تحلیلگر ارشد در ایران اینترنشنال
در خیابانهای تلآویو، تصویری از علی خامنهای نصب شده که در کنار آن نوشته شده: «بعد از نصرالله، بعد از سنوار، این هم خواهد گذشت.» در شرایط جنگی فعلی بین اسرائیل و جمهوری اسلامی، نصب چنین تصویری میتواند پیام معناداری داشته باشد.
این اقدام با سیاستهای اسرائیل در قبال دشمنانش هماهنگ است و ممکن است نشانهای از تمایل اسرائیل به حذف رهبران ارشد جمهوری اسلامی، از جمله علی خامنهای در صورت لزوم باشد.
طی هفتهها و ماههای گذشته، ارتش و دولت اسرائیل سه اقدام اساسی علیه حماس و حزبالله انجام دادهاند: ۱. انهدام تاسیسات و تجهیزات نظامی، ۲. کشتن فرماندهان نظامی، و ۳. کشتن رهبران سیاسی این گروهها.
اسرائیل تاسیسات نظامی حماس و حزبالله را در حملاتی گسترده منهدم کرده و رهبران کلیدی این گروهها، از جمله حسن نصرالله، هاشم صفیالدین، اسماعیل هنیه و یحیی سنوار را به قتل رسانده است. اکنون به نظر میرسد که اسرائیل میخواهد در صورت امکان همان الگوی موفق را در برابر جمهوری اسلامی دنبال کند.
عملیات اخیر اسرائیل با نام «روزهای ندامت» نیز در راستای این استراتژی بود و توان بالای اسرائیل در انهدام تاسیسات موشکی و پدافندی جمهوری اسلامی را به نمایش گذاشت.
از طرف دیگر، کانال ۱۴ تلویزیون اسرائیل گزارش داده که این کشور در واکنش به تلاش حزبالله و جمهوری اسلامی برای ترور نتانیاهو، آماده حملات دیگری علیه جمهوری اسلامی است. این احتمال وجود دارد که اسرائیل گامبهگام به سمت هدفگیری فرماندهان سپاه و مقامات ارشد جمهوری اسلامی، از جمله علی خامنهای حرکت کند.
هرچند تضمینی وجود ندارد که اسرائیل دقیقا همان الگوی حمله به رهبران حماس و حزبالله را تکرار کند، اما تاکنون برخلاف این مسیر هم عمل نکرده است. با توجه به افزایش تنشها، هر لحظه امکان دارد که فرماندهان و رهبران سیاسی جمهوری اسلامی هدف قرار بگیرند.
تا این لحظه، دو طرف دو بار به یکدیگر حمله کردهاند: اسرائیل دو حمله هوایی انجام داده و جمهوری اسلامی نیز دو حمله موشکی انجام داده است. این درگیریها و رجزخوانیها بهطور مستمر ادامه دارند و تحلیلگران معتقدند که دستکم دو حمله دیگر از هر دو طرف در راه است.
هرتزی هالوی، فرمانده ارتش اسرائیل، در این راستا تهدید کرده که اگر جمهوری اسلامی حمله دیگری انجام دهد، اسرائیل «جاهایی را خواهد زد که تاکنون نزده است.» این سخن نشاندهنده احتمال گسترش دامنه حملات اسرائیل به اهدافی غیرمنتظره است.
در همین حال، مقامات جمهوری اسلامی نیز از جمله حسین سلامی، فرمانده کل سپاه و محمدرضا نقدی، نفر سوم در سلسلهمراتب فرماندهی سپاه، تهدیدهای متقابلی را علیه اسرائیل مطرح کردهاند.
خامنهای اما با موضعگیری اخیر خود توپ را به زمین شورای عالی امنیت ملی و دولت پزشکیان انداخته و اعلام کرده که آنها باید درباره نحوه پاسخ به حملات اسرائیل تصمیم بگیرند.
خامنهای هرچند بهعنوان فرمانده کل قوا میتواند شخصاً دستور حمله را صادر کند، بهنظر میرسد که میخواهد از مسئولیت مستقیم این تصمیم شانه خالی کند. در صورت تصمیم شورای عالی امنیت ملی برای حمله، او میتواند اعلام کند که شورای عالی امنیت ملی این تصمیم را گرفته است؛ و اگر این شورا تصمیم به حمله نگیرد، باز هم میتواند به حامیان نظام بگوید که آماده حمله بوده، اما مسئولان شورا مخالفت کردهاند. رجزخوانیهای اسرائیل و جمهوری اسلامی نشانه در پیش بودن روزهای پرتنشتری است.
