مهدي پور: طالبان دې د خمیني مرستندویه ټولنې د دفترونو د تړلو لامل روښانه کړي

د ترکيې د رسنیو د راپورونو له مخې نیول شوي پناه غوښتونکي د اماسیا ښار د کډوالۍ ادارې ته سپارل شوي، چې بېرته افغانستان ته ولېږدول شي.

ترکیه اروپا ته د افغان کډ‌والو د تګ یوه مهمه لار ده. ډېری دغه پناه غوښتونکي د ایران له لارې ترکیې ته ځي.

په ورستیو میاشتو کې په ترکیه کې د کډوالو په ځانګړې توګه د افغانانو نیونه او شړل زیات شوي دي.

د جمعې په ورځ (د زمري ۱۳مه) په ورستۍ پېښه کې د ترکیې ساحلي ګارد لږ تر لږه ۲۰ تنه افغانان د چاناک قلعه ښار په یوه کښتۍ کې ونیول.

دا غونډه په جګړه ځپلو هېوادونو کې د لوږې او خوراکي توکو د نه خوندیتوب په اړه جوړه شوې وه.

نوموړي دې ناسته کې وویل، چې د خوراکي توکو تر ټولو سخت ناورین په مستقیم یا نامستقیم ډول د امریکا او د هغې د متحدینو د کړنو پایله ده.

د روسیې ډیپلوماټ څرګنده کړه: «د مثال په توګه ۲۰کاله کیږي د امریکا په مشرۍ ایتلاف د ډیموکراسۍ پلي کولو د ازمایښتونو له امله افغانستان د لوږې او بې وزلۍ له کندې نشي وتلی».

دیمتري پولینسکي هم لویدیځ هېوادونه تورن کړل چې د خوړو د امنیت خوندیتوب ته د ګواښونو په اړه چوپه خوله دي.
همداراز هغه وړاندیز وکړ په هېوادونو کې د حوړو خوندیتوب ګواښونو ريښې باید په ګوته او اړین تدابیر ورته ونیول شي.

دغه ډیپلوماټ ټینګار وکړ: «د ملګرو ملتونو د اټکلونو له مخې په تخنیکي لحاظ په نړۍ کې د خوراکي توکو کمښت نشته. داسې نه ده چې په کافي اندازه خواړه نشته. په نړۍ کې پوره خواړه شته خو ستونزه یې بې انډوله وېش دي».

افغانستات کې د طالبانو له واکمنیدو وروسته د ملګرو ملتونو بنسټونو په وار وار خبرداری ورکړی چې دغه هېواد له سختې لوږې سره مخ دی.

د خوړو نړیوال سازمان وړمه ورځ هم وویل، چې ۲۳ میلیونه افغانان له لوږې او قحطۍ سره مخ دي.

د دې ادارې په خبره، په افغانستان کې ۳.۲میلیون ښځې او ماشومان په خوارځواکۍ اخته دي او اړتیا ده چې د خوارځواکۍ د مخنیوي لپاره کافي بودیجه وټاکل شي.

افغانستان انټرنشنل ته رسیدلي مکتوب کې راغلي چې د غزني ولایت مقام معاونیت د اسد په دویمه د پوهنې ریاست ته دا مکتوب لیږلی ترڅو د هرې موسسې اړوند د نجونو د چټکو زدکړو ټولګي بند کړي.

په دغه مکتوب کې راغلي چې د غزني ولایت اړوند د ښوونې او روزنې په سکتور کې د کورنيو او بهرنيو خصوصي موسسو د دغو ټولګیو پر فعالیت بندیز لګول شوی دی .

خو په دغو مکتوبونو کې دا نه دي ویل شوي چې د کوم دلیل له مخې ددغو ټولګيو د تړل کیدو پرېکړه شوې ده .

یو بل مکتوب کې چې روان کال د اسد پر ۹ د غزني د پوهنې ریاست لخوا د اندړو ولسوالۍ د پوهنې امریت ته لیږل شوی پکې لیکل شوي چې په دغه ولسوالۍ کې د نجونو لپاره د چټکو زدکړو ټولګي وتړل شي .

ځايي سرچینې وايي یوازې د غزني د اندړو ولسوالۍ د میري کلي ښوونځي کې د نجونو لپاره ۸ د چټکو زدکړو ټولګي فعال وو، چې په هر ټولګي کې له ۲۰ څخه تر ۳۰ پورې د ۱۲ کلنۍ څخه پورته عمر لرونکو نجونو زدکړې کولې .

