طالبان در ۲۰۲۵؛ از جنگ با پاکستان تا هم‌آغوشی با هند و تهدیدهای ترامپ

طالبان انتظار داشت که پس از اقدام روسیه، سایر کشورها نیز یکی پی دیگر اداره آن را به‌رسمیت بشناسند. اما به‌گفته یک دیپلومات بلندپایه پیشین افغانستان، روسیه ریسک کرد و رویکردش برای کشورهای منطقه قابل قبول نبود. حتی متحدان روسیه مانند چین، ایران، اوزبیکستان، قزاقستان و قرغیزستان که روابط نزدیکی با طالبان دارند، با احتیاط گام برداشتند و از هرگونه به‌رسمیت‌شناسی اداره طالبان خودداری کردند.

حرف روسیه در قبال طالبان، برخلاف انتظار این گروه، در سطح منطقه جدی گرفته نشد. کشورهای منطقه همچنان نگران حمایت طالبان از تروریسم اند. در این میان، ایران با این که روابط نزدیکی با طالبان دارد اما گفته است که به رسمیت شناخته شدن اداره طالبان رابطه نزدیکی با تشکیل حکومت فراگیر ملی در افغانستان دارد.

به‌رسمیت‌شناسی روسیه نه‌تنها کمکی به طالبان نکرد، بلکه شانس تعامل و همکاری آنان با کشورهای غربی، به‌ویژه ایالات متحده امریکا، را به‌گونه چشم‌گیر کاهش داد. اظهارات برخی کارشناسان روسی نیز نشان می‌دهد که مسکو از این اقدام خود پشیمان شده است.

روسیه بارها گفته است که از تعامل با طالبان ناگزیر است، اما مبنای توجیه تعامل آن نگرانی از وضعیت شکننده داخلی و مهار خطر گسترش فعالیت شبه‌نظامیان از افغانستان به کشورهای آسیای میانه است. مسکو تصور می‌کند در همکاری با طالبان می‌تواند دو معضل افغانستان بی‌ثبات و پناهگاه گروه‌های تروریستی را تا حدی حل کند.

صدور حکم بازداشت رهبران طالبان

در ماه جولای ۲۰۲۵، دادگاه کیفری بین‌المللی در هالند حکم بازداشت هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان و عبدالحکیم حقانی، رئیس قوه قضائیه این گروه را صادر کرد. این حکم به‌دلیل «جنایت علیه بشریت» از جمله آزار و اذیت زنان، ممنوعیت آموزش و تحصیل دختران، جلوگیری از کار و فعالیت زنان و نقض سیستماتیک حقوق بشر صادر شد.

طالبان این اقدام را «سیاسی و بی‌اساس» خواند و گفت که تاثیری بر اجرای «احکام شریعت» در اداره آن نخواهد گذاشت، اما صدور این حکم، فشارهای حقوقی و سیاسی بر طالبان را در سطح جهانی افزایش داد.

هم‌زمان، «دادگاه مردمی زنان افغانستان» در مادرید و لاهه برگزار شد. این دادگاه نمادین، رهبری طالبان را به ارتکاب جنایت علیه بشریت به علت آزار و سرکوب زنان محکوم کرد و دستکم ده مقام ارشد طالبان، از جمله هبت‌الله آخندزاده را مسئول دانست.

این دو رویداد حقوق بشری نشان داد که طالبان دستکم در میان کشورهای غربی و تابع آنها منزوی باقی خواهد ماند. طالبان کوشیده است که با تاکید بر تامین امنیت و مبارزه با موادمخدر کشورها را به رویکرد متفاوت نسبت به خود متقاعد کند، اما نقض گسترده حقوق زنان مانع آن شده است.

در همین حال، فعالان حقوق زنان افغان بحث آپارتاید جنسیتی در افغانستان را در مجامع بین المللی زنده نگهداشته‌ و کوشیده‌اند که دولت‌ها را به پذیرش آپارتاید جنسیتی به عنوان جنایت علیه بشریت در قالب یک کنوانسیون بین المللی وادار کنند.