نظرسنجیها نشان میدهند که رقابت میان کامالا هریس و دونالد ترامپ تنگاتنگ است. افغانستان در طول مبارزات انتخاباتی ریاستجمهوری امریکا، موضوعی مهم و جنجالی بوده است. جمهوریخواهان خروج بحرانی امریکا از افغانستان را «لکه ننگینی» در تاریخ امریکا دانسته و آن را به «بیکفایتی جو بایدن» نسبت میدهند. در مقابل، دموکراتها بحران افغانستان را میراث دوران ریاستجمهوری دونالد ترامپ توصیف میکنند که با توافقنامه دوحه میان طالبان و دولت قبلی ترامپ آغاز شد.
چه ترامپ پیروز شود یا هریس، ورود رئیسجمهور جدید به کاخ سفید تبعاتی برای افغانستان خواهد داشت.
اگر دونالد ترامپ دوباره به مقام ریاستجمهوری برسد، با کسانی در افغانستان روبهرو خواهد بود که با مایک پمپئو، وزیر خارجه و زلمی خلیلزاد نماینده ویژهاش برای صلح افغانستان، بهطور مستقیم مذاکره و توافقنامه دوحه با آنها را امضا کردند. ترامپ در جریان مبارزات انتخاباتی خود بارها از شیوه خروج امریکا از افغانستان انتقاد کرده، اما توضیحی درباره سیاست خود در مواجهه با طالبان در صورت پیروزی ارائه نکرده است.
برای درک بهتر سیاستهای احتمالی ترامپ، نگاهی به گذشته و دیدگاههای او درباره افغانستان ضروری است. او یکی از برجستهترین مخالفان جنگ امریکا در افغانستان بود. اگرچه اصول ثابتی نداشت، اما مخالفتی شدید و حتی تمسخرآمیز با این جنگ ابراز میکرد. از سال ۲۰۱۱، چهار سال قبل از ورود رسمیاش به کارزار ریاستجمهوری، حملات توییتری را علیه حضور امریکا در افغانستان آغاز کرد.
در مارچ ۲۰۱۲، او توییت کرد: «افغانستان یک فاجعه کامل است. ما نمیدانیم چه میکنیم. آنها، به علاوه همه چیزهای دیگر، ما را به شدت غارت میکنند.»
در سال ۲۰۱۳، توییتهای ترامپ درباره افغانستان بیشتر شد. در جنوری همان سال نوشت: «بیایید از افغانستان خارج شویم. نیروهای ما توسط افغانهاییکه آموزش دادهایم کشته میشوند و ما در آنجا میلیاردها دالر هدر میدهیم. چه کار مزخرفی! بیایید امریکا را بازسازی کنیم.» او در ماه مارچ نوشت: «باید فوری افغانستان را ترک کنیم. دیگر هیچ زندگیای هدر نرود. اگر مجبور شویم دوباره برگردیم، باید سریع و با قدرت برگردیم.»
ترامپ با شعارهای مخالف جنگ امریکا در افغانستان و تمرکز بر مسائل داخلی، در سال ۲۰۱۶ به ریاست جمهوری امریکا رسید.
'افغانها ارزش جنگیدن ندارند'
بخشی خستگی ترامپ از حضور امریکا در افغانستان ناشی از نارضایتی رأیدهندگان امریکایی، بهویژه سفیدپوستان طبقه کارگر و با تحصیلات پایین بود. او تلاش کرد انتظارات آنها را برآورده کند و از افغانستان خارج شود. اما خروج از افغانستان ساده نبود. جنرالهای ارشد امریکا مخالف ترک کامل افغانستان بودند. جنرال مکمستر، یکی از مشاوران امنیت ملی ترامپ، به شدت با خروج کامل از افغانستان مخالف بود و بهقدری در موضع خود پافشاری میکرد که یکی از مشاوران ترامپ بهطور استعاری گفته بود «افغانستان جنگ جنرال مکمستر است.»
دونالد ترامپ، در دور قبلی ریاست جمهوری خود، با چهرههای مختلفی گفتوگو کرد تا طرحی برای خروج از افغانستان بیابد. او علاوه بر مشاوره با جنرالها، با تعدادی از سربازان عادی امریکا که در افغانستان مأموریت داشتند نیز صحبت کرد. به روایت باب وودوارد، خبرنگار امریکایی، در تاریخ ۱۸ جنوری ۲۰۱۷، ترامپ در کاخ سفید با سه سرباز و یک عضو نیروی هوایی امریکا که در افغانستان خدمت کرده بودند، طعام صرف کرد. مایک پنس، معاون رئیسجمهور، مکمستر، مشاور امنیت ملی کاخ سفید و استیو بنن، مشاور ارشد دونالد ترامپ نیز در آنجا حضور داشتند. رئیسجمهور گفت: «میخواهم بفهمم چرا ما ۱۷ سال است که آنجا [افغانستان] هستیم، وضعیت چگونه است و چه اقداماتی باید انجام دهیم. ایدههای زیادی از افراد مختلف داریم، اما میخواهم از کسانی که در میدان هستند بشنوم.»
