در پی تسلیمدهی یک عضو داعش به ایالات متحده و قدردانی دونالد ترامپ از پاکستان، اسلامآباد به همکاری با واشنگتن دلگرم و امیدوار شده است. اما، احتمالا این حرکت خیلی سریع به گرمی مجدد روابط میان دو کشور منجر نخواهد شد.
مایکل کوگلمان، از کارشناسان برجسته جنوب شرق آسیا روز چهارشنبه در مجله فارن پالیسی نوشت که روابط امریکا با هند و دوستی پاکستان با چین، از یکسو و اولویتهای متفاوت سبب میشود که امریکا به همکاری با پاکستان علاقمند نباشد.
در این مقاله آمده که همکاریهای اخیر پاکستان با امریکا موجب نخواهد شد که ایالات متحده به همکاری استراتژیک با این کشور روی آورد.
ایالات متحده پس از حمله به افغانستان، روابط سیاسی و کمکهای مالی خود به پاکستان را افزایش داد. زیرا، اسلامآباد بهخاطر دستگیری اعضای القاعده و همچنین اهمیت این کشور به عنوان مسیر مواصلاتی برای نیروهای امریکایی در افغانستان، از اهمیت زیادی برخوردار شد.
با پایان جنگ با تروریسم برای امریکا و خروج از افغانستان، پاکستان جایگاه تعریف شدهای در سیاست خارجی امریکا ندارد. اکنون، اسلامآباد تلاش دارد با همکاری با امریکا برای مقابله با داعش دوباره جایگاه خود را در سیاست واشنگتن تعریف کند.
امریکا حملات فرامرزی داعش خراسان را تهدیدی برای امنیت خود و کشورهای دیگر میداند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، در سخنرانی مشترک خود در کانگرس در تاریخ ۴ مارچ، با تشکر از پاکستان برای کمک به دستگیری محمد شریفالله، از اعضای داعش خراسان، بسیاری را شگفتزده کرد. شریفالله متهم است که نقش مهمی در حمله در میدان هوایی کابل در اگست ۲۰۲۱ داشته که منجر به کشته شدن حدود ۱۶۰ غیرنظامی افغان و ۱۳ سرباز امریکایی شد.
امریکا اطلاعات مربوط به مکان شریفالله را در اختیار پاکستان داد و نیروهای پاکستانی او را در نزدیکی مرز با افغانستان ردیابی کردند. اسلامآباد هفته گذشته او را به امریکا تحویل داد.
پس از این اقدام بحث همکاریهای ضدتروریستی از سوی مقامهای پاکستانی و امریکایی به کرات مطرح شد.
پیت هگست، وزیر دفاع و مایک والتز، مشاور امنیت ملی امریکا در تماس تلفنی با اسحاق دار، وزیر امور خارجه پاکستان، از اسلامآباد برای کمکش به دستگیری این عضو داعش تشکر کردند. شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، بعداً بر تعهد اسلامآباد به «همکاری نزدیک» با واشنگتن در امور امنیتی تاکید کرد.
کوگلمان نوشت که همکاری امریکا و پاکستان برای دستگیری شریفالله، همراه با تصمیم امریکا برای اختصاص حدود ۴۰۰ میلیون دالر برای حفظ و مراقبت از جنگندههای اف-۱۶ پاکستان، مقامات پاکستانی را امیدوار کرده که دولت ترامپ ممکن است مایل به گسترش همکاری با پاکستان در حوزه مبارزه با تروریسم باشد.
پاکستان در سالهای اخیر شاهد افزایش حملات تروریستی بوده و حمله روز چهارشنبه جداییطلبان بلوچ به یک قطار مسافربری یکی از جدیترین موارد آن بود.
اعضای این گروه شبه نظامی قطاری با بیش از ۴۰۰ مسافر را ربودند و مسافران را گروگان گرفتند. مقامات پاکستانی اعلام کردند که پس از عملیات امنیتی، ۳۳ شبهنظامی و ۲۱ گروگان کشته شدند.