درگیری با پاکستان و بمباران کابل

مهم‌ترین تحول سال ۲۰۲۵، درگیری تمام‌عیار طالبان با پاکستان بود. پس از آن‌که تلاش‌های دیپلوماتیک پاکستان برای واداشتن طالبان به توقف حملات تحریک طالبان پاکستان و جلوگیری از استفاده از خاک افغانستان علیه این کشور نتیجه نداد، پاکستان برای نخستین‌بار در تاریخ افغانستان، دست به حملات هوایی بی‌سابقه در خاک این کشور زد.

برای نخستین‌بار، جنگنده‌های پاکستانی کابل را بمباران کردند. ولایت‌های خوست، پکتیا و پکتیکا نیز بارها هدف حملات هوایی ارتش پاکستان قرار گرفتند. طالبان در واکنش، حملات سنگینی را علیه نیروهای مرزی پاکستان به راه انداخت. در این درگیری‌ها، دو طرف تلفات سنگینی را متحمل شدند.

پاکستان ادعا کرد که ۲۰۰ جنگجوی طالبان را کشته است. در مقابل، طالبان گفت که ۵۸ سرباز پاکستانی را از پا درآورده است. تصاویر سربازان اسیر پاکستانی در دست طالبان بازتاب گسترده‌ای یافت. سخنگوی وزارت خارجه پاکستان گفت که این صحنه‌ها «هرگز فراموش نخواهد شد.»

با تشدید درگیری‌ها، برخی کشورهای منطقه برای میانجی‌گری وارد عمل شدند. اما، نشست‌های مقام های طالبان و پاکستان در قطر، ترکیه و عربستان ناکام مانده است. با این حال، مقام‌های طالبان و پاکستانی سیگنال‌های مثبتی به یک دیگر می‌فرستند.

ملاهای حامی طالبان از اداره این گروه خواستند که جلو حملات تی‌تی‌پی به پاکستان را بگیرند و نگذارند که شبه نظامیان افغان در حملات به نیروهای پاکستانی شرکت کنند. پاکستان از این اقدام استقبال کرده اما ناکافی دانسته است.

در پایان امسال، تمام روابط تجاری افغانستان و پاکستان متوقف شده و طالبان در جست‌وجوی راه‌های بدیل برای بنادر پاکستانی هستند. بسته‌ماندن دوماهه گذرگاه‌های تجاری و ترانزیتی، صدها میلیون دالر به افغانستان و پاکستان زیان وارد کرده است.

گشایش فصل جدید با هند

در مقابل تنش با پاکستان، طالبان در سال ۲۰۲۵ فصل تازه‌ای در روابط خود با هند گشود. دهلی‌نو ماموریت دیپلوماتیک خود در کابل را به سطح سفارت ارتقا داد و پروازهای مستقیم میان دو کشور از سر گرفته شد.

سفر امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان به هند و تاکید دو طرف بر همکاری‌های اقتصادی، سرمایه‌گذاری در معادن و توسعه تجارت، نشانه‌ای از تغییر رویکرد دیپلوماتیک دهلی و طالبان به یک دیگر بود. پس از او، وزیران تجارت و صحت عامه طالبان نیز به دهلی نو رفتند و قراردادهایی را امضا کردند.

گرمی این روابط پیام ناخوشایندی برای پاکستان داشت و نشان داد که اسلام آباد جلو مناسبات تاریخی افغانستان و هند، حتی در صورت حاکمیت یک گروه نیابتی در کابل را گرفته نمی‌تواند. هند با درک این نکته، آغوشش را به روی طالبان کلان باز کرده است.

برخی تحلیلگران روابط گرم اداره طالبان و حکومت هند را شکست سیاست «عمق استراتژیک» پاکستان توصیف کرده‌اند. پاکستان در مقابل گفته است که اگر روابط هند و طالبان به ضرر وی تمام نشود، مشکلی با گرمی روابط دو طرف ندارد.

هند تلاش کرده است که خود را جایگزین مناسب برای پاکستان معرفی کند. طالبان هم امیدوار است که گسترش روابط با یک قدرت آسیایی دیگر، از انزوای آن بکاهد.

ترامپ و سودای برگشت به بگرام

با بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید در آغاز سال ۲۰۲۵، روابط طالبان و امریکا وارد مرحله‌ای تازه اما پرتنش شد. ایالات متحده تمام کمک‌های بشردوستانه به افغانستان را متوقف کرد؛ در حالی که در بیش از سه سال حاکمیت طالبان، بزرگ‌ترین کمک‌کننده به افغانستان بود. بر اساس گزارش سیگار، امریکا ۳.۷ میلیارد دالر کمک بشردوستانه به افغانستان داده بود.