پس از این گفتوگو، ترامپ با استیو بنن صحبت کرد و گفت: «باید بفهمیم چطور میتوانیم از آنجا [افغانستان] بیرون بیاییم. افغانستان کاملاً فاسد است. مردم آنجا ارزش جنگیدن ندارند. ناتو هیچ کاری نمیکند. آنها مانع هستند. اجازه ندهید به شما بگویند چقدر عالی هستند. همهاش چرند است.»
طرح حمایت از 'شورش علیه شورش'
کسانی که از نزدیک با دونالد ترامپ همکاری کردهاند، میگویند او به شکستن قالبهای متعارف و ایجاد هرجومرج تمایل دارد و از طرحهایی که این قالبها را در هم میشکند، حمایت میکند. در یکی از نشستهای مهم کاخ سفید، با حضور چهرههای کلیدی کابینه ترامپ و لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه، او طرح غیرمعمولی را مطرح میکند: نابود کردن طالبان با کمک یک گروه شورشی دیگر.
باب وودوارد، نویسنده دو کتاب درباره ریاستجمهوری دونالد ترامپ، میگوید در یکی از نشستهای کلیدی کاخ سفید، با حضور چهرههای کلیدی کابینه و لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه، ترامپ طرح غیرمعمولی را درباره افغانستان و جنگ علیه طالبان مطرح کرد: نابود کردن طالبان با کمک یک گروه شورشی دیگر. در این نشست، لیندسی گراهام سناتور جمهوریخواه به ترامپ گفت که اشرف غنی، رئیسجمهور پیشین افغانستان، اجازه میدهد هر تعداد نیروی ضد تروریسم که امریکا بخواهد، در افغانستان داشته باشد و همچنین میتواند پایگاههای سازمان اطلاعات مرکزی امریکا (سیا) را هر جای افغانستان که بخواهد، ایجاد کند. اما ترامپ با این دیدگاه مخالف بود و گفت: «ما نمیخواهیم آنجا برویم و دموکراسی جفرسونی بفروشیم». او اما به یک طرح غیرمعمولی اشاره کرد که قبلاً مطرح شده بود: «راه پیروزی ما این است که یک گروه شورشی علیه طالبان شورشی راه بیندازیم.»
وودوارد مینویسد که طرح «شورش علیه شورش» قبل از این نشست در یکی از نشستهای ترامپ با همکارانش مطرح شده بود اما معلوم نیست طرح این مسئله توسط کدام یکی از همکارانش و در چه سطحی بوده است. باب وودوارد مینویسد که ترامپ ایده یک عملیات شورشی علیه طالبان را بسیار دوست داشت؛ طرحی که نهادهای رسمی مطمئن بودند هیچکس نمیتواند در آن پیروز شود. رئیسجمهور گفت: «اینها [فرماندهان مجاهدین] در دهه ۱۹۸۰ با اسب علیه روسها جنگیدند. [کارشان] عالی بود.»
عملیات «شورش علیه شورش» (Renegade operation) به عملیاتی اشاره دارد که بهطور مخفیانه یا غیرمتعارف انجام میشود و خلاف رویههای استاندارد است. این اصطلاح معمولاً به نوعی شورش یا انحراف از رویههای معمول اشاره دارد. اشاره ترامپ به اسبسواران جنگجو، به فرماندهان مجاهدین، از جمله عبدالرشید دوستم است که با اسب در برابر طالبان جنگیدند.
عبدالرشید دوستم، فرمانده قدرتمند اوزبیکتبار، در شکست طالبان در دور اول نقش کلیدی داشت. پس از حمله یازدهم سپتامبر و آغاز لشکرکشی امریکا به افغانستان، دوستم یکی از اولین چهرههای کلیدی ضد طالبان در شمال افغانستان بود که با نیروهای ویژه امریکا همکاری کرد. در روزهای ابتدایی حملات امریکا علیه طالبان در سال ۲۰۰۱، دو تیم ویژه ارتش امریکا با هلیکوپتر وارد افغانستان شدند. بر اساس گفته فرماندهان نیروهای ویژه که این ماموریت را برنامهریزی کرده بودند، یکی از این تیمها به دوستم، فرمانده جنگدیده اتحاد شمال در نزدیکی مزار شریف، پیوست و دیگری به محمدقسیم فهیم ملحق شد. امریکاییها در آن زمان از مهارتهای نظامی دوستم در شکست طالبان ستایش کردند.
