توصیف شوی دی.

اندیشه او دلیل همداراز ویلي چې د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته د افغانستان په اړه د نړیوالې ټولنې لومړنۍ خواخوږي مخ په کمېدو ده او ځینې حکومتونه د کډوالو د بېرته ستنولو، ترانزیټ او د ترهګرۍ ضد مبارزې لپاره له طالبانو سره عملي اړیکې پراخوي.

دوی خبرداری ورکړی چې که څه هم نړۍ ښايي طالبان په رسمي توګه په رسمیت ونه پېژني، خو له هغوی سره د عملي تعامل له لارې د افغانستان د خلکو او اصلي استازو نشتون له پامه غورځوي.

د بدخشان یو شمېر کان‌کیندونکي طالبان په باج‌اخیستنې تورنوي

۲۸ لړم ۱۴۰۵ - ۱۹ نومبر ۲۰۲۶، ۱۶:۱۷ GMT+۰
100%

په بدخشان کې د سرو زرو د استخراج یو شمېر شرکتونه او د سرو زرو مینځونکي وايي، طالبان ترې باج اخلي. د دوی په وینا، دغو فشارونو اړ اېستلي،چې خپل فعالیتونه ودروي یا کار پرېږدي.

د دغو سرچینو په وینا، د بدخشان په بېلابېلو ولسوالیو کې د طالبانو ځینې قوماندانان او نظامي ځواکونه د کانونو او د سرو زرو د استخراج سیمو د امنیت ساتلو په پلمه له کان‌کیندونکو او د سرو زرو له مینځونکو پیسې غواړي.

سرچینې ادعا کوي، چې د طالبانو ځینو قوماندانانو د سرو زرو زېرمې لرونکې ځمکې نیولې، یوه برخه یې خپلو خپلوانو او اړوندو کسانو ته وېشلې او بله برخه یې د پیسو په بدل کې د کان‌کېندنې پر شرکتونو پلورلې ده.

د سرچینو په وینا، د طالبانو یو شمېر قوماندانان او ځواکونه د خپلو امنیتي دندو د ترسره کولو پر ځای، ډېر وخت د سرو زرو په کانونو کې تېروي او په ځینو مواردو کې په مستقیم ډول یا له شرکتونو سره د شراکت له لارې د سرو زرو د استخراج په فعالیتونو کې ونډه لري.

ځینې شکایت کوونکي وايي، چې په ځینو مواردو کې د طالبانو ځواکونو د سرو زرو د استخراج له شرکتونو څخه تر سلګونو زرو افغانیو پورې پیسې اخیستې دي. د دوی په وینا، هغه شرکتونه او کسان چې د دغو پیسو له ورکړې یې ډډه کړې، له فشار او ګواښونو سره مخ شوي او فعالیتونه یې درول شوي دي.

د شرکتونو او د سرو زرو د مینځلو د کارځایونو مالکین وايي، چې د دغو ستونزو د حل لپاره یې په ولسوالیو کې د طالبانو مسوولینو ته مراجعه کړې، خو هغوی د شکایتونو د څېړلو او د پوځي قطعاتو د لاسوهنې او زورزیاتي د مخنیوي په برخه کې خپله بېوسي څرګنده کړې ده. د شکایت کوونکو په وینا، ځايي مسوولینو ورته ویلي، چې پوځي قطعات د دوی امرونه نه مني.

په بهارک کې د کان‌کېندنې د یوې سیمې نیول

د بدخشان د بهارک ولسوالۍ اوسېدونکي وايي، چې د دې ولسوالۍ په توغک سیمه کې د سرو زرو د زېرمو له پېژندل کېدو وروسته، د کان‌کېندنې یوه سیمه د طالبانو دوو چارواکو نیولې ده.

د ځايي اوسېدونکو په وینا، د دغې سیمې یوه برخه د دغو چارواکو خپلوانو او اړوندو کسانو ته وېشل شوې او بله برخه یې د پیسو په بدل کې پلورل شوې ده.

د بدخشان یوه اوسېدونکي د پنجشنبې په ورځ، د لړم په ۲۸مه افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې هغه هم د سرو زرو د استخراج او فعالیت جواز ترلاسه کولو لپاره دغې سیمې ته ورغلی و، خو د کان‌کېندنې ځمکې مخکې له مخکې د طالبانو چارواکو وېشلې وې او نورو غوښتونکو ته پکې ځای نه و پاتې.

په بدخشان کې د اېسکواټورونو د اتحادیې اعتراض

په ورته مهال، د بدخشان د اېسکواټرونو اتحادیې څو ورځې مخکې په فیض‌اباد ښار کې د شاوخوا دوه زره اېسکواټرونو د بې‌کارۍ په اعتراض کې غونډه وکړه.

100%
په فیض اباد کې د اېسکواټرانو تمځای

سرچینې وايي، چې د طالبانو د ځواکونو فشار او باج‌اخیستنې د دې لامل شوې، چې یو شمېر شرکتونه او پانګه‌وال خپل فعالیتونه ودروي او د خپلې پانګې یوه برخه له لاسه ورکړي. د دوی په وینا، د کانونو د فعالیتونو درېدو او د پانګونې کمېدو بې‌کاري زیاته کړې او د اېسکواټرونو ګڼ شمېر ماشینونه یې هم له کاره غورځولي دي.

د یفتل ولسوالۍ د سرو زرو د استخراج د یوه شرکت مسوول هم افغانستان انټرنشنل ته د کان‌کېندنې د فعالیتونو د یوې اوونۍ ځنډېدل تایید کړي، خو د دې ځنډ د لاملونو او جزییاتو په اړه یې نور معلومات نه دي ورکړي.

دا شکایتونه په داسې حال کې زیات شوي، چې نږدې یو کال مخکې د طالبانو مشر ملا هبت‌الله په بدخشان کې د دې ډلې د والي په غوښتنه، د سرو زرو د کانونو د ساتنې لپاره شاوخوا زر کسیز ځانګړی ځواک دغه ولایت ته لېږلی و. دغه ځواک د بدخشان په بېلابېلو برخو کې ځای پر ځای شوی او د کان‌خاوندانو او د سرو زرو د مینځونکو د شکایتونو یوه برخه هم د کانونو د ساتنې د همدې ځانګړي ځواک په اړه ده.

د سرو زرو د استخراج د شرکتونو او د سرو زرو د مینځلو د کارځایونو مالکینو د دغو شکایتونو د څېړلو لپاره د یوه خپلواک پلاوي د جوړېدو غوښتنه کړې ده. دوی غواړي، چې په باج‌اخیستنه کې ښکېل کسان او پوځي قطعات وپېژندل شي، د غوښتل شویو پیسو اندازه وڅېړل شي او په کان‌کېندونکو سیمو کې د پوځي ځواکونو د واک حدود په روښانه ډول وټاکل شي.

دوی همدارنګه د طالبانو له چارواکو غواړي، چې د خلکو شکایتونو ته رسېدنه وکړي او په اقتصادي او کان کیندونکو فعالیتونو کې د پوځي ځواکونو د لاسوهنې مخه ونیسي.