نویسنده باور دارد که توقف هفتساله کمکهای امنیتی امریکا به پاکستان و کاهش تمرکز استراتژیک بر این کشور از زمان خروج امریکا از افغانستان، امکانات همکاری دوجانبه را محدود کرده است.
در چند سال گذشته، مقامات پاکستانی تلاش کردهاند با استفاده از نگرانیهای فزاینده امریکا درباره شاخه خراسان داعش، واشنگتن را به همکاری بیشتری ترغیب کنند.
کوگلمان نوشت که تصور اینکه همکاری دوجانبه در دستگیری شریفالله پیشدرآمدی بر یک مشارکت جدید ضدتروریسم باشد، زودهنگام است. از دیدگاه واشنگتن، تعمیق روابط امنیتی امریکا با هند و اتحاد پاکستان با چین، امکانات و انگیزههای همکاری را محدود میکند، بهویژه اینکه در دولت ترامپ منتقدان سرسخت پاکستان نیز حضور دارند.
اگرچه امریکا و پاکستان هر دو داعش خراسان را تهدیدی جدی میدانند، اما در برداشتهای کلی از تهدیدات همراستا نیستند. نگرانی اصلی اسلامآباد نه داعش، بلکه تحریک طالبان پاکستان است که در خاک افغانستان و پاکستان فعالیت میکند و یکی از قدرتمندترین گروههای شبهنظامی افراطی ضد دولت پاکستان است.
نیروهای پاکستانی در ماههای اخیر حملات علیه پایگاههای تحریک طالبان در افغانستان انجام دادهاند که تنش میان اسلامآباد و طالبان را عمیقتر کرده است. امریکا احتمالاً باید تلاش زیادی کند تا پاکستان را به هدف قرار دادن پایگاههای داعش خراسان نیز ترغیب کند. اما، واشنگتن خود علاقهای به ضربه زدن به طالبان پاکستانی ندارد.
برخلاف گذشته، تحریک طالبان پاکستان در حال حاضر شهروندان یا منافع امریکا را هدف قرار نمیدهد یا تهدید نمیکند. اما اگر همکاری امنیتی امریکا و پاکستان تقویت شود و بیشتر به چشم بیاید، ممکن است این گروه بار دیگر امریکا را تهدید ببیند - سناریویی که دولت ترامپ میخواهد از آن اجتناب کند.
علاوه بر این، با توجه به اینکه امریکا بیشتر نگران تهدید رو به رشد داعش خراسان فراتر از افغانستان است، دولت ترامپ ممکن است به دنبال همکاری با کشورهای خارج از منطقه برای مقابله با گسترش دامنه این گروه باشد.
با این حال، هنوز مقداری فضا برای همکاری ضدتروریسم امریکا و پاکستان وجود دارد. این دو کشور بلافاصله پس از حملات ۱۱ سپتامبر برای دستگیری تروریستهای القاعده همکاری نزدیکی داشتند. امروزه، آنها میتوانند از گفتوگوی ضدتروریسم که در زمان جو بایدن، رئیسجمهور سابق امریکا، آغاز شد، استفاده کنند و فعالیتهای اشتراک اطلاعات مربوط به داعش شاخه خراسان، تحریک طالبان پاکستان و جنبش آزادیبخش بلوچ را دنبال کنند.
با این وجود، از دیدگاه دولت ترامپ، مطلوبترین شکلهای همکاری با پاکستان احتمالاً حول معیارهای محدودی خواهد بود که عملیات شریفالله را مشخص کرد: مواردی که امریکا اطلاعاتی درباره شبهنظامیان خاص مستقر در پاکستان دریافت کند که شهروندان یا منافع امریکا را تهدید کرده یا هدف قرار دادهاند.
برگزاری مذاکرات آمریکا و اوکراین در عربستان سعودی در شرایطی است که این کشور پیشتر میزبان مذاکرات امریکا و روسیه شد.
چرا این مذاکرات انجام میشود؟
ایالات متحده که زمانی متحد اصلی اوکراین بود، سیاست خود را در مورد جنگ در این کشور تغییر داد و با مذاکره با روسیه اعلام کرد که قصد دارد هر چه سریعتر به این جنگ پایان دهد.
