گروه طالبان یا واگنر اسلامی

داعش اگر نام رمزی برای طالبان نباشد، بدون شک رقیبی برای این گروه می‌تواند باشد که بازهم در بسیاری از موارد جهت فکری مشابه با این گروه دارد.

کشتن نثاراحمد احمدی والی طالبان برای بدخشان و بعد انفجار داخل مسجد در مراسم فاتحه او زنگ خطر را برای بسیاری از افراد طالبان به صدا درآورده است. هرچند سران این گروه در طول جنگ‌های خود در بیست سال گذشته و پیش از آن «تاب‌آوری» در برابر حوداث را به‌خوبی آموخته‌اند که زود سراسیمه نشوند و آن را پنهان کنند،‌ ولی انکار نمی‌توان کرد که حادثه بدخشان خیلی‌ها را در درون طالبان سراسمیه کرده‌است. به ویژه آنانی را که منتقد وضعیت می‌شوند و یا از نگاه تباری با هسته اصلی قدرت طالبان هم‌تبار نیستند.

در نزدیک به دوسالی که طالبان دوباره بر افغانستان مسلط شده، نشانه‌هایی از یک روش خاص برای مقابله با منتقدان و مخالفان داخلی این گروه دیده می‌شود. صلاح‌الدین ایوبی فرمانده اوزبیک‌تبار در فاریاب، حمید خراسانی فرمانده جنجالی اهل پنجشیر و مولوی مهدی فرمانده هزاره‌تبار ، همه بیرون از حلقه تباری جریان مسلط طالبان‌اند که یا مسلحانه در برابر آن ایستادند (مانند مولوی مهدی که سرش را در این راه گذاشت) و یا چون دیگران که فقط در برخی موارد به منتقدان بالفعل تبدیل شدند.

مورد دیگر جنرال خودخوانده، مبین، بود که در پی انتقادی از طالبان در یک گفتگوی اینترنتی، به کابل فراخوانده شد و گفته می‌شود اکنون در بازداشتگاه استخبارات طالبان به‌سر می‌برد. از این دست قضایا در میان طالبان کم نیست، اما اکثراً رسانه‌ای نشده‌اند.

طالبان تنها مخالفان فکری، سیاسی و نظامی خود را زندانی و گاه سربه نیست نمی‌کند، بلکه چنین برخوردی با افراد خودی نیز که به هر دلیلی «مخرب» و «معاند» تشخیص داده می‌شوند، صورت می‌گیرد.

این افراد هم لزوما تنها از اقوام «دیگر» نیستند و می‌تواند از هم‌تباران نزدیک‌شان را هم دربر گیرد، اما به هر حال این گونه برخوردهای حذفی با افراد خارج از تبار هسته قدرت اصلی این گروه، بیشتر به چشم می‌خورد.

هسته رهبری طالبان که نهاد پرقدرت و مرموزی چون استخبارات این گروه را در اختیار دارد، به آسانی هم با مخالفان بیرون از گروه و هم با مشکل‌سازان درون آن تصفیه حساب می‌کند. و این چیزی نیست که در افغانستان و جهان پیشینه نداشته باشد.

گروه‌های مجاهدین در دهه‌های شصت و هفتاد خورشیدی با وجود آن که به اصطلاح در برابر «دشمن واحد» می‌جنگیدند، اما در درون خود نیز جنگ دیگری داشتند و بخشی از افراد خودی و حتی هم تبارخود را به شیوه دیکتاتوری‌های رایج جهان از صحنه حذف کردند.

حکومت حزب دموکراتیک خلق که گرایش‌های استالنیستی داشت، در سال‌های حاکمیت خود در افغانستان ، به ویژه در سال‌های نخست، ده‌ها فرد خودی را که دشمن تلقی می‌شدند، از صحنه برانداخت.

ساختارهای بسته قدرت که استبداد رأی و دیکتاتورمنشی را، راه بقای خود می‌داند، با توسل به کشتار عمومی و ایجاد ارعاب حتی در صفوف خودی اقتدار خود را به نمایش می‌گذارد.