پس از گذشت سه سال حکومت طالبان، سیاست امریکا در قبال افغانستان تغییر نکرده است. ترامپ بیشتر به انتقاد از نحوه خروج امریکا از افغانستان پرداخته و موضع مشخصی درباره سیاست آینده این کشور اعلام نکرده است. اما سیاستمداران همحزبی او، مانند قانونگذاران جمهوریخواه در کانگرس، نسبت به سیاستهای طالبان در این سه سال انتقادهای سرسختی داشتهاند.
اگر ترامپ به کاخ سفید برگردد، طرح پیشنهادی او برای افغانستان چه خواهد بود؟ حمایت از شورش علیه طالبان یا صحبت با عبدل (عبدالغنی برادر) و دعوت از او به کمپ دیوید؟
در فضای به شدت رقابتی انتخابات امریکا، مساله رای مسلمانان ایالات متحده اهمیت یافته و تاثیرگذاری آن روی سرنوشت نتیجه این روند به طور بیپیشینه برای هر دو نامزد برجستهتر شده است.
براساس آخرین سرشماری نفوس امریکا که در سال ۲۰۱۸ انجام شده بود، جمعیت مسلمانان امریکایی بیشتر از چهار میلیون و ۹۵۳ هزار نفر گزارش شده است. این جمعیت بیشتر در ایالتهای سواحل شرقی و غربی امریکا مسکن گزین شدهاند. کالیفرنیا، نیویارک، ویرجینیا، میشیگان، مریلند، ایلینوی، جورجیا و پنسلوانیا از ایالتهاییاند که بیشترین جمعیت مسلمان را در خود جا دادهاند.
اگر چه مسلمانان تنها حدود یک درصد از جمعیت امریکا را تشکیل میدهند، اما به دلیل تمرکز بر ایالتهای کلیدی مانند میشیگان، جورجیا و پنسلوانیا که اغلب با اختلاف اندک در انتخابات پیروز میشوند، یک بلوک رایدهنده مهم به شمار میآیند.
جو بایدن در انتخابات ۲۰۲۰ با گرفتن رای ۶۵ درصد رای مسلمانان در این ایالتها، توانست انتخابات را از ترامپ ببرد. حمایت مسلمانان برای پیروزی بایدن حیاتی بود، زیرا او در ایالتهای کلیدی با اختلاف اندکی برنده شد. جو بایدن در انتخابات قبلی توانست ایالت جورجیا را تنها با اختلاف ۱۲ هزار رای برنده شود، ایالتی که بیش از ۶۱ هزار رایدهنده مسلمان در آن سکونت میکنند. بایدن در انتخابات ۲۰۲۰ پنسلوانیا نیز با اختلاف ۸۱ هزار رای برنده شد. تعداد رای دهندگان مسلمان در این ایالت به ۱۲۵ هزار نفر میرسد.
از سوی دیگر براساس یافتههای مرکز پژهشی پیو، ۶۲ درصد از جمعیت مسلمان به گونه سنتی تمایل حزبی به دموکراتها دارند، ۱۷ درصد وابستهگی حزبی به جمهوریخواهان دارند و بقیه ۲۱ درصد مستقل اند. اما ظاهرا در این دوره معادلات تغییر کرده و آمار و ارقام برهم خورده است.
چرا حمایت مسلمانان از دموکراتها کمرنگ شده است؟
انستیتوت مطالعات پالیسیهای اجتماعی و همگرایی که در ایالت میشیگان موقعیت دارد، در پژوهشی در ماه سپتامبر نوشته بود که در این انتخابات، جامعه مسلمانان بیش از هر زمانی در مورد یک مسئله سیاسی متحد به نظر میرسند؛ و آن موضعگیری دولت امریکا در قبال جنگ غزه است. به نوشته این انستیتوت هر نامزدی که امید به جلب حمایت بخشهای بزرگی از رای دهندگان مسلمان را دارد، باید به خواستههای رایدهندگان مسلمان برای پایان دادن جنگ غزه پاسخ دهد.
حمایت سیاسی و نظامی گسترده اداره بایدن از اسرائيل در جنگ غزه، باعث شده که برخی از جوامع مسلمان از دموکراتها فاصله بگیرند.
اما جنگ غزه تنها مسئله رایدهندگان مسلمان نیست، مبارزه با اسلامهراسی، سیاست حمایت از خانوادههای سنتی و برنامههای بیمه صحی از مواردیاند که امریکاییهای مسلمان در انتخاب خود مد نظر خواهند گرفت.
چی کسی در نظرسنجیها در میان رایدهندههای مسلمان پیشتاز است؟
شورای روابط امریکایی-اسلامی (CAIR) درنظرسنجیای که از ۴۰ هزار رایدهنده مسلمان در شش ایالت کلیدی انجام داده، دریافته است که با وجود نارضایتی جامعه مسلمان امریکایی از دموکراتها، در میان رایدهندگان آن کامالا هریس با۲۹.۴ درصد نسبت به دونالد ترامپ با ۱۱.۲ درصد پیشتاز است.
در این نظرسنجی آنچه حائز اهمیت است، میزان حمایت مسلمانان از جیل استاین، نامزد حزب سبز ۲۹.۱ درصد است. بیشتر رای دهندگان مسلمانان این حمایت را نوعی از اعتراض در برابر سیاست دموکراتها در قبال جنگ غزه خواندهاند.
که در سال ۲۰۱۶ هم نامزد بود و هیلاری کلینتون نامزد آنوقت دموکراتها پس از شکست در مقابل ترامپ، او را مخرب رای خود دانسته بود؛ در نظرسنجی CAIR توانسته است در سه ایالت کلیدی آریزونا، ویسکانسن و مهمتر از همه میشیگان میزان حمایت قابل توجهی از حمایت مسلمانان را کسب کند. و این میزان حمایت میتواند به دموکراتها زنگ خطر باشد.
حمایت از ترامپ
امیر غالب، شهردار همترامک در ایالت میشیگان و اهل یمن، بهعنوان اولین امریکایی عرب و اولین مسلمان که این شهر را مدیریت میکند، از دونالد ترامپ حمایت کرد و او را «مرد صلح» توصیف کرد. این چرخش کلان در موضعگیری مسلمانان و ترامپ نشاندهنده تغییرات قابل توجهی است. ترامپ با کسب حمایت امیر غالب، در تلاش است تا با جامعه مسلمان و عرب امریکایی در این ایالت ارتباط برقرار کند و بهنظر میرسد که قصد دارد با این حمایت، شمار قابل توجهی از رایدهندگان مسلمان در دیگر ایالتها را نیز به سمت خود جلب کند. حضور ترامپ در کنار شماری از رهبران مسلمان در ایالت میشیگان، صحنهای غیرمعمول بود و نشاندهنده تغییر در سیاستهای او و دیدگاه مسلمانان در انتخابات ریاست جمهوری امسال با دوره قبلی است. رای دهندگان مسلمان تنها در ایالت میشیگان پر اهمیت نیست.
ترس از بازگشت 'قانون منع مهاجرت مسلمانان'
یکی از نگرانیهای مهم در میان مسلمانان امریکا این است که با پیروزی ترامپ، ممکن است «قانون منع مهاجرت مسلمانان» به امریکا دوباره روی کار شود. به همین دلیل، کامالا هریس بهدنبال این تا مسلمانها از ترامپ رو برگردانند. باراک اوباما، رئیسجمهور پیشین امریکا، در کمپین انتخاباتی هریس در ایالت پنسیلوانیا، از مسلمانان خواست که به ترامپ رأی ندهند. او به یاد مسلمانان آورد که ترامپ در دوره گذشته سیاستهای سختگیرانهای علیه آنها داشت و گفت: «اگر شما یک مسلمان امریکایی هستید و از اتفاقاتی که در خاورمیانه روی میدهد ناراحت هستید، چرا به کسی رأی میدهید که ممنوعیت مسلمانان را تصویب کرده و مکرراً نشان میدهد که شما بخشی از جامعه امریکایی ما نیستید؟»
نتیجه انتخابات ریاستجمهوری امریکا هنوز مشخص نیست، اما یک چیز واضح است: نقش مسلمانان در این انتخابات میتواند سرنوشتساز باشد. مسلمانان امریکا برای سالها بر بهبود و ساخت ظرفیتهای نهادی تمرکز کردهاند تا شیوه تعامل مسلمانان در سیاست تغییر کند. بهنظر میرسد که در این مسیر پیشرفتهای قابل توجهی حاصل شده است و جامعه مسلمانان به تدریج در تلاش است تا تأثیر بیشتری در عرصه سیاسی داشته باشد.