پس از مشاجره ترامپ و زلنسکی، امریکا کمک نظامی و به اشتراک گذاشتن اطلاعات با اوکراین را به قصد فشار بر این کشور برای انجام مذاکرات صلح متوقف کرد.
زلنسکی بدون امضای قراردادی که شامل اعطای دسترسی ایالات متحده به مواد معدنی و خاکهای کمیاب اوکراین بود، کاخ سفید را ترک کرد.
کییف امیدوار بود این توافق ادامه جریان حمایت نظامی ایالات متحده را تضمین کند؛ حمایتی که اوکراین برای نبرد با روسیه، به آن نیاز فوری دارد.
اوکراین که با چالش رویکرد جدید کاخ سفید روبهروست، پس از مشاجره زلنسکی و ترامپ، به روابط «عملگرایانه» میان کییف و واشنگتن امیدوار است.
گفتوگوها کجا انجام میشود؟
وزارت خارجه عربستان سعودی جمعه گذشته در بیانیهای محل برگزاری این مذاکرات را جده، شهری بندری در حاشیه دریای سرخ اعلام کرد.
پیشتر مذاکرات روسیه و امریکا در ریاض، پایتخت عربستان سعودی برگزار شد و مشخص نیست که چرا برای مذاکرات اوکراین و امریکا، جده به جای ریاض انتخاب شده است.
اما جده در گذشته نیز میزبان تعاملات دیپلوماتیک دیگری بوده و کاخهای سلطنتی را در دل خود جای داده است.
وزارت خارجه عربستان سعودی گفت که این پادشاهی به دنبال «صلح پایدار برای پایان دادن به بحران اوکراین» است.
این وزارتخانه افزود: «پادشاهی [سعودی] طی سه سال گذشته با میزبانی جلسات بسیاری در این زمینه به این تلاشها ادامه داده است.»
چه کسانی در مذاکرات شرکت خواهند کرد؟
زلنسکی دوشنبه ۲۰ حوت و قبل از برگزاری مذاکرات اوکراین و امریکا، به عربستان سعودی سفر کرد.
او پیش از این گفته بود: «ما به کار روی گامهای مربوطه با شرکای خود که خواهان صلح هستند ادامه میدهیم. ما صلح را میخواهیم.»
زلنسکی در شبکههای اجتماعی نوشت که تیمی شامل آندری یرماک، رییس دفتر او، آندری سیبیها، وزیر خارجه و رستم عمروف، وزیر دفاع اوکراین، با او به عربستان سعودی سفر کردهاند و در این مذاکرات شرکت خواهند کرد. خود زلنسکی اما بر سر میز مذاکرات نمینشیند.
مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، تیم امریکا را برای مذاکرات صلح اوکراین رهبری خواهد کرد و با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی دیدار خواهد کرد.
وزیر خارجه اوکراین جمعه با همتای امریکایی خود گفتوگو و آن را یک «تماس سازنده» توصیف کرد.
وزارت خارجه امریکا درباره این گفتوگو نوشت که روبیو «تاکید کرد رییسجمهور ترامپ مصمم است جنگ را در اسرع وقت پایان دهد و تاکید کرد که همه طرفها باید برای تامین صلح پایدار گام بردارند».
خود ترامپ، یکشنبه هنگام صحبت با خبرنگاران در ایر فورس وان درباره این مذاکرات ابراز خوشبینی کرد و گفت: «من فکر میکنم در نهایت - و شاید نه در آیندهای دور - نتایج بسیار خوبی از عربستان سعودی به دست آورید.»
دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، دوشنبه در مورد این مذاکرات گفت: «مهم نیست که ما چه انتظاری داریم. مهم است که ایالات متحده چه انتظاری دارد.»
چرا این مذاکرات در عربستان سعودی برگزار میشود؟
محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی که عملا قدرت را در این کشور در دست دارد، در سالهای اخیر به دیپلماسی تنشزدایی روی آورده است.
او روابط عربستان سعودی با ایران را دوباره برقرار کرد و میزبان زلنسکی در نشست اتحادیه عرب بود و همچنین در مذاکرات بر سر جنگ سودان، بحران سوریه و جنگ در نوار غزه، نقش ایفا کرده است.