ترامپ هم‌زمان فشارها بر طالبان را افزایش داد و بارها خواستار بازپس‌گیری جنگ‌افزارهای برجامانده کشورش در افغانستان و همچنان واگذاری پایگاه هوایی بگرام شد و آن را برای نظارت استراتژیک بر چین ضروری دانست.

طالبان این درخواست را رد کرد و گفت که هیچ‌گونه حضور نظامی خارجی را در افغانستان نمی‌پذیرد. ترامپ تهدید کرد که در صورت مخالفت طالبان با بازگشت امریکا به بگرام، «روزگار بدی» در انتظار آنان خواهد بود.

مشاور دونالد ترامپ در امور گروگان‌ها دوبار به افغانستان سفر کرد. تمرکز این مذاکرات عمدتاً بر آزادی زندانیان امریکایی بود. طالبان شماری از گروگان‌های امریکایی را آزاد کرد، اما از سرنوشت محمودشاه حبیبی هنوز خبری در دست نیست.

ایالات متحده در نشست‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد درباره افغانستان، به‌گونه قاطع با هرگونه تعامل و همکاری با اداره طالبان، بدون تغییر در رفتار آن، مخالفت کرده است. با این حال، طالبان بارها پیام‌های مثبت به واشنگتن مخابره کرده و دشمنی خود با این کشور را متعلق به گذشته دانسته است.

واشنگتن با تروریستی خواندن گروه طالبان و قطع کامل کمک‌ها به افغانستان، پاسخ سردی به اظهارات مصالحه‌جویانه‌ای مقام‌های طالبان داده است.

شکست اجماع بین‌المللی

افغانستان در چهار سال گذشته همچنان یکی از منزوی‌ترین کشورهای جهان باقی مانده است. در برخی کشورها، سفیران حکومت پیشین به کار ادامه می‌دهند و در برخی دیگر، طالبان توانسته‌ است نمایندگان خود را به طور رسمی و غیررسمی به نمایندگی‌های افغانستان بفرستد.

شماری از کشورهای اروپایی مانند آلمان، دیپلومات‌های طالبان را در نمایندگی‌های سیاسی و قنسولی افغانستان پذیرفته‌اند که علت آن تسهیل اخراج پناهندگان مجرم افغان بوده است تا تغییری در سیاست خارجی این کشورها در قبال افغانستان.

با این که طالبان می‌گوید در سال ۲۰۲۵ مناسباتش با کشورهای جهان بهبود یافته است، اما اداره طالبان و کشور افغانستان در بسیاری از نشست‌های مهم بین‌المللی و سازمان‌های منطقه‌ای نماینده‌ای نداشته‌اند.

دو سفیر دولت پیشین افغانستان در نشست‌های شورای امنیت و سازمان ملل در نیویارک و ژنو شرکت کرده‌اند. آنها در بیانیه‌های خود به طور شدیداللحنی از سیاست‌های داخلی و خارجی اداره طالبان انتقاد کرده‌اند.

با این حال، برخی بر این نظر اند سال ۲۰۲۵ سال شکست اجماع بین‌المللی درباره حاکمیت طالبان در افغانستان نیز بوده است، به‌ویژه در مجمع عمومی سازمان ملل متحد و دو نشست اخیر شورای امنیت، این شکست به‌گونه آشکار نمایان شد.

در نشست‌های شورای امنیت، امریکا با هرگونه تعامل با اداره طالبان، تا زمانی که حقوق بشر را رعایت نکند و به روابطش با گروه‌‌های تروریستی خاتمه نبخشد، مخالفت کرد؛ اما قدرت‌های منطقه (چین، روسیه و هند) خواستار «تعامل عملگرایانه» با طالبان شدند و بر رفع تحریم‌ها و آزادسازی ذخایر بانک مرکزی افغانستان تاکید ورزیدند.

کشورهای اروپایی نیز بر مسایل حقوق بشری در رابطه به طالبان تاکید کرده‌اند. با این حال، ناروی، آلمان و اتریش در بدل همکاری طالبان در پذیرش پناهندگان اخراجی افغان، نمایندگان طالبان را در سطح قنسولی پذیرفته‌اند.

