به رسمیت‌شناسی طالبان توسط مسکو؛ گامی در مسیر بازتعریف مناسبات منطقه‌ای

امرالله صالح با تحسین از ولادیمیر پوتین و دیدگاه‌های او درباره نظم نوین جهانی، انتظار داشت روسیه در حمایت از منافع مورد نظر او برای افغانستان نقش مثبت ایفا کند اما با رسمیت شناسی طالبان توسط مسکو، این امیدها بی‌نتیجه ماند و واکنش‌های حامیان او را برانگیخت.

او در یکی از این یادداشت‌ها در شبکه اجتماعی اکس نوشته بود که ولادیمیر پوتین موفق شده است بیشتر اهداف استراتژیک خود را در عملیات ویژه نظامی علیه اوکراین محقق کند. امرالله صالح در ماه فبروری در یادداشتی روسیه را «برنده جنگ» اعلام کرده بود.

آقای صلح همچنین در یادداشتی به بازسازی اعتماد به تسلیحات روسی و ظهور نظم نوین جهانی چندقطبی اشاره کرده بود که به گفته او، با منافع افغانستان همسو است.

او در مطلبی دیگری تحت عنوان «پیروزی پوتین در روایت‌ها و اهمیت آن برای افغانستان» نوشته: «افغانستان در دوره‌ای به سر می‌برد که با هویت ملی و منافع ملی تعریف می‌شود. هر دو این ویژگی‌ها با مضامینی که پوتین به عنوان ستون اصلی پیامش به جهان گذاشته، هم‌راستا هستند.»

با این حال منابع به افغانستان اینترنشنال گفتند که امرالله صالح برای جلب حمایت روسیه به آموزش زبان روسی نیز آغاز کرده بود. آقای صالح همچنین یکی از یادداشت‌های خود را در شبکه‌های اجتماعی در تمجید از ولادیمیر پوتین، به زبان روسی نوشته است.

موضع قبلی این مقام پیشین حکومت افغانستان همچنین مورد انتقاد برخی از حامیان او قرار گرفته است. نجیب بارور یادداشتی در شبکه فیسبوک خود نوشت: «وقتش است که احمد مسعود و امرالله صالح نتایج سفرهای مکرر و پنهانی خود به روسیه را توضیح بدهند. این‌ها چه خواب دیده بودند که ۲۴ ساعت به سمت پوتین در دویدن بودند؟»

با به‌ رسمیت شناخته شدن اداره طالبان از سوی روسیه اما امرالله صالح هیچ واکنشی به موضع رسمی مسکو نداشت و تنها در شبکه اجتماعی اکس نوشت که طالبان «سرنگون» و افغانستان احیا خواهد شد.

با این حال، این تصمیم روسیه نشان داد که ارزیابی امرالله صالح از نقش ولادیمیر پوتین در حمایت از «منافع افغانستان» اشتباه بوده و امیدهای او بر اساس خطاهای محاسباتی شکل گرفته است.

این تصمیم می‌تواند یک دلیل دیگر داشته باشد: واکنشی در برابر امریکا و تلاشی برای کسب نفوذ و دسترسی اطلاعاتی بیشتر درباره گروه‌هایی که از نظر روسیه تهدید امنیتی محسوب می‌شوند.

روسیه نگران تحولات منطقه است. پس از حمله اسرائیل به ایران و جنگ دوازده‌ روزه میان دو کشور، روشن شد که شرایط منطقه‌ای به سمت بی‌ثباتی بیشتر در حال حرکت است. این احتمال وجود دارد که گروه‌های افراطی مانند داعش خراسان و دیگر جریان‌ها دوباره فعال شوند، چرا که تحولات خاورمیانه همواره بر افغانستان اثرگذار بوده است. هر بار که تنش‌ها میان کشورهای منطقه و اسرائیل بالا گرفته یا بحران فلسطین تشدید شده، زمینه برای گسترش گروه‌های تندرو اسلامی در افغانستان و منطقه فراهم شده است.

تجربه دهه ۱۹۸۰ میلادی نشان داده که در دوران تشدید درگیری‌ها در خاورمیانه، موجی از جهادگرایان عرب وارد افغانستان شد و از این کشور به‌عنوان پایگاهی برای توسعه جهاد استفاده کردند. اکنون نیز این گروه‌ها ممکن است افغانستان را مکان مناسبی برای فعالیت، همدلی و آرامش نسبی تلقی کنند.

این موضوع، نگرانی جدی برای روسیه به همراه دارد؛ به‌ویژه با توجه به ترکیب جمعیتی مسلمان در داخل روسیه، که ممکن است در معرض تأثیرپذیری از ایدئولوژی‌های افراطی این گروه‌ها قرار بگیرند و تهدیدی امنیتی برای روسیه ایجاد کنند.

رسمیت‌شناسی طالبان، به روسیه این امکان را می‌دهد که نظارت امنیتی و اطلاعاتی دقیق‌تری در افغانستان داشته باشد و بتواند از طالبان اطلاعات لازم درباره گروه‌های فعال در منطقه دریافت کند یا از آن‌ها بخواهد که کنترل بیشتری بر این گروه‌ها اعمال کنند. این در حالی است که روسیه همواره بدبین بوده و گمان دارد که ممکن است از گروه‌های افراطی و تروریستی مستقر در افغانستان، علیه منافع روسیه استفاده شود.

ناامیدی از صلح در اوکراین

با وجود گفتگوهای متعدد برای برقراری صلح در اوکراین، و با اینکه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، وعده داده که میان روسیه و اوکراین صلح برقرار خواهد کرد، تحقق این امر بعید به نظر می‌رسد. برخی تحلیل‌گران، از جمله جان میرشایمر، استاد دانشگاه در امریکا، معتقدند که آینده این جنگ در میدان نبرد رقم خواهد خورد.

به نظر می‌رسد مسکو از رسیدن به یک صلح معنادار با اوکراین در آینده نزدیک ناامید شده و بر این باور است که ممکن است دموکرات‌ها بار دیگر در امریکا به قدرت برسند و سیاست حمایت از اوکراین را ادامه دهند.

دموکرات‌ها خواهان ادامه حمایت از اوکراین هستند و برخی از آن‌ها معتقدند که این جنگ می‌تواند روسیه را به‌عنوان یک رقیب جهانی امریکا تضعیف کند و مانع از تحقق بلندپروازی‌های امپراتوری‌گرایانه مسکو شود. روسیه نمی‌خواهد در حالی که درگیر یک جنگ پرهزینه و نامشخص با اوکراین است، با تهدیدی دیگر از سوی گروه‌های افراطی مانند داعش روبه‌رو شود، تهدیدی که ممکن است حتی به داخل روسیه نیز سرایت کند و موجب ناامنی روانی و سیاسی در این کشور شود.

بنابراین، ممکن است رسمیت‌شناسی طالبان اقدامی پیش‌گیرانه از سوی روسیه برای کنترل بیشتر اوضاع افغانستان و کاهش نفوذ امریکا بر طالبان باشد.

شکست «اجماع» در شورای امنیت

رسمیت‌شناسی طالبان توسط روسیه، موضوع دیگری را نیز برجسته می‌سازد: شکسته شدن اجماع در شورای امنیت سازمان ملل در قبال افغانستان. نشست‌های دوحه که باری با حضور آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، برگزار شد، در تلاش برای رسیدن به موضعی جمعی در برابر طالبان بود. امریکا کوشید اعضای دائم شورای امنیت، به‌ویژه چین و روسیه را متقاعد کند که به‌ صورت مشترک بر طالبان فشار وارد کنند تا این گروه به خواسته‌های جامعه جهانی پاسخ دهد؛ از جمله رعایت حقوق بشر، کاهش قاچاق مواد مخدر، مبارزه با تروریسم و تشکیل حکومت همه‌شمول.

اما این اجماع هرگز حاصل نشد. حالا که روسیه مسیر مستقل خود را در پیش گرفته، روشن است که از اجماع بین‌المللی خبری نیست. روسیه به‌عنوان عضو دائم شورای امنیت، اختلافات جدی با امریکا دارد. چین نیز ممکن است به رسمیت شناختن طالبان را در دستور کار قرار دهد. این وضعیت نشان می‌دهد که در مورد افغانستان، هماهنگی میان قدرت‌های جهانی از بین رفته و هر کشور مطابق با منافع خود تصمیم‌گیری می‌کند. یکی از پیامدهای این وضعیت، تضعیف نقش سازمان ملل در قبال افغانستان است. هرچند انتقادهایی نسبت به عملکرد سازمان ملل وجود دارد، اما این نهاد همچنان تنها سازوکار مؤثر موجود برای رسیدگی به بحران افغانستان محسوب می‌شود. اقدام روسیه، این ظرفیت را نیز به‌طور چشمگیری تضعیف کرده است و بعید به نظر می‌رسد که پنج عضو دائم شورای امنیت (امریکا، روسیه، چین، فرانسه و بریتانیا) بتوانند بر سر سیاست واحدی در قبال افغانستان به توافق برسند.

موضع امریکا و کشورهای اسلامی منطقه

ایالات متحده تاکنون واکنش رسمی به اقدام روسیه نشان نداده، اما به‌طور طبیعی از آن استقبال نخواهد کرد. امریکا هنوز تصمیمی برای به رسمیت شناختن طالبان ندارد و بارها بر این موضع تأکید کرده که مشروعیت طالبان باید از درون افغانستان شکل بگیرد و مستلزم رعایت معیارهایی همچون حقوق بشر، آموزش دختران و مبارزه با تروریسم است. کشورهای اروپایی نیز مواضع مشابهی دارند و به نظر می‌رسد در تعامل با طالبان، هماهنگ با امریکا عمل خواهند کرد.

امریکا البته در برخی موارد، به‌ویژه در مسائل امنیتی، با طالبان در تعامل بوده و پیش‌تر، وزارت خارجه امریکا، به افغانستان اینترنشنال گفته بود که به دلیل نگرانی‌های امنیتی، چنین تعاملاتی وجود دارد. با این حال، افغانستان در حال حاضر در اولویت سیاست خارجی کاخ سفید قرار ندارد؛ چرا که امریکا بیش از هر چیز درگیر مسائل دیگر، مانند ایران، اوکراین و غزه است.

کشورهای عربی منطقه نظیر قطر، امارات و عربستان سعودی نیز با وجود روابط نزدیک با طالبان، بدون چراغ سبز امریکا، این گروه را به رسمیت نخواهند شناخت. این کشورها دارای روابط راهبردی با واشنگتن هستند و تصمیماتشان درباره افغانستان نیز در هماهنگی با امریکا خواهد بود. بنابراین، با وجود تماس‌ها و ارتباطات نزدیک، به‌نظر نمی‌رسد در شرایط فعلی گامی در راستای رسمیت‌بخشی به طالبان بردارند.

آقای برادر در سخنرانی خود همچنین از کشورهای عضو خواست تا «واقعیت سیاسی افغانستان» را درک کرده و مانند روسیه اداره طالبان را به رسمیت بشناسند.

عبدالغنی برادر همچنین از کشورهای عضو سازمان همکاری‌های اقتصادی خواست تا در زمینه‌های تجارت، سرمایه‌گذاری، انرژی، ترانسپورت، زراعت، حفاظت محیط زیست و مقابله با تغییرات اقلیم با آن‌ها همکاری داشته باشند.

او گفت: «اقتصاد کشورهای عضو سازمان اکو زمانی به رشد مطلوب می‌رسد که افغانستان نیز بخش فعال و متحرک این معادله باشد.»

100%

دیدار با نخست‌وزیر قزاقستان

معاون اقتصادی رئیس‌الوزرای طالبان در حاشیه این اجلاس همچنین با نخست‌وزیر قزاقستان دیدار و درباره تقویت همکاری‌های سیاسی، اقتصادی و تجارتی میان دو کشور گفت‌وگو کرد. او از قزاقستان به عنوان «شریک مهم و قابل اعتماد منطقه‌ای» یاد کرد.

به گفته طالبان، نخست‌وزیر قزاقستان در این دیدار گفته است که کشورش پروژه خط آهن تورغندی-هرات را با سرمایه‌گذاری ۵۰۰ میلیون دالر آغاز خواهد کرد و آماده افزایش صادرات میوه و سرمایه‌گذاری در بخش معادن افغانستان است.

کشورهای ایران، پاکستان، ترکیه، افغانستان، جمهوری آذربایجان، قزاقستان، قرغیزستان، اوزبیکستان، تاجیکستان و ترکمنستان‌ کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی (اکو) هستند.

دیدار این مقام طالبان با مقام‌های ارشد کشورهای منطقه‌ای در حالی انجام می‌شود که روسیه به‌تازگی اداره طالبان را به‌ رسمیت شناخته است. هنوز کشورهای دیگر اقدامی مشابه نکرده‌اند اما احتمال می‌رود که کشورهای نزدیک به طالبان، مانند قزاقستان این روند را دنبال کنند.

ملا عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی نخست‌وزیر طالبان اخیرا برای شرکت در این نشست به شهر خنکندی آذربایجان رفت و در حاشیه این نشست با مقام‌های برخی از کشورها از جمله نخست‌وزیر آذربایجان و رئیس‌جمهور اوزبیکستان دیدار کرد.

در عکس‌های منتشرشده از این نشست در وبسایت رسمی اکو، دیده می‌شود که این مقام طالبان از تنها زن حاضر در تصویر با حفظ فاصله ایستاده است. اگرچه جایگاه ملابرادر، به دلیل عدم رسمیت‌ بین‌المللی طالبان، در انتهای گروه تعیین‌ شده؛ با آن‌هم فاصله او از تنها زن گروه، با توجه به وضعیت زنان در افغانستان، مفهومی کنایی و نمادین دارد.

طالبان از زمان قدرت‌گیری دوباره در سال ۲۰۲۱، تاکنون حضور زنان در زمینه‌های مختلف به‌ویژه در حکومتداری و فعالیت‌های رسمی را محدود و تحصیل دختران را ممنوع کرده است.

هفدهمین نشست سران سازمان همکاری اقتصادی (اکو) به میزبانی جمهوری آذربایجان برگزار شد و رهبران و نمایندگان ارشد کشورهای عضو درباره توسعه همکاری‌های اقتصادی، پروژه‌های حمل‌ونقل و تجارت منطقه‌ای گفت‌وگو کردند.

سازمان حقوق بشری هه‌نگاو جمعه، ۱۳ سرطان در گزارشی نوشت که دستگاه قضایی جمهوری اسلامی حکم اعدام این زندانیان را به اتهام‌های سیاسی، مذهبی، قتل، جرایم مرتبط با مواد مخدر، تجاوز و سرقت مسلحانه اجرا کرده است.

این سازمان نوشت که منابع رسمی جمهوری اسلامی تنها ۱۹ مورد از این اعدام‌ها را اعلام کرده‌اند. به گزارش این سازمان، دست‌کم ۱۷ زندانی به‌طور مخفیانه و بدون اطلاع خانواده اعدام شده‌اند.

این گزارش تصریح کرده است که ۱۶ زندانی سیاسی در این ماه به اتهام «جاسوسی برای اسرائیل» اعدام شدند.

بربنیاد گزارش هه‌نگاو، در این بازه زمانی دست‌کم دو زن در زندان‌های قم و قزلحصار کرج اعدام شده‌اند. یکی از این زنان به اتهام عضویت در گروهای مذهبی و دیگری به اتهام قتل عمد به اعدام محکوم شده بودند.

این نهاد حقوق بشری پیشتر گزارش داده بود که جمهوری اسلامی در شش ماه نخست سال ۲۰۲۵ دستکم ۶۱۷ نفر به‌شمول ۴۰ افغان را اعدام کرده است.

هه‌نگاو همچنین از افزایش اعدام‌ها، بازداشت‌های خودسرانه، خشونت نظام‌مند و موارد دیگر نقض حقوق‌بشر در سراسر ایران ابراز نگرانی کرده است.