ریاض همچنین روابط خود را با روسیه از طریق سازمان اوپک پلاس حفظ کرد و در حالی که کشورهای غربی تحریمهایی را علیه روسیه وضع کردند، روابط خود را با مسکو ادامه داد.
میزبانی از مذاکرات روسیه و ایالات متحده و اکنون میزبانی از مذاکرات امریکا و اوکراین و احتمالا سفر ترامپ به عربستان سعودی به عنوان اولین سفر خارجی او در این دوره از ریاستجمهوریاش، عربستان سعودی را به عنوان یک کشور تعیینکننده در منطقه و جهان مطرح میکند.
مذاکرات امریکا و اوکراین برای جنگ در اوکراین چه معنایی دارد؟
ترامپ همچنان بر دستیابی به نوعی توافق صلح برای توقف جنگ اوکراین متمرکز است.
اگر اوکراین و ایالات متحده به تفاهم قابل قبولی برای ترامپ برسند، این میتواند فشار حکومت واشنگتن برای مذاکره نهایی صلح را تسریع کند.
با این حال، کشورهای اروپایی که حامی اوکراین هستند همچنان به این روند به دیده تردید مینگرند زیرا آنها از مذاکرات کنار گذاشته شدهاند.
اتحادیه اروپا هفته گذشته ضمن حمایت از اوکراین، موافقت کرد که سیستم دفاعی این اتحادیه را تقویت و صدها میلیارد یورو برای امنیت خود هزینه کند.
او روز پنجشنبه، ۱۰ حوت، از زندان جزیزه ایمرالی در جنوب استانبول، از حزب کارگران کردستان خواست که سلاح خود را بر زمین بگذارد و این حزب را منحل کند؛ اقدامی که میتواند به یک درگیری چهل ساله با حدود ۴۰ هزار کشته پایان دهد.
این راهحل سیاسی همچنین میتواند تاثیرات گستردهای بر منطقه بگذارد.
رهبر حزب کارگران کردستان به تشویق «حزب برابری و دمکراسی خلقها» که طرفدار کردها و متحد اردوغان است، پس از حدود چهار ماه مذاکره، به درخواست صلح و فراخوان برای انحلال حزبش تن داده است.
عبدالله اوجالان روز پنجشنبه، پس از دیدار با اعضای حزب برابری و دموکراسی برای خلقها، در نامهای از زندان نوشت: «من فراخوانی برای زمین گذاشتن سلاحها میدهم و مسئولیت تاریخی این درخواست را بر عهده میگیرم.»
اوجالان هرچند در میان جنبشهای سیاسی طرفدار کرد در ترکیه چهرهای محبوب به شمار میرود اما در عین حال، بخش عمدهای از ترکها او را به دلیل آغاز یک درگیری خونین در ۱۹۸۴ شخصیتی منفور میدانند.
بازداشت در نایروبی
نیروهای ویژه ترکیه، در سال ۱۹۹۹ عبدالله اوجالان را در نایروبی، پایتخت کنیا بازداشت کردند. او پس از آن با اینکه یکچهارم یک قرن را در زندان سپری کرده، توانسته نفوذ سیاسی خود را در میان کردها حفظ کند.
با این حال، مشخص نیست که درخواست جدید او از اعضای کپپ تا چه اندازه میتواند نیروهای این حزب را به صلح وادار کند. بخش عمده نیروهای حزب کارگردان کردستان، در کوهستانهای شمال عراق مستقرند.
اوجالان به حزب کارگران کردستان پیشنهاد کرده که با برگزاری کنگرهای، انحلال خود را رسما اعلام کند.
نظریه از سرگیری تماس با عبدالله اوجالان، برای بار نخست از سوی دولت باغچلی، رهبر حزب ملیگرای افراطی متحد اصلی اردوغان در اکتبر سال گذشته در پارلمان مطرح شد.
باغچلی در اظهارات بیسابقهای گفته بود که اوجالان میتواند در صورت پایان دادن به شورش پکک، از زندان نیز آزاد شود.