داستان جالبی از زمان استالین دیکتاتور شوروی نقل می‌شود، که او حتی افراد مهم کابینه و نزدیکان خود در حزب را نیز وادار می‌کرد که رضایتمندانه زندانی شوند و به جرم های ناکرده در برابر مردم اعتراف کنند. پس از این اعتراف‌ها، استالین در کمال خونسردی دوستان حزبی‌اش را به پای چوبه دار می‌برد. دلیلی که استالین برای این افراد می‌آورد این بود، که چنین اقدام‌هایی سبب می‌شود « حکومت پرولتریا» در شوروی مستحکم شود و به دژی تسخیرناپذیر برای «دشمنان» آن در جهان به حساب آید. حزب دموکراتیک خلق در افغانستان و دیگر اقمار شوروی سابق نیز از همین الگو پیروی می‌کردند.

جالب این جاست که در همان زمانی که استالین رفقای خود را به در راه نجات پرولتریا به قربانگاه می‌فرستاد، ادلف هیتلر در المان نازی نیز با همین منطق جوخه‌های اعدام برای خودی‌هایش تدارک دیده بود؛ هر چند که میان افکار استالین و هیتلر از زمین تا آسمان فاصله بود. اما دیکتاتوری‌ها و دیکتاتورها در همه جای جهان و با هر رنگ و لباس ایدیولوژیکی که ظاهر شوند بنا به همان ساختار خشن تمامیت‌خواهی به اقدام‌های مشابه متوسل می‌شوند.

حکومت طالبان هم در حدود دو سال گذشته چنین چهره تمامیت‌خواهانه‌ تباری و فکری از خود به نمایش گذاشته و بعید نیست حوادث مانند آنچه در بدخشان روی داد، باز هم تکرار شود.

حتی اگر طالبان به صورت مستقیم در رویدادهای بدخشان نقشی نداشته باشد، اما دور از انتظار نیست که در رویدادهای مشابه آینده دست داشته باشد. چرا که هیچ ساختار استبدادی نمی‌تواند از آن ذات و سرشت اصلی خود ک تحکیم قدرت در ازای کشتار بیشتر است، دور شود.

به نظر می‌رسد مناطق شمال و شمال‌شرق افغانستان از هر زمان دیگر برای تحول تازه آماده می‌شود که می‌تواند تبعات منطقه‌ای داشته باشد.

این مناطق هیچ زمانی از تنش‌‌های قومی و زبانی، کوچ‌های اجباری، غصب زمین و تصفیه ادارات دولتی عاری نبوده است. اما حضور گروه‌های تروریستی خارجی اکنون در جغرافیای دشوارگذر شمال‌شرق و البته بی‌اعتمادی میان گروه‌ها با پیشینه‌های مختلف طالبان، بر این تنش‌ها افزوده است.

از یک سو، رقابت‌های محلی میان فرماندهان طالبان سر تقسیم منابع و درآمد معادن به‌خصوص میان یفتلی‌ها و وردوجی‌ها در بدخشان، توهین و تحقیر فرماندهان طالب تاجیک و اوزبیک در کابل از سوی طالبان قندهاری و نفوذ و فعالیت گروه‌های مخالف طالبان در شمال، و از سوی دیگر، تعهد کتبی امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان به چین در هفته اول ماه می ۲۰۲۳در اسلام‌آباد، تمایل گروه‌های تروریستی خارجی به پیوستن به داعش خراسان را برای انجام «جهاد» فرامرزی بیشتر کرده که بر شکنندگی اوضاع شمال افزوده است.

تنش‌های قومی درون طالبان

تنش و بی‌اعتمادی که پارسال میان فرماندهان اوزبیک در شمال و رهبری اصلی طالبان رقم خورد و ظاهرا فروکش کرده، مثل آتش زیر خاکستر می‌ماند. اوزبیک‌ها منتظر یک تغییر سیاسی‌اند تا صف خود را از طالبان جدا کنند چراکه همچنان معتقدند حکومت مرکزی در قبال آنها حق‌تلفی می‌کند. مهمترین چهره‌های جنگ اوزبیک مانند قاری صلاح‌الدین ایوبی و مخدوم عالم عملا در حاشیه رانده شده و از ولایت‌های خویش بی‌جا و در جنوب مقرر شده‌اند. آنها برای بازگشت به فاریاب باید اجازه بگیرند. بنابراین آنها منتظر جرقه‌ای‌اند تا اقدام کنند ولی باید اول مطمئن شوند که این اقدام به سرکوب خونبار آنها نمی‌انجامد.

از سوی دیگر، این‌بار فرماندهان طالب تاجیک‌تبار در آستانه تقابل با طالبان قندهاری قرار دارند. شبکه حقانی تاکنون روابط مثبتی با طالبان غیرپشتون داشته است. اطلاعات تازه می‌رساند که مولوی ظریف تاجیک و قوماندان قبلی قول اردوی مزارشریف، از رهبری امارت آزرده شده و چند بار به زادگاه و پایگاهش در قریه عصمتک ولسوالی کوهستانات سرپل تردد و در تلاش برای جلب حمایت مردمی برای اقدامات آینده علیه امارت طالبان است.

همین صفی‌الله صمیم که امروز در بدخشان کشته شد، نیز بارها با برداشتن تابلوهای فارسی از ادارات طالبان انتقاد کرده بود و طالبان به طعنه او را وکیل مدافع مقاومت می‌خواندند.

از جانب دیگر، براساس گزارش‌ها، قاری فصیح‌الدین، رئیس نمادین ستاد ارتش طالبان و مولوی امان‌الدین، والی طالبان برای بدخشان نیز به دلیل توهین و تحقیر مکرر در کابل، نداشتن صلاحیت‌های اجرایی، رد پیشنهادشان مبنی بر تاسیس مدارس جهادی در ولسوالی‌های مرزی بدخشان و عدم موافقت با انتقال شهروندان پاکستانی به شمال، منزوی شده‌اند. هرچند این دو تاکنون برکنار نشده‌اند، اما عملا کار موثری در بدنه قدرت طالبان هم ندارند.

در میان موجی از تنش‌های درونی، یک هفته قبل عبدالحق وثیق، رئیس استخبارات طالبان به بدخشان رفت و با مسئولان محلی و اتباع خارجی به‌خاطر تداوم حمایت طالبان از آنها اطمینان داد اما به گفته منابع این فرماندهان قانع و راضی نشده‌اند.

مانور حقانی

از سوی دیگر هم اکنون سراج‌الدین حقانی، وزیر داخله طالبان به ولایات شمال از جمله بلخ، جوزجان، سرپل و فاریاب سفر کرده است و با قوماندانان خویش در هر چهار ولایت پشت درهای بسته دیدار کرد و در این جلسات هیچ یک از مسئولان بومی اوزبیک و ترکمن و یا تاجیک اجازه شرکت نیافته‌اند.

هرچند محتویات جلسات حقانی به بیرون درز نکرده، اما به گفته منابع اطلاعاتی او چهار هدف را دنبال می‌کند:

یک: بررسی وضعیت امنیتی شمال و شمال‌شرق کشور؛ زیرا به حیث وزیر داخله در دو سال گذشته به صفحات شمال نرفته بود و منحیث مسئولیت وظیفه‌ای ‌چنین سفر ضروری است.

دو: دیدار با رهبران گروه‌های تروریستی مانند حرکت اسلامی اوزبیکستان و کتیبه امام به خاطر که اعتمادشان به میزبانی صادقانه طالبان کاهش یافته و در صدد دریافت بدیل‌ها هستند.

سه: ارزیابی استقرار و اسکان اعضای تحریک طالبان پاکستانی در اطراف کانال قوش‌تپه و در کل ولایات شمال. منابع اطلاعاتی تایید کردند که به تازگی ده خانواده مربوط به تحریک طالبان پاکستانی به شهر شبرغان منتقل و اسکان داده شدند.

چهار: ارزیابی نفوذ و حضور اعضای شبکه حقانی در شمال و میزان تاثیرگذاری و کنترول آنها بر وضعیت. زیرا از ماه‌هاست که رهبر طالبان تلاش کرده ادارات محلی ولایات شمال را از وجود اقوام غیرپشتون و اعضای شبکه حقانی به طور مدیریت شده تصفیه کند.

نارضایتی تروریست‌های خارجی

تعامل طالبان با جامعه جهانی و طرف‌های که به شدت در پی شکار نیروهای تروریستی خارجی‌اند، فضای بی‌اعتمادی را میان میزبان و برادران مهمان رقم زده است. بیش از بیست گروه تروریستی خارجی در افغانستان تحت کنترول طالبان با تابعیت‌های گوناگون ایرانی، پاکستانی، عرب، چچنی، چینی، اوزبیکستانی، تاجیک وغیره فعالیت می‌کنند که هدف آنها برهم زدن اوضاع و گسترش جهاد اسلامی به کشورهای متبوع خویش و دیگر نقاط جهان است.

این گروه‌ها از تعامل طالبان با دولت‌های منطقه راضی نیستند و به شراکت راهبردی طالبان برای «جهاد جهانی» تردید دارند. بسیاری از آنها در شمال افغانستان مستقر اند و همین حضور باعث مداخله قدرت‌های بیرون در امور افغانستان شده است. سخنان اخیر سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه را نباید نادیده گرفت.

او در نشستی دوشنبه این هفته در دوشنبه، پایتخت تاجکیستان در جریان بازدید از پایگاه نظامی ۲۰۱روسیه به اظهارات مانوئل میکالر، سفیر ایالات متحده در تاجیکستان مبنی بر حمایت واشنگتن از گفت‌وگو و پرهیز از خشونت‌ در افغانستان واکنش نشان داد و گفت که این دروغ دیپلوماتیک است.

لاوروف افزود: «به طور قطع مشخص است که ایالات متحده از نیروهای بازمانده داعش، القاعده و دیگر گروه‌های تروریستی وابسته به آنها حمایت می‌کند.»

بنابراین، با گذاشتن تمام اجزای معادله کنار هم به نظر می‌رسد که شمال افغانستان شاهد تحولاتی است که کمتر گزارش می‌شود و می‌تواند تغییراتی به همراه داشته باشد.

در نیویارک نیز فریدون سینیرلی‌اوغلو، هماهنگ‌کننده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد برای افغانستان، کارهایش را شروع کرده و با شماری از رهبران زن افغان ملاقات کرده است. اما آیا این تلاش‌ها در تناسب با پیچیدگی اوضاع افغانستان و هرج‌ومرج حاکم بر فضای سیاسی این کشور، گرهی از کار را باز خواهد کرد و مهم‌تر آنکه برنامه افغان‌ها برای آینده کشورشان چیست؟

توماس وست در لندن با طارق احمد، معاون وزیر خارجه بریتانیا در امور جنوب آسیا و اندرو مکوربی، رئیس امور افغانستان و پاکستان وزارت خارجه بریتانیا دیدار و گفت‌وگو کرده است. او در این دیدارها منافع مشترک کشورش با بریتانیا را بررسی کرده است. آقای وست بعد از لندن، در این سفر چهار روزه‌ منطقه‌ای به امارات متحده عربی خواهد رفت تا گفت‌‎وگوهای افغانستان را پیش ببرد.

در نیویارک نیز فریدون سینیرلی‌اوغلو با اصیلا وردک و حبیبه سرابی، فعالان حقوق زن افغانستان دیدار و درباره دایره ماموریت خود گفت‌وگو کرده است. ماموریت اصلی او ارائه گزارش جامع درباره اوضاع افغانستان و راه‌حل‌های پیشنهادی برای بن‌بست موجود تا پنج ماه آینده است.

