د افغانستان بانک د امریکا له خوا د کنګل شویو شتمنیو د خلاصون شرایط نه دي پوره کړي

تر دې وړاندې د افغانستان پخواني ولسمشر اشرف غني ویلي وو، چې طالبانو د افغانستان کانونه لیلام کړي دي.

د دوشنبې په ورځ (د زمري په ۱۶مه) د طالبانو د ریاست الوزرا د اقتصادي دفتر په یوې خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي چې، په هرات او غور ولایتونو کې د اوسپنې او سرپو کانونو د کېندلو او پروسس پروژې ګټونکي اعلان شوي دي.

خبرپاڼه زیاتوي، چې په غوریان ولسوالۍ کې د اوسپنې کان د لومړي بلاک تړون د «وطن درخشان» په نوم یوه ایراني شرکت ته سپارل شوی دی.

په خبرپاڼه کې دا هم راغلي، چې په غوریان ولسوالۍ کې د اوسپنې د کان دویم بلاک تړون سهیل شارق میانه، دره نور افغاني شرکتونو او اوپکول ترکي شرکت ته ورکړل شوی دی.

دغه راز د دې کان درېيم بلاک تړون د "شمش ملي" په نوم يوې کمپنۍ ته سپارل شوى، چې ونډه وال يې برېټانوي "اډ ریسورس۳۵" او "جي بي اېم" شرکتونه دي.

د دغه کان څلورم بلاک تړون د باختر فولاد شرکت سره لاسلیک شوی، چې ونډه وال يې سپاهان او پارسیان ايراني شرکتونه دي.

د ملا برادر له دفتره په خپرې شوې خبرپاڼه کې دا هم ویل شوي، چې په غور ولایت کې د سرپو کان یو بلاک افغاني شرکت ته ورکړل شوی.

دغه دفتر ادعا کړې، چې د دغو کانونو عاید به د عامه ګټو په پروژو ولګول شي او ډېره برخه به یې د کورنۍ برېښنا تولید ته ځانګړې شي.

تر دې وړاندې د افغانستان د کانونو په اړه د طالبانو هڅې په کور دننه پراخې نیوکې راپارولې دي.

د افغانستان پخواني ولسمشر محمد اشرف غني د لوی اختر په مناسبت په خپل پیغام کې، طالبان د افغانستان د کانونو پر "لوټلو" تورن کړي و.

تېره اوونۍ د خيبر پښتونخوا په باجوړ کې د جمعيت علمای اسلام ګوند د پلویانو په جوړه شوې غونډې تر ځانمرګي برید وروسته د دغه ګوند مشر مولانا فضل الرحمان یوه قومي جرګه وربللې وه چې د پاکستان د ځینو نورو ګوندونو مشرانو هم پکې ګډون درلود.

د پاکستاني طالبانو ویاند محمد خراساني د جمعیت علمای اسلام د مشر مولانا فضل الرحمان د هغو څرګندونو په غبرګون کې چې په دغه قومي جرګه کې یې کړې وې چې «ترهګر له افغانستانه پاکستان ته راځي» وايي، چارواکي له مسووليته تښتي او د ده په خبره په امنيتي برخه کې خپلې نیمګړتیاوې پر نورو ور تپي.
دغې قومي جرګې ته د سویلي پښتونخوا قامي سیاستوال محمودخان اڅکزی هم ورغلی و.
پاکستاني طالبانو وړاندې لیکلي دي: «دا قومي جرګه د همدې لپاره جوړه شوې وه، چې چارواکي پکې خپلې ناکامې پالیسۍ پټې کړي او د مسووليت ګوته نورو ته ونیسي.»
د پاکستاني طالبانو په دغه بیان کې راغلي، چې له تېر کال راهیسې د پاکستان حکومت قبایلي سیمې په یوه او بل نامه تورنوي او هلته د دوی په خبره بیا د ګډوډیو رامنځته کېدو لارې جوړیږي.

د پاکستاني طالبانو ویاند یو ځل بیا ټینګار کړی، چې دوی د تېر په څېر دا ډول ادعاوې په کلکه ردوي.
په افغانستان کې د جمهوريت تر پر ځېدو وروسته طالبان هلته د چارو واګې په لاس کې لري او په ورته وخت کې په پاکستان کې د امنيتي سرتېرو په وړاندې د بریدونو په شمېر کې ډېروالی راغلی، چې پاکستانی حکومت يې د پړې ګوته په افغانستان کې طالبانو ته نیسي؛ خو هغوی دا ډول څرګندونې تل رد کړي دي.

د طالبانو تر کنټرول لاندې د افغانستان راډیو ټلویزیون خبر ورکړی، چې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت مرستیال مولوي عتیق الله عزیزي د دغو تاریخي اثارو د بیا رغولو پروګرام پرانیست.

دا مهال د افغانستان د لرغونو او تاریخي اثارو ساتنې ته نړیوالو سازمانونو په ځانګړې ډول یونسکو په اندېښنه کې ده.

سرچینې وايي، د غزني د زاړه ښار لوی جومات چې د دغه ولایت تر ټولو پخوانی جومات دی، د وېجاړېدو له ګواښ سره مخ دی.

طالبانو د هغو شپږو تاریخي ابدو په اړه جزئیات نه دي ورکړي، چې د بیارغونې چارې یې پیل کړي دي.

خو په غزني کې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ رييس ملا حميدالله نثار تر دې مخکې ويلي و، چې د محمد شريف خان تاريخي ځايونه، د زاړه ښار دوه برجونه او د خواجه ملک ابده له منځه تللي دي.

طالبانو د خپل حکومت په پخوانۍ پنځه کلنه دوره کې د بامیانو د بودا مجسمې چې د افغانستان تر ټولو ستر تاریخي میراث ګڼل کېږي، په توپونو او بمونو ړنګې کړې وې.

د خپرو شويو راپورونو له مخې، په تېرو مياشتو کې طالبانو په مزارشريف کې د علي شېرنوايي مجسمه وېجاړه کړې ده.

خو د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت اعلان وکړ چې "نړۍ دې د تاریخي اثارو په ساتنه او بیارغونه کې له افغانستان سره مرسته وکړي."

البته، دا تاوان د انرژۍ شرکتونو لپاره لنډمهاله وو. ځکه چې د نړۍ د انرژۍ د بیو په لوړېدو سره دغو شرکتونو د روسي شرکتونو د ونډو په بازار کې، لیدلی زیان بېرته جبران کړی.

فایننشل ټایمز د ۶۰۰ اروپايي ډلو مالي راپورونو او د هغو اروپايي شرکتونو مالي حسابونو ته چې په روسیه کې فعالیت کوي، کتنه کړې.

د هغه راپور له مخې چې د یکشنبې په ورځ خپور شو، په روسیه کې له بهرنیو اسعارو سره تړلې سوداګري او د پلور و پېر بازار د راکمېدو یا تړل کېدو په پایله کې ۱۷۶ اروپایي شرکتونه د پانګو له راکمولو او یا تړل کېدو سره مخ دي.

په داسې حال کې چې د کیف د اقتصاد پوهنځي لخوا راټول شوي معلومات ښيي، چې د ۱۸۷۱ اروپایي شرکتونو څخه ۵۰ سلنه يې په ځانګړې توګه اتریش، برېټانوي، اېټالوي او سویسي شرکتونه لاهم په روسیه کې فعال دي.

خو شنوونکي خبرداری ورکوي، چې په روسیه کې د اقتصادي فعالیتونو لپاره لا زیاتې ستونزې په مخ کې پرتې دي او هغه شرکتونه چې هلته پاتې دي، ډېر زیانونه به وګوري.

دوی وايي هغه شرکتونه چې اوس هم په روسیه کې فعال دي یو "بایللی قمار" يې وهلی.

د اروپایی شرکتونو له منځه چې په روسیه کې فعالیت کوي، د المان کیمیاوي او موټرو صنعت تر ټولو ډېر زیان لیدلی.

په دې وروستیو کې الماني شرکتونو اعلان وکړ، چې د روسیې د انرژۍ په سکټور کې یې خپله ونډه ۶،۵ میلیارده یورو راکمه کړې ده.

پر دې سربېره ویل کېږي، چې د مسکو له خوا د لگول شویو بندیزونو له کبله شاوخوا ۴۵ لویدیځ بانکونه له روسیې وتلي دي.

دې سازمان ویلي چې دا پنځه هېوادونه "د دې ولایت د ټول صادراتو د بازار 50 سلنه برخه جوړوي."

دغه سازمان افغانستان ته د تهران د صادراتو دقیق ارقام ورنه کړل، خو د ایسنا په حواله یې وویل چې د تېر کال په لومړیو درېیو میاشتو کې دغو هېوادونو ته د صادر شویو توکو ارزښت له دوه میلیاردو ډالرو ډېر و.

یاد سازمان همداراز زیاتوي چې د تهران اصلي صادرات د صنایعو او کانونو په برخه کې دي او له اماراتو، چین، ترکیې او المان څخه د تهران په وارداتي وسایلو کې تجهیزات او صنعتي خام مواد شامل دي.

افغانستان په داسې حال کې د تهران د پنځو صادراتي بازارونو په ډله کې شمېرل کېږي؛ چې په دې وروستیو کې یوه ایراني چارواکي افغانستان ته د صادراتو په کچه کې د زیاتوالي خبره کړې او زیاته کړې یې وه، چې د روان کال په لومړیو څلورو میاشتو کې شاوخوا ۶۰۰ میلیونه ډالره صادرات شوي دي.

د ایران د سرحدي ښارګوټي تابیاد یوه چارواکي ویلي چې افغانستان ته په صادراتي توکو کې خوراکي توکي، نفتي مواد او بېلابېل ساختماني توکي شامل دي.