مبارزه «پر از درد» اوجالان
بین سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵، دولت ترکیه مذاکرت صلح را با رهبر حزب کارگران کردستان آغاز کرد که باعث برجسته شدن دوباره او به عنوان یک چهره سیاسی شد. در آن زمان بیش از هر وقت دیگری تصور میشد که طرفها به دستیابی به یک راهحل سیاسی نزدیک شدهاند.
رجب طیب اردوغان که در آن زمان نخستوزیر ترکیه بود، اوجالان را کلید پایان درگیریها در ترکیه میدانست.
در آن زمان، تصاویری از آقای اوجالان در زندان منتشر شد که او را با چهرهای مهربان با موهای خاکستری، سبیل و لبخندی آرام نشان میداد. این تصاویر، تفاوت آشکاری را با تصاویر قدیمی او نشان میداد که همواره با لباس نظامی و اسلحه بهدست دیده شده بود.
اوجالان همزمان با سال نو ۲۰۱۵، اعلام کرد: «این مبارزه ۴۰ ساله ما که پر از درد بوده است، بیثمر نمانده، اما در عین حال دیگر ادامه آن غیرممکن است.»
با این حال، مذاکرات دولت ترکیه با رهبر حزب کاگردان کردستان چند ماه بعد به شکست انجامید و درگیری وارد مرحله خونینتری شد.
در آن زمان، شبهنظامی کرد حملات خود را بیشتر بر مناطق جنوب شرقی ترکیه متمرکز کردند.
آغاز مبارزه
اوجالان در روستای عمرلی در جنوب شرقی ترکیه، در خانوادهای روستایی متولد شد.
او نظریات سیاسی خود را همزمان با درگیریهای خیابانی دهه ۱۹۷۰ میلادی میان گروههای راست و چپ ترکیه مطرح کرد.
عبدالله اوجالان، در سال ۱۹۷۸ راه خود را از جریان چپ ترکیه جدا و حزب کارگران کردستان تاسیس کرد. او سپس، پس از ترک دانشکده علوم سیاسی دانشگاه انقره، مبارزه خود برای استقلال کردستان را آغاز کرد.
پکک که از سوی ترکیه، ایالات متحده و اتحادیه اروپا به عنوان یک سازمان تروریستی شناخته میشود، تحت رهبری اوجالان از سوریه فعالیت میکرد.
در سال ۱۹۹۸ ترکیه، سوریه را تهدید به جنگ کرد و این امر، باعث شد که دمشق عبدالله اوجالان را اخراج کند. پس از آن، اوجالان به روسیه، سپس ایتالیا و یونان گریخت تا در نهایت در نایروبی، پایتخت کنیا، دستگیر شد.
عبدالله اوجالان پس از بازداشت، به انقره منتقل شد و تحت نظارت کماندوهای ترکیه قرار گرفت. دادگاه او را به اعدام محکوم کرد اما بعدا مجازات او به حبس ابد کاهش یافت.
با این حال این فرماندهان، به علت قومیتشان صلاحیت چندانی در حکومت طالبان ندارند.
برخی از چهرهها ابتدا به دلیل عقاید مذهبی و نزدیکی فکری با طالبان پیوستند اما برخی دیگر که بعدا جذب طالبان شدند، دلایل دیگری داشتند.
در این گزارش شرایط کار و زندگی برخی از اعضای بلندپایه طالبان تاجیکتبار را بررسی کردهایم؛ این که آنها در چه پستی کار میکنند، چه صلاحیتی دارند و در مورد نظام طالبان چه فکر میکنند؟
افغانستان اینترنشنال با شماری از اعضای خانواده، نزدیکان و منابع در داخل طالبان گفتوگو کرده است. به دلیل حساسیت موضوع هویت گفتوگوکنندگان فاش نشده است اما افغانستان اینترنشنال این مکالمات را ضبط کرده است.