سازمان ملل متحد و طرف‌های ذی‌دخل در امور افغانستان می‌کوشند نشست دیگری را برای باز کردن گره سیاسی افغانستان برگزار کند و محور اصلی تلاش‌ها این است که طرف‌های داخلی افغانستان مانند طالبان، رهبران سیاسی، فعالان حقوق زن و جامعه مدنی دور یک برنامه مشترک گردهم آیند.

اما از روح این تلاش‌ها بر می‌آید که شدت و شوق زیادی برای حل مسئله افغانستان وجود ندارد و دست‌کم تا اکنون نه امریکا و نه سازمان ملل متحد از خود فوریتی برای رساندن افغان‌ها به یک اجماع سیاسی نشان نداده‌اند.

دیگر هویدا است که امریکا علاقه‌اش به افغانستان را از دست داده است و برنامه درازمدت برای این کشور ندارد. منافع امریکا تغییر کرده و اولولیت‌هایش متمرکز به امور دیگر است. جنگ در اروپا برای پس زدن بلندپروازی‌های روسیه و آمادگی برای تقابل بر سر منابع جهانی با چین چنان بزرگ است که توجه سیاستگذاران اصلی امریکا را به خود معطوف کرده است.

هرچند دیپلومات‌ها، نظامیان و کارمندان امریکایی که بیش از دو دهه در افغانستان خدمت کرده‌اند و مانند توماس وست روابط عاطفی عمیقی با این کشور دارند، همچنان می‌کوشند مسئله افغانستان را زنده نگهدارند، تروریسم و تهدید امنیت ملی امریکا دست‌کم در شرایط جاری چنان فوریت ندارد که زمان و سرمایه امریکا را به سوی افغانستان بکشاند.

این است که امریکا پرونده افغانستان را عملا به سازمان ملل متحد واگذار کرده است تا بلکه این نهاد به عنوان یک بازیگر بی‌طرف بتواند به کمک کشورهای منطقه اوضاع افغانستان را مدیریت کند. در حالیکه از نقش و نفوذ امریکا در افغانستان تحت کنترول طالبان به تدریح فروکاسته می‌شود، اهمیت و جایگاه قدرت‌های منطقه‌ای در امور افغانستان تقویت می‌شود.

اما در این میان یک صدا و طرح مهم دیگر غایب است. افغان‌ها خود تا اکنون نتوانسته‌اند برای آینده کشور خود برنامه‌ای ارائه دهند که بازیگران منطقه‌ای و جهانی را دور آن بسیج کنند. نیروهای دموکراتیک و ملی‌گرای افغانستان که در داخل و خارج پراکنده‌اند، به‌شدت دچار چندپارچگی و بی‌برنامگی است. طالبان که دیگر طرف افغان است هیچ گامی برای تعامل با این نیروهای متخصص برنداشته است.

جناح‌های شورای عالی مقاومت، حرکت‌های سیاسی تحت رهبری رحمت‌الله نبیل و حنیف اتمر و رهبران سیاسی مانند حامد کرزی و عبدالله عبدالله، که همچنان در داخل مانده‌اند، تحرک‌های اندکی از خود نشان داده‌اند، اما هیچ یک نتوانسته چتر ملی پرطرفداری تشکیل دهد تا جهانیان از آن به عنوان سندی معتبر برای حل مسئله افغانستان استفاده کنند.

ظاهرا دو طرف سیاسیون افغان و جامعه بین‌المللی به چشم هم برای دادن طرحی نگاه می‌کنند و وظیفه فریدون سینیرلی‌اوغلو است که بتواند از میان این پراکندگی برنامه‌ای برای دبیرکل سازمان ملل متحد ارائه دهد تا بستر سازش بین‌الافغانی را فراهم کند.