ځايي سرچینې زیاتوي دغه ټولګي د طالبانو د حکومت پرمهال جوړ شوي وو خو د لنډې مودې فعالیت وروسته اوس بیرته وتړل شول.

په غزني کې د طالبانو ځايي چارواکو زموږ پرلپسې اړیکې ته په دې تړاو د هو یا نه ځواب را نه کړ .

طالبانو په واکمنېدو پسې په ټول افغانستان کې اول له شپږم ټولګي پورته ښوونځي او وروسته پوهنتونونه د نجونو پر مخ وتړل او میرمنې یې له کار منع کړې.

رویټرز خبري اژانس نږدې دوه میاشتې مخکې د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړي صندوق یا یونیسف کې د خپلو سرچینو له خولې ولیکل چې دا اداره طالبانو ته د خپلو روزنیزو پروګرامونو د ممکنه سپارلوپر مهالوېش او پلیتابه بوخته ده.

یونیسف وايي، طالبانو تړیوالو موسسو ته ویلي چې خپلې روزنیزې پروژې بندې کړي.

دا اداره وايي، د نړیوالو موسسو د روزنیزو ټولګیو بندیدو سره به د درې لکه نجونو په ګډون پنځه لکه ماشومان له زدکړو بې برخې شي.

د ایران دولتي رسنۍ صدا او سیما د جمعې ورځې په یو رپوټ کې وايي، دا غلا شوي موبیلونه له ایران څخه د اېستلو پر مهال نیول شوي دي.

ښاغلی رحیمي زیاتوي چې دا ټلیفونونه د افغان او ایراني مسافرو په توکو کې اېښودل شوي وو.

د نوموړي په خبره، په دې تړاو لس تورن کسان نیول شوي او قضايي ادارو ته ورپيژندل شوي دي.

د کندهار پوهنتون له لوري رسنیو ته په استول شوې خبر پاڼه کې د کانکور ازموینو د ملي ادارې د مشر له قوله ویل شوي: «موږ باید د هېواد په کچه ټولو پوهنتونونو ته خپله پاملرنه تر دې هم ډېره کړو، ځکه د همدې عصري علومو په مټ کولای شو هېواد او خپله ټولنه ځان بسیاېنې ته ورسوو.»

خو په ډېر شمېر کې ځوانان د لوړو زده کړو د تر لاسه کولو څخه ناهیلې شوي او وايي، د لوړو زده کړو تر لاسه کولو وروسته هم د کار کولو فرصت نه ورکول کېږي، ځکه اوس په ټولو دولتي او مسلکي ادارو کې د طالبانو نږدې کسان په دندو ګومارل شوي دي.

د کندهار ښار اوسیدونکی احمدالله چې روان کال له ۱۲م ټولګي څخه فارغ شوی افغانستان انټرنېشنل پښتو ته یې وویل:« دوولس کاله مې په ښوونځي کې زده کړې وکړې، هیله مې دا وه چې لوړې زده کړې هم تر لاسه کړم، خو اوس چې په افغانستان کې د لوړو زده کړو پر وړاندې پراته خنډونه وینم هیڅ تمه نلرم چې لوړې زده کړې بشپړې کړم.»

سږکال کانکور آزموېنه کې نجونو ته د ګډون اجازه نه ده ورکول شوې او د زرګونو نجونو د لوړو زده کړو تر لاسه کولو هیلې نیمګړې پاتې شوي.

محمد عثمان چې د تېرو دوو کلونو را په دې خوا په پاکستان کې اوسیږي وايي: «د خپلو ماشومانو د روښانه راتلونکې لپاره مې افغانستان پرېښود.یوه لور مې د کابل پوهنتون د طب پوهنځي د دويم کال زده کړیاله وه، تر هغې وړه لور مې د لسم ټولګي زده کوونکې وه، او یو زوی مې هم د ښوونځي زده کوونکی و، که زه په افغانستان کې پاتې شوی وای د افغانستان د نورو میلینونو نجونو په څېر به زما د لوڼو ژوند هم د نامعلوم برخلیک سره مخامخ وای».

پر افغانستان د طالبانو د واکمنېدو سره په نږدې دوو کلونو کې ورځ تربلې د کانکور په ازموېنه کې له کندهاره د دوولسم ټولګي د فارغانو شمېر کمیږي.

د کندهار په پوهنې ریاست کې سرچینې وايي، ۲۳۰۰ زده کوونکو له کندهار څخه د کانکور په ازموېنه کې ګډون کړی و، دا په داسې حال کې چې ۲۰۲۱ کال ۴۲۰۰ زده کوونکو په کانکور ازموېنه کې ګډون کړی و چې ۷۳۰ تنه يې نجونې وې.