مولوی ضیاالرحمن مدنی، والی طالبان در ولایت لوگر
ضیاالرحمن مدنی از ولسوالی نمکآب ولایت تخار است. او در دوره اول طالبان در دهه ۹۰ میلادی به این گروه پیوست. بر اساس اطلاعات یکی از اعضای خانواده مدنی، دلیل پیوستن او به طالبان در آن زمان نزدیکی فکری و اختلافات محلی و عدم سهم عادلانه مردم ولسوالی نمکآب در بدنه حکومت وقت بود.
مولوی مدنی در دوره اول طالبان به حیث والی ولایت لوگر کار کرد و رابطه نزدیکی با ملا محمد عمر، رهبر اسبق طالبان داشت. او به دنبال سقوط حکومت اول طالبان در سال ۲۰۰۱ به عربستان سعودی رفت و به تعقیب آن میان عربستان و قطر رفتوآمد میکرد.
مولوی مدنی در این مدت مسئولیت جمعآوری کمکها از کشورهای عربی به طالبان را به عهده داشت. او در زمان مذاکرات طالبان با امریکا به حیث عضو هیئت مذاکرهکننده این گروه نیز تعیین شد.
با بازگشت طالبان به قدرت در تابستان ۱۴۰۰، آقای مدنی با توجه به فعالیت مهم و حیاتی که در بخش جمعآوری کمک مالی به طالبان انجام داده بود، فکر میکرد که به حیث وزیر مالیه تعیین خواهد شد. به گفته نزدیکان این چهره تاجیکتبار طالبان، او در زمان اعلام کابینه در عربستان به سر میبرد و هنگامی که شنید اسمش در میان اعضا نیست، به شدت متعجب شد. چرا که او هم یکی از با سابقهترین اعضای طالبان بود و هم فعالیتهای زیادی داشت اما او بهدلیل تاجیک بودن و قندهاری نبودن، طالبان کرسی وزارت مالیه را به او نسپرد.
مدنی شخصا بارها این مسئله را در میان اعضای خانواده و نزدیکان خود مطرح کرده که قومیت در میان طالبان چقدر مهم است. یکی از وابستگانش میگوید مولوی مدنی یک بار نزد رهبر طالبان رفت، هبتالله، رهبر این گروه از خواست که به یکی از ولایات برود. مدنی ابتدا در ولایت تخار به حیث والی تعیین شد و سپس طالبان او را دوباره در جای اولیاش به لوگر فرستادند. به گفته نزیکان مولوی مدنی، اکنون او بدون داشتن هرگونه صلاحیت، در لوگر حضور دارد.
قاری فصیحالدین فطرت، رئیس ستاد ارتش طالبان
فصیحالدین فطرت از نسل نو طالبان و از ولسوالی وردوج ولایت بدخشان است. او در اواسط حضور بیست ساله امریکا در افغانستان به طالبان پیوست و در ولایت بدخشان علیه حکومت پیشین افغانستان جنگ کرد.
بر اساس اطلاعات مردم محل، فطرت ابتدا امام یک مسجد در ولسوالی جرم ولایت بدخشان بود. بعدا اخلافات میان وکلا و فرماندهان محلی در مورد تقسیم معادن بدخشان سبب شد تا تعدادی از آنها در این ولایت از فطرت به عنوان طالب محلی حمایت و از او به نفع خود استفاده کنند.
در ابتدا فطرت با بدنه اصلی طالبان رابطه چندانی نداشت و بیشتر به عنوان یک طالب محلی و عضو مافیای معدن فعالیت میکرد. به قول دو منبع امنیتی در حکومت قبلی، آقای فطرت بارها از ریاست امنیت ملی پیشین پول اوپراتیفی دریافت کرده بود.
فصیحالدین بعد از سال ۲۰۱۹ بیشتر به یک چهره جدی طالبان در شمال شرق تبدیل شد. فطرت مسئول سقوط ولایت بدخشان و حتا بخشهایی از تخار بهدست طالبان بود. او به دنبال سقوط کابل دستور گرفت تا علیه پنجشیر که در آن زمان در دست نیروهای مقاومت بود، بجنگد و به گفته مولوی امانالدین، از فرماندهان طالبان، در این جنگ تلفات سنگینی به هردو طرف وارد شد.
