د ښځو د فوټبال نړیوال جام په کوارټر پای لوبه کې د جمعې په ورځ دوه لوبې وشوې چې لومړۍ سیالۍ کې د اسپانیا ښځینه فوټبال لوبډلې هالنډ ته ۱-۲ ماتې ورکړه. د سویډن لوبډله هم په دغه ورځ د جاپان لوبډلې ته د ۱-۲ په ورته ماتې سره نیمه پایلوبې ته ووته.
د اسپانیا ښځینه لوبډله اول ځل د دې جام سیالیو نیمه پایلوبې ته وځي.
سوېډن هم د دې اتلولیو نیمه پایلوبې ته د وتلو لپاره جاپان او امریکا چې پخوا یې د دې سیالیو اتلولي هم ګټلې مات او له لوبو و اېستل.
د اسپانیا او سویډن پرمختللې لوبډلې به راتلونکې سې شنبه د سیالیو په نیمه پایلوبه کې له یو بل سره ولوبیږي.
افغان تکواندو لوبغاړی علي اکبر امیري د سوېلي کوریا په تکواندو جام کې د ۷۸ کیلوګرامه مثبت وزن سره د کاناډا، قزاقستان، سوېلي کوریا او نایجیر لوبغاړي- چې د نړۍ د تکواندو اتل دی- په ماتولو سره د اتلولۍ پر دریځ پاتې شو. دا سیالۍ به د عمر له پلوه په ۳ ډلبندیو کې د اګسټ تر ۱۴ روانې وي.
علي اکبر امیري د نایجیر لوبغاړي عبدول افسوسو ته ماته ور کړه چې د نړۍ د تکواندو اتل او د برازیل اولمپیک سیالیو نیمه پایلوبه یې ګټلې وه.
دا د افغانستان د تکواندو لومړنی تاریخي مډال دی چې د کوریا د تکواندو ازادو سیالیو کې یې ګټي.
د افغانستان تکواندو ملي لوبډلې اته لوبغاړي دې سیالیو کې ګډون لري.
دې سیالیو کې رامش حسیني نن په ۸۰ کیلوګرامه وزن کې له امریکايي سیال څخه ماته وخوړه او له سیالۍ ووت.
په بله سیالۍ کې هم د تایوان لوبغاړي له رامین امیني سیالي وګټله.
دغې ټولنې په خپل تازه راپور کې ویلي، چې د شاوخوا ۱۲ زره خبربالانو له ډلې دوه پر دریمه برخه یې خپلې دندې خوشې کړې دي. د دغې ارزونې له مخې د طالبانو د بندیزونو د سخت دریځه سیاستونو له امله ۸۰ سلنه خبریالانې اړ شوې چې خپلې دندې پرېږدي.
دغه سازمان پر افغانستان د طالبانو د دوه کلنې واکمنۍ په درشل کې د «طالبانو تر ولکې لاندې نظام کې خبریالي» تر سرلیک لاندې لیکلي، نیمایي رسنۍ چې په ۲۰۲۱ کال کې یې شمېر ۵۴۷ ته رسېده تړل شوې دي.
دغه بنسټ د افغانستان د خپلواکو خبریالانو ټولنې د شمېرو پر بنسټ راپور ورکړی، چې د ۱۵۰ ټلویزیوني شبکو له ډلې نږدې اویا هغه یې فعاله دي.
دا رنګه له ۳۰۷ راډیویي سټيشنونو له ډلې یوازې ۱۷۰ یې خپرونې کوي او د ۳۱ خبري اژانسونو څخه ېوازې ۱۸ هغه یې پاتې دي.
د بې پولې خبریالانو سازمان په کابل کې د یو مېشت خبریال له قوله لیکلي:« د طالبانو اصلي دنده سانسورول دي. طالبان د خپلو سیاستونو پر ضد هیڅ مخالفت نه شي زغملی، موږ دلته هېڅ ملاتړی نه لرو. موږ همدومره پوهیږو، چې د هغوی هرې خبرې ته باید غاړه کېږدو.»
په راپور کې دا شان راغلي، چې په افغانستان کې خبریالان او د رسنیو کارکوونکي د طالبانو د ظلمونو او سانسور لګولو له امله ترهېدلي او سخت نهیلې شوي دي.
د راپورونو له مخې ډېری خبریالان او د رسنیو کارکوونکي د طالبانو د زیات زور زیاتي او ځورولو له امله اړ وتي، چې له هېواده وتېښتي.
په افغانستان کې د ازادو رسنیو د ملاتړ سازمان نۍ مشر ظریف کریمي وویل، سیمه ییزې رسنۍ د لګول شویو بندیزونو له امله نهیلې شوې او په وینا یې که وضیعت همدغه شان روان وي، نو ګڼ رسنیز بنسټونه به دې ته اړ شي چې خپل ورونه وتړي.
د طالبانو د پراخو بندیزونو په لړ کې وروستی ګام دا و، چې د چنګاښ په مېاشت کې یې د ننګرهار ولایت د همېشه بهار په نوم ټلویزیوني او راډیویي خپرونې بندې کړې.
یوه خبریاله وایي، په رسنیو کې کار کول د هغوی لپاره ورځ تر بلې سختېږي. د هغې په خبره دا چې هغه مېرمن ده، په ځلونو داسې پېښ شوي ځينو پېښو ته خبري پوښښ ور نه کړای شي.
د هغې په وینا، خبریالانې د دې پر ځای چې د مېز تر شا بندیانې پاتې شي ښه دا ګڼي د خبر خونې پر ځای په کور کې کښیني.
پر افغانستان د طالبانو د واکمنۍ د دویمې کلیزې په مناسبت د «افغانستان د ځواکمنو ښځو غورځنګ» غړو له نړۍوالې ټولنې وغوښتل چې له طالبانو سره دې د «هېڅ پلمې او چل» له مخې جوړجاړی نه کوي.
دغه غورځنګ وايي؛ «د طالبانو ترهګره ډله» دې د هېڅ هېواد او بنسټ له خوا په رسمیت ونه پېژندل شي.
د دغه غورځنګ د اعلامیې په یوه برخه کې راغلي: «د دوو کلونو راهیسې نړۍ په خلاصو سترګو په افغانستان کې د طالبانو له خوا د ټولو جنګي او بشریت ضد جنایتونو، جنسیتي او قومي توپیرونو، بې ځایه کېدو او جبري مهاجرتونو، نسل وژنې، نژادي تبعیض او د افغانستان جغرافیه په ترهګرۍ بدلولو شاهده ده».
په اعلامیه کې راغلي؛ له طالبانو سره هر ډول جوړجاړی او د دغې ډلې په رسمیت پېژندنه له ترهګرۍ سره د تعامل او د ترهګرو په رسمیت پېژندلو او د افغانستان د څه باندې ۳۰ میلیونو وګړو له پامه غورځول دي.
دغو لاریون کوونکو ښځو په خپلې غونډه کې «د طالبانو په رسمیت پېژندل د نړۍوال تروریزم مشروعیت دی»، «طالبان په رسمیت مه پېژنئ»، «د ښځو حقونه بشري حقونه دي» او «له طالبانو سره تعامل له بشري حقونو څخه سرغړونه ده» شعارونه ورکول.
دغه غورځنګ په خپلې اعلامیه کې ویلي، چې د طالبانو پر وړاندې له افغان ولس سره «د پیوستون اونۍ» چې د اګست له ۱۲مې تر ۲۰مې نېