په امنیت شورا کې د روسیې ډیپلوماټ: افغانستان د لوږې او بې وزلۍ له کندې نشي وتلی

افغانستان انټرنشنل ته رسیدلي مکتوب کې راغلي چې د غزني ولایت مقام معاونیت د اسد په دویمه د پوهنې ریاست ته دا مکتوب لیږلی ترڅو د هرې موسسې اړوند د نجونو د چټکو زدکړو ټولګي بند کړي.

په دغه مکتوب کې راغلي چې د غزني ولایت اړوند د ښوونې او روزنې په سکتور کې د کورنيو او بهرنيو خصوصي موسسو د دغو ټولګیو پر فعالیت بندیز لګول شوی دی .

خو په دغو مکتوبونو کې دا نه دي ویل شوي چې د کوم دلیل له مخې ددغو ټولګيو د تړل کیدو پرېکړه شوې ده .

یو بل مکتوب کې چې روان کال د اسد پر ۹ د غزني د پوهنې ریاست لخوا د اندړو ولسوالۍ د پوهنې امریت ته لیږل شوی پکې لیکل شوي چې په دغه ولسوالۍ کې د نجونو لپاره د چټکو زدکړو ټولګي وتړل شي .

ځايي سرچینې وايي یوازې د غزني د اندړو ولسوالۍ د میري کلي ښوونځي کې د نجونو لپاره ۸ د چټکو زدکړو ټولګي فعال وو، چې په هر ټولګي کې له ۲۰ څخه تر ۳۰ پورې د ۱۲ کلنۍ څخه پورته عمر لرونکو نجونو زدکړې کولې .

ځايي سرچینې زیاتوي دغه ټولګي د طالبانو د حکومت پرمهال جوړ شوي وو خو د لنډې مودې فعالیت وروسته اوس بیرته وتړل شول.

په غزني کې د طالبانو ځايي چارواکو زموږ پرلپسې اړیکې ته په دې تړاو د هو یا نه ځواب را نه کړ .

طالبانو په واکمنېدو پسې په ټول افغانستان کې اول له شپږم ټولګي پورته ښوونځي او وروسته پوهنتونونه د نجونو پر مخ وتړل او میرمنې یې له کار منع کړې.

رویټرز خبري اژانس نږدې دوه میاشتې مخکې د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړي صندوق یا یونیسف کې د خپلو سرچینو له خولې ولیکل چې دا اداره طالبانو ته د خپلو روزنیزو پروګرامونو د ممکنه سپارلوپر مهالوېش او پلیتابه بوخته ده.

یونیسف وايي، طالبانو تړیوالو موسسو ته ویلي چې خپلې روزنیزې پروژې بندې کړي.

دا اداره وايي، د نړیوالو موسسو د روزنیزو ټولګیو بندیدو سره به د درې لکه نجونو په ګډون پنځه لکه ماشومان له زدکړو بې برخې شي.

د ایران دولتي رسنۍ صدا او سیما د جمعې ورځې په یو رپوټ کې وايي، دا غلا شوي موبیلونه له ایران څخه د اېستلو پر مهال نیول شوي دي.

ښاغلی رحیمي زیاتوي چې دا ټلیفونونه د افغان او ایراني مسافرو په توکو کې اېښودل شوي وو.

د نوموړي په خبره، په دې تړاو لس تورن کسان نیول شوي او قضايي ادارو ته ورپيژندل شوي دي.

د کندهار پوهنتون له لوري رسنیو ته په استول شوې خبر پاڼه کې د کانکور ازموینو د ملي ادارې د مشر له قوله ویل شوي: «موږ باید د هېواد په کچه ټولو پوهنتونونو ته خپله پاملرنه تر دې هم ډېره کړو، ځکه د همدې عصري علومو په مټ کولای شو هېواد او خپله ټولنه ځان بسیاېنې ته ورسوو.»

خو په ډېر شمېر کې ځوانان د لوړو زده کړو د تر لاسه کولو څخه ناهیلې شوي او وايي، د لوړو زده کړو تر لاسه کولو وروسته هم د کار کولو فرصت نه ورکول کېږي، ځکه اوس په ټولو دولتي او مسلکي ادارو کې د طالبانو نږدې کسان په دندو ګومارل شوي دي.

د کندهار ښار اوسیدونکی احمدالله چې روان کال له ۱۲م ټولګي څخه فارغ شوی افغانستان انټرنېشنل پښتو ته یې وویل:« دوولس کاله مې په ښوونځي کې زده کړې وکړې، هیله مې دا وه چې لوړې زده کړې هم تر لاسه کړم، خو اوس چې په افغانستان کې د لوړو زده کړو پر وړاندې پراته خنډونه وینم هیڅ تمه نلرم چې لوړې زده کړې بشپړې کړم.»

سږکال کانکور آزموېنه کې نجونو ته د ګډون اجازه نه ده ورکول شوې او د زرګونو نجونو د لوړو زده کړو تر لاسه کولو هیلې نیمګړې پاتې شوي.

محمد عثمان چې د تېرو دوو کلونو را په دې خوا په پاکستان کې اوسیږي وايي: «د خپلو ماشومانو د روښانه راتلونکې لپاره مې افغانستان پرېښود.یوه لور مې د کابل پوهنتون د طب پوهنځي د دويم کال زده کړیاله وه، تر هغې وړه لور مې د لسم ټولګي زده کوونکې وه، او یو زوی مې هم د ښوونځي زده کوونکی و، که زه په افغانستان کې پاتې شوی وای د افغانستان د نورو میلینونو نجونو په څېر به زما د لوڼو ژوند هم د نامعلوم برخلیک سره مخامخ وای».

پر افغانستان د طالبانو د واکمنېدو سره په نږدې دوو کلونو کې ورځ تربلې د کانکور په ازموېنه کې له کندهاره د دوولسم ټولګي د فارغانو شمېر کمیږي.

د کندهار په پوهنې ریاست کې سرچینې وايي، ۲۳۰۰ زده کوونکو له کندهار څخه د کانکور په ازموېنه کې ګډون کړی و، دا په داسې حال کې چې ۲۰۲۱ کال ۴۲۰۰ زده کوونکو په کانکور ازموېنه کې ګډون کړی و چې ۷۳۰ تنه يې نجونې وې.

نوموړي د چهار شنبې پر ورځ (د زمری ۱۱مه) په پلازمینه دوشنب کې یوې خبري ناستې ته وویل چې د نشه يي توکو پر وړاندې د مبارزې په برخه کې د طالبانو پر ژمنو باور نه لري.

د تاجکستان دغه چارواکي څرګنده کړې، چې طالبانو ژمنه کړې وه هغه کسان به مجازات کړي چې نشه يي توکي تولیدوي او کاروبار يې کوي، ((خو په حقیقت کې موږ داسې څه نه احساسوو)).

د ښاغلي وحیدزاده له خوا د وړاندې شویو شمیرو له مخې ، په ۲۰۲۱ کال کې د طالبانو له واک ته له رسېدو وروسته د ۴ ټنه او ۸۳ کیلو نشه يي توکي او په ۲۰۲۲ کال کې نږدې ۵ ټنه نشه يي توکي په تاجکستان کې نیول شوي دي.

حبیب الله وحیدزاده وویل، ډېری نشه يي توکي له افغانستان سره پر پوله پرتو سیمو کې کشف شوي دي.

طالبانو د ۱۴۰۱ کال د وري په میاشت کې په افغانستان کې د نشه يي توکو پر پېر او پلور بندیز ولګاوه.

د ملګرو ملتونو له نشه يي توکو او جرمونو سره د مبارزې ادارې د ۱۴۰۲ کال په چنګاښ میاشت کي اعلان وکړ، چي افغانستان په ۲۰۲۲ کال کې د نړۍ ۸۰ سلنه تریاک تولید کړي دي.

په راپور کې راغلي، چې افغانستان په سیمه کې د کرسټال یو له سترو تولیدوونکو هېوادونو څخه دی.

د ملګرو ملتونو له نشه يي توکو او جرمونو سره د مبارزې اداره وايي، سږکال د کوکنارو تر کښت لاندې ځمکه ۲۸ سلنه زیاته شوې او په ۲۰۲۲ کال کې به د نړۍ د کوکنارو تولید ۷۸۰۰ ټنو ته ورسیږي.

هغه زیاته کړې: «زما له نظره دغه پانګونه یوازې د افغانستان لپاره نه، بلکې د ټولو په ګټه ده او موږ د ټولو هېوادونو منلو ته چمتو یو.»

نورالدین عزیزي دا رنګه وړاندیز وکړ، چې پاکستان، روسیه، قزاقستان او ازبکستان دې په کابل کې یو دفتر پرانیزي چې په مسلکي برخو کې ژر تر ژره چټکه همغږي پیل کړي.

طالبانو، ازبکستان او پاکستان د روان کال د چنګاښ میاشتې په وروستیو کې د دې پټلۍ جوړولو هوکړه لیک چې د «افغان ټرانس» په نامه یادېږي په اسلام اباد کې لاسلیک کړ.

طالبانو هغه مهال ویلي وو، چې د دغې پروژې د چارو د سرته رسولو لپاره یو کلنه تګلاره منظور شوې ده.

په همدې حال کې، تر دې مهاله هیڅ یو هېواد طالبان په رسمیت نه دي پېژندلي، او د دغې پروژې د عملي چارو د پيلېدا وخت هم نه دی روښانه.

د «افغان ټرانس» پټلۍ د جوړولو موضوع په ۲۰۱۸ کال کې د افغانستان، پاکستان او ازبکستان تر منځ په دې موخه راپورته شوه، چې منځنۍ اسیا له هند سمندر سره ونښلوي.

دغه پټلۍ ۵۷۳ کیلومتره اوږدوالی لري او له څلورنیم میلیارد ‌‌‌‌‌‌ډالرو زیات لګښت پرې راځي. دا پټلۍ د ازبکستان له ترمز ښار پيليږي او د مزارشریف او کابل له ښارونو تېریږي او د پاکستان تر پېښوره رسیږي.