بهدنبال آن، طالبان با توجه به دستاوردهای فصیحالدین، او را به عنوان رئیس ستاد ارتش تعیین کرد. به گفته نزدیکانش، فطرت در ابتدای حکومت طالبان صلاحیت فوقالعاده داشت اما به مرور زمان از این صلاحیتها گام به گام کاسته شد. منابع معتقدند که او اکنون اصلا صلاحیت مالی و اجرایی در وزارت دفاع طالبان ندارد.
در یک مورد، اخیرا فرماندهان تاجیکتبار طالبان هنگامی که برای حل مشکلاتشان نزد فطرت رفتند، او با پاسخ کوتاهی گفت: «من کاری نمیتوانم.» به گفته نزدیکانش فطرت قبلا بیصلاحیت بودن خودش و سایر فرماندهان تاجیکتبار را پنهان میکرد اما اخیرا بارها در حلقه دوستانش گفته: «صلاحیت نداریم و کاری هم کرده نمیتوانیم.»
به گفته نزدیکانش، فطرت از طالبان ناراضی است اما این نارضایتی سبب سلاح گرفتن او علیه این گروه نخواهد شد. نزدیکان فطرت گفتند او ناچار است هرچه که رهبری طالبان میگوید را قبول کند.
مولوی محسن هاشمی، رئیس اداره تفتیش طالبان
مولوی محسن از ولسوالی فرخار ولایت تخار است. او در دوره اول طالبان عضو این گروه شد و علت پیوستن او همفکری ایدئولوژیک آقای محسن با طالبان خوانده شده است.
مولوی محسن در جریان ۲۰ سال گذشته بیشتر در پاکستان زندگی میکرد و به صورت مخفی به افغانستان هم رفتوآمد داشت. او پس از تسلط دوباره طالبان بر افغانستان به حیث والی پنجشیر و سپس به حیث معین تامینات وزارت داخله تعیین شد.
او در ابتدای حکومت طالبان در میان طالبان تخاری نفوذ قابل ملاحظه داشت اما به مرور زمان رهبری طالبان او را فاقد صلاحیت کرد و فرماندهان او مانند غلامحسین نیز خلع سلاح شدند.
به گفته اعضای خانواده مولوی محسن، با اینکه مولوی محسن از جمله اعضای سابقهدار طالبان است، این گروه به او اعتماد ندارد. از همین رو، افراد و فرماندهان مربوط به مولوی محسن در ولایت تخار خلع سلاح شدهاند تا از شورش احتمالی جلوگیری شود.
به گفته اعضای خانواده او، مولوی محسن حالا به طور سمبولیک رئیس اداره تفتیش طالبان است. او اخیرا نزد هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان در قندهار رفته و استعفایش را پیش کرده و گفته نمیخواهد در اداره طالبان کار کند، اما رهبر طالبان استعفای او را نپذیرفته است.
مولوی محسن اخیرا باری گفته بود که که به غیر از ادامه کار با طالبان گزینهای برای او نمانده است، چرا که در غیر این صورت زندانی و یا هم از صحنه برداشته خواهد شد.
مولوی شمسالدین شریعتی، دادستان کل طالبان/ رئیس اداره تعقیب اوامر ملاهبتالله
مولوی شمسالدین شریعتی، از ولسوالی کشم ولایت بدخشان و یکی از اعضای سابقهدار طالبان است. او در دور اول طالبان در ولایتهای میدانوردک و پکتیا به عنوان والی ایفای وظیفه کرده بود. آقای شریعتی اکنون به عنوان رئيس نظارت و تعقیب فرامین و احکام حکومت طالبان کار میکند. حکومت طالبان برای اداره دادستانی کل افغانستان این نام را گذاشته است.
یکی از بستگان شمسالدین در تماس با ما گفت که او یکی از اعضای فرمانبر طالبان است و رابطه نزدیکی با هبتالله آخندزاده دارد. به گفته او، «شمسالدین آدم خاموش موقعشناس است و خصلت سرکشی در برابر طالبان قندهاری و حقانیها را ندارد.»
به گفته نزدیکان شمسالدین، او رقابت محلی جدی با فصیحالدین فطرت، رئیس ستاد ارتش طالبان و امانالدین منصور، فرمانده قول اردوی طالبان دارد. او بارها به نزدیکانش گفته است که «آخر مرا هدف قرار خواهند دارد.» اما او توضح نداده که کدام فرد یا گروه علیه او اقدام خواهد کرد. حداقل در یک سال اخیر دو بار دفتر دادستانی کل مورد حمله قرار گرفته است. یک بار دفتر دادستانی در دارلامان و یک بار هم در شهر نو کابل. شمسالدین گفته است که هدف این حملات او بوده است.
آقای شریعتی بارها گفته که «من محور اصلی بدخشانیان در بدنه طالبان هستم.»
عبدالحمید خراسانی، فرمانده قطعه بدری طالبان
عبدالحمید خراسانی از چهرههای جنجالی طالبان تاجیکتبار است. او از ولایت پنجشیر است و همزمان با بازگشت دوباره طالبان به قدرت، به دلایل اختلافات محلی به این گروه پیوست.
خراسان تحت تعقیب حکومت پیشین افغانستان قرار داشت و یک بار هم بازداشت و بعدا رها شد. همین امر سبب شد که وی به طالبان بپیوندد.
در حکومت جدید طالبان خراسانی ابتدا به حیث آمر امنیت پنجشیر تعیین شد و سپس از آنجا برکنار و به کابل خواسته شد. کمی بعدتر به حیث ولسوال احمدآباد ولایت پکتیا تعیین شد. اما این سمت را نیز بعد از مدتی هم رها کرد و به کابل برگشت.
خراسانی همواره در شبکههای اجتماعی از تبعیض در نظام طالبان انتقاد میکند و بارها طالبان را به قومگرایی متهم کرده است. طالبان اخیرا قطعه او را خلع سلاح کرده و امکانات نظامی او را گرفتند. خود آقای خراسانی نیز برای مدتی در بازداشت بود اما دوباره رها شد.
حمید خراسانی بارها گفته است که او به دلیل تاجیک بودنش مورد بیمهری رهبران طالبان قرار گرفته است و به چشم خود تبعیض را در اداره طالبان دیده است. به گفته حمید خراسانی، کسانی که متعلق به قوم رهبران طالباناند «بدون یک روز جهاد» به کرسیهای بلند دولتی رسیدند اما او که در پنجشیر برای طالبان جنگیده بدون وظیفه باقی مانده است.
طالبان تاجیکتبار تا کجا پیش میروند؟
طالبان یک گروه ایدئولوژیک است اما در بیش از سه سال اخیر نشان داده که ایدئولوژی برای این گروه همهچیز نبوده است. برخورد دوگانه در حکومت طالبان در سطوح مختلف به وضاحت قابل دید است.
طالبان غیر پشتون بارها اعتراف کردهاند که اگر از قوم پشتون مخصوصا از قندهار میبودند، به گونه دیگری با آنها برخورد میشد. به طور نمونه طالبان تاجیکتبار که سالها در صف طالبان جنگیدهاند نتوانستند در حکومت این گروه از پست سمبولیک یک وزارتخانه درجه سه یا معینیت بالا تر بروند. این در حالی است که یک فرمانده کمتجربه و کمتر شناختهشده پشتون، توانسته است به مهمترین پستهای دولتی ارتقا پیدا کند و امکانات زیاد مالی را بهدست بیآورد. حتا به قول برخی از اعضای طالبان، «اگر شما پشتون باشید و طالب، کافی است. دیگر نیازی به داشتن مقام در اداره طالبان ندارید. شما همه کاره نظام هستید.»
اکنون با فاش شدن تبعیض عمیق در حکومت طالبان، اکثر طالبان غیر پشتون احساس حقارت میکنند. آنها فکر میکنند گزینه دیگری در پیش ندارند: در نظام استبدادی طالبان سر تکان دهند و فرمان اجرا کنند یا هم منتظر تحولی باشند که آنها بتوانند از دل آن برای خود جایگاهی دستوپا کنند. اما در شرایط فعلی هر نوع تمرد و «بغاوت» در برابر طالبان میتواند پیامدهای مرگبار داشته باشد.