نیاز و وابستگی بازیگران داخلی سیاست افغانستان به همدیگر می‌طلبد که برای بیرون رفت از وضعیت کنونی همه طرف‌ها اراده واضحی برای تعامل نشان دهند. در این میان، طالبان به عنوان یک واقعیت انکارنا‌پذیر اگر می‌خواهد از یک گروه شبه‌نظامی به یک جناح تشکیل‌دهنده دولت تغییر چهره دهد، بیش از هر کس دیگر به کمک جامعه جهانی و نیروهای متخصص افغان نیاز دارد تا بستر مشروعیت داخلی و رسمیت‌ بین‌المللی را به دست آورد.

هرچند اکنون ۲۱ سفارت خارجی فعال در کابل و ۱۶ سفارت خارجی مستقر در دوحه وجود دارند که مرتب با طالبان گفت‌وگو می‌کنند، هیچ کشوری این گروه را به عنوان حکومت مشروع افغانستان به رسمیت نشناخته است و حتی اگر تمام کشورها حکومت طالبان را به رسمیت بشناسد باز هم مسئله افغانستان حل نشده باقی خواهد ماند، چرا که طالبان همچنان از نبود مشروعیت داخلی رنج خواهد برد و ظرفیتی برای ارائه خدمات و نجات مردم از فقر و چرخاندن دستگا‌ه‌های حکومتی نخواهد داشت.

بنابرین، برای شکستن بن‌بست موجود و عبور افغانستان از تاریکی سیاسی، نیاز به طرحی از طرف‌های افغان است که بتواند حمایت داخلی و بین‌المللی را کسب کند.

یک مقام قطری که از محتوای دیدار دوجانبه طرف طالبان و قطر آگاه است، به شرط افشا نشدن هویتش می‌گوید که این دیدار از اهمیت زیادی برخوردار بود.

شمار دقیق گروگان‌های خارجی و امریکایی در افغانستان مشخص نیست، اما مقام‌های امریکایی پیشتر گفته بودند که «چند شهروند» امریکایی در افغانستان در بازداشت هستند.

در مورد جایگاه زنان نیز رهبر طالبان فرمان‌های متعددی برای حذف آنها از جامعه صادر کرده که شامل ممنوعیت آموزش، کار و رفتن به پارک هم می‌شود.

داعش نیز از زمان به قدرت رسیدن طالبان حملات مرگباری در افغانستان انجام داده که تلفات سنگینی برجا گذاشته است. بیشتر حملات داعش به شیعیان، اهل تصوف، مراکز دیپلوماتیک و نیروهای طالبان بوده است.

منابع ما می‌گویند که در دیدار ماه پیش بین نخست‌وزیر قطر و رهبر طالبان، این مسئله نیز مطرح شده است که عناصر تازه‌ای به توافقنامه بین امریکا و طالبان اضافه شود.

پیشتر گزارش شده بود که عبدالرحمان آل‌ثانی حاوی پیامی از امریکا به رهبر طالبان است.

براساس این پیشنهاد تازه، مسئله زنان و مبارزه با تروریسم به توافقنامه دوحه افزوده شود. هرچند در توافقنامه دوحه مسئله جلوگیری از فعالیت‌های تروریستی با این مضمون آمده است: «هرگونه گروه یا فرد را از تهدید امنیت ایالات متحده و متحدانش ممانعت خواهد کرد، جلو سربازگیری، آموزش و تمویل آن‌ها را خواهد گرفت و مطابق تعهداتش در این موافقت‌نامه از آن‌ها میزبانی نخواهد کرد.» اما جزئیات بیشتر درباره مبارزه با تروریسم که تازه به رهبر طالبان براساس این منابع پیشنهاد شده است، در دست نیست.

در این میان، نخست‌وزیر قطر هیچ پیشنهادی مبنی بر به رسمیت شناختن اداره طالبان به رهبر این گروه نداده است. مقام قطری می‌گوید ادبیات شیخ عبدالرحمان خیلی شبیه موضع امریکا و جامعه جهانی بود که می‌گوید رسمیت طالبان در صورتی ممکن است که این گروه به حقوق اساسی زنان و اقلیت‌ها به عنوان پیش‌شرط به رسمیت شناخته شدن احترام بگذارد.

فضای این جلسه بین رهبر طالبان و نخست‌وزیر قطر مثبت ارزیابی شده و ملا هبت‌الله آخندزاده گفته است که در مذاکره با جامعه جهانی باز است.

امریکا پیشتر دست‌کم دو بار رسما با گروه طالبان در قطر و امارات متحده عربی مذاکره کرده است که در این مذاکرات نمایندگان وزارت خارجه، سازمان اطلاعات مرکزی و اداره توسعه بین‌المللی امریکا حضور داشته‌اند.

اولین دیدار بین نمایندگان امریکا و طالبان در ۲۹ و ۳۰ جون ۲۰۲۲ در دوحه انجام شد که در آن توماس وست، نماینده ویژه امریکا برای افغانستان، از ادامه فعالیت القاعده، داعش و دیگر گروه‌های تروریستی در افغانستان ابراز نگرانی کرد. در این دیدار امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، هیئت کابل را نمایندگی می‌کرد.

دیدار دوم نمایندگان امریکا به رهبری توماس وست با ملا یعقوب مجاهد، وزیر دفاع طالبان در هفتم دسامبر در امارات متحده عربی انجام شد که در آن نیز دو طرف درباره کمک مالی به افغانستان تحت کنترول طالبان و مبارزه با گروه‌های تروریستی گفت‌وگو کردند.

هرچند ظاهرا این‌‌ اولین دیدار رهبر طالبان با یک هیئت خارجی نبوده است. براساس گزارش‌ها، او پیش از این نمایندگان ارشد سپاه پاسداران ایران را درباره تاسیس لشکر چهل هزار نفری بر اساس مشوره هیئت ایرانی دیده است. از جانب دیگر، او چهار افسر ارشد سازمان اطلاعات ارتش پاکستان را نیز مرتب می‌بیند.

تمام نقاشی‌ها با تکنیک رنگ روغن و بر روی پارچه متقال با بافت درشت انجام شده است.

ابتدای ورودی سالن، در بیانیه نمایشگاه نوشته شده است: «سایه دنیای سیاه مهاجرت و جست‌وجوی امنیتی که هیچگاه یافت نشد. سایه روایت زنانی است که هم هستند و در دنیای هنر و زندگی اجتماعی حضور دارند و هم نیستند، چرا که هویت جغرافیایی، جنسیتی و سیاسی نمی‌خواهند که ما باشیم.»

نقاشی‌ها را یک‌به‌یک می‌بینم. به وضوح شالوده‌ هنر نسرین محمدی را می‌توان این روزها در گالری بن‌بست مشاهده کرد. در نقاشی‌های رئالیستی او چهره‌ها، فرهنگ بومی افغانستان و موضوعات اجتماعی به صورت طبیعی، به گونه‌ای که نقاش تخیل و ابتکار عمل خود را در نحوه پیاده کردن آن موضوع دخالت نداده و هر موضوع به همانگونه که در دنیای خارج دیده می‌شود، به نمایش در آمده است.

از سوی دیگر، هنر مدرن که تکاپوی وجودی خویش را از امپرسیونیسم آغاز کرده، در اندیشه استحصال به هنر ناب و مستقل پیش می‌رود و سعی بر حذف تاکیدات رومانتیستی و رئالیستی در محتوای اثر هنری دارد که راه را برای به وجود آمدن سبک‌های جدید مانند فوویسم، کوبیسم و... باز می‌کند.

البته که این مفاهیم، بر اجتناب خانم نسرین محمدی از دغدغه‌های بیرون از هنر و تمرکز بر روابط درونی آن اثر نگذاشته و او را بر این داشته که سمبولیسم را با رئالیسم تلفیق کند. نسرین محمدی گاهی با رنگ پاشیدن بر تصویر واقعی، شکلی از اعتراض را نسبت به امور بیرونی جامعه و از طرفی نسبت به اجزای اجرایی هنر خویش نشان می‌دهد و تداعی همه این امور باعث ایجاد مفاهیمی سوررئالیستی در نقاشی‌هایش می‌شود.

با اینکه نمادگرایی یا سمبولیسم، جنبشی هنری در واکنش به جنبش‌های رئالیستی و امپرسیونیستی به وجود آمده، اما خانم محمدی از نمادها استفاده می‌کند تا مفاهیم را به شیوه‌ای غیرمستقیم بیان کند. مجسمه‌های بودا در بامیان که در تصرف کفتارها کشیده شده، کلاغ‌ها به عنوان نماد سیاهی بر شرایط این روزهای زنان افغانستان و... در این بین تصاویر حیوانات و حشرات بیشترین نقش را در نقاشی‌های ایشان دارد.

هدف رئالیسم، جست‌وجو و بیان کیفیات واقعی هر چیز و روابط درونی مابین یک پدیده و دیگر پدیده‌هاست.

به همین منظور، خانم محمدی با نقاشی از سوژه‌های زن در این نمایشگاه می‌خواسته روایتی زنانه برای مخاطبان ایجاد کند، اما پدیده حضور طالبان در افغانستان، او را بر این داشته تا سیاهی این روزهای زنان افغانستان را با رنگ پاشیدن بر اسم افغانستان و چهره‌های زنان به شکلی اعتراضی نشان دهد.

هنر رئالیستی موجودات طبیعی و اجتماعی را به عنوان موجودات منفرد و قائم بالذات مورد مطالعه قرار نمی‌دهد، بلکه آنها را به مثابه حلقه‌های زنجیر بی‌پایان در یک عمل و عکس‌العمل متقابل می‌داند. نمایشگاه سایه نشان‌دهنده اوضاع مهاجران در ایران است. حس حقارت، محدودیت و خودسانسوری. ارتباط مهاجرین و تاثیرات محیط پیرامون.

به نظر می‌رسد نمی‌توان واقع‌گرایی را در قالب تعریف محدود و محصور کرد؛ چرا که موضوع شناخت به دو عامل انسان و هستی مرتبط است و هر دو در حال تکاپو و حرکت هستند.

یعنی «سوژه» شناخت انسان و «اُبژه» شناخت هستی، هر دو در تغییر اند. چنانکه نقاش این آثار در صحبت‌هایش بیان می‌کند که تعدادی از نقاشی‌هایش همزمان با حمله دوباره طالبان کشیده شده و تاثیرات منفی آن به صورت ناخواسته در نقاشی‌هایش رسوخ کرده است.

در نتیجه، رویکردهای متفاوتی نسبت به آنچه واقعیت و حقیقت می‌نامیم صورت خواهد گرفت و تعریف ما از چیستی رئالیسم نیز مشمول وحدت همه‌جانبه و دقیق و مرزبندی مشخص نخواهد شد.

نقاشان نمادگرا یا سمبولیسم طیف گسترده‌ای از موضوعات از جمله: قهرمانان، زنان، حیوانات و مناظر را مورد استفاده قرار می‌دادند. آنها معمولاً به این سوژه‌ها معانی عمیقی مانند عشق، مرگ، مذهب یا بیماری را می‌دادند. آنها به جای اینکه زندگی واقعی را برای نمایش چیزی به کار برند از استعاره‌ها (یا سمبل‌ها) استفاده می‌کردند.
در نتیجه، معيارهای خلق اثر نسرین محمدی را می‌‌توان به عناوينی همچون توانايی اجرای اثر، خلاقيت، شناخت كمپوزيسيون و اجرای كار فی‌البداهه و فكری اشاره كرد، آنچه که بر او و جامعه‌اش تاثیرگذار بوده و به نوعی خواسته تا هنرش، صدای هموطنانش باشد. به نظر من، این یکی از نمایشگاه‌های خوب دنیای مهاجرت به شمار می رود. به هر حال معيار قضاوت درست، از خود قضاوت بسيار مهم تر است.