طالبان مدعی است که مقام‌های آن ۹۹ سفر خارجی داشته‌اند. این سفرها عمدتا به کشورهای ایران، روسیه، چین و هند بوده است..

معضل پایان ناپذیر تروریسم در افغانستان

گزارش‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد نشان می‌دهد که گروه‌های تروریستی بار دیگر در افغانستان فعال شده و در حال جذب نیرو و احیای موقعیت از دست‌رفته خود هستند. القاعده، داعش، تحریک طالبان پاکستان، اویغورها، جنبش اسلامی اوزبیکستان و انصارالله تاجیکستان از جمله گروه‌های فعال تروریستی در افغانستان‌اند.

حضور این گروه‌ها حتی متحدان منطقه‌ای طالبان را نگران کرده است. ایران، روسیه و چین بارها از فعالیت تروریستان در خاک افغانستان ابراز نگرانی کرده‌اند. پاکستان می‌گوید قربانی تروریسم برخاسته از افغانستان است.

تاجیکستان نیز شاهد حملات مرگبار از خاک افغانستان بوده که در آن اتباع چینی و مرزبانان تاجیک کشته شدند. دوشنبه ادعا دارد که این حملات با استفاده از پهپاد انجام شدند.

مقامات طالبان هرگونه حضور و فعالیت شبه‌نظامیان در افغانستان را رد می‌کنند و همواره تاکید دارند که خاک افغانستان علیه کشورهای منطقه استفاده نمی‌شود.

ترور دو مخالف سرشناس طالبان در ایران، اکرام‌الدین سریع، فرمانده ارشد پولیس حکومت پیشین در تهران، و معروف غلامی، چهره سیاسی- نظامی نزدیک به اسماعیل‌خان در مشهد، تحول مهمی دیگر در روابط طالبان با کشورهای همسایه است. مخالفان مدعی هستند که این ترورها کار طالبان است.

نقض گسترده حقوق بشر

بحران حقوق بشری در افغانستان در سال ۲۰۲۵ عمیق‌تر و نظام‌مندتر شد. طالبان محدودیت‌های شدیدتری بر زنان و دختران اعمال کردند. فعالان حقوق بشر می‌گویند که دستکم ۱۶۰ فرمان شفاهی و کتبی برای نقض حقوق زنان صادر شده است.

اداره امر به معروف طالبان، سیطره خود را بر تمام عرصه‌های زندگی گسترش داده؛ از کنترول داکتران، دکان‌داران و شفاخانه‌ها گرفته تا سایر بخش‌ها. سازمان‌های بین‌المللی، از جمله عفو بین‌الملل، از «آپارتاید جنسیتی»، شلاق‌زدن و اعدام‌های علنی، سرکوب اقلیت‌ها و محاکمات ناعادلانه انتقاد کرده‌اند.

بر اساس گزارش سازمان ملل متحد، در این سال بیش از ۲۳ میلیون نفر در افغانستان نیازمند کمک‌های بشردوستانه بودند. بازگشت نزدیک به سه میلیون مهاجر از ایران و پاکستان، بحران انسانی را تشدید کرده است.

تثبیت حاکمیت هبت‌الله

در این سال، هبت‌الله آخندزاده قدرت خود را بیش از پیش تثبیت و منتقدان داخلی را منزوی کرد. شماری از چهره‌ها، از جمله عباس استانکزی، معین پیشین وزارت امور خارجه، و فاروق اعظم، مشاور وزارت انرژی و آب، به‌دلیل انتقاد از سیاست‌های هبت‌الله، از کار در اداره طالبان محروم شدند.

استانکزی که از چهره‌های برجسته اداره طالبان به‌شمار می‌رفت، به امارات متحده عربی تبعید شد و اکنون در همان شهری زندگی می‌کند که اشرف‌غنی، رئیس‌جمهور مخلوع افغانستان، اقامت دارد.

با این حال، انتقادها از هبت‌الله آخندزاده پایان نیافته است. سراج‌الدین حقانی، وزیر امور داخله طالبان، موضع‌گیری‌های انتقادی را علیه رهبر طالبان اتخاذ کرد و گفت که «حکومت با ظلم و ستم دوام نمی‌آورد». در واکنش، چهره‌های وفادار به هبت‌الله به حقانی حمله کردند و خواستار «وحدت، اطاعت و فرمان‌بری کامل از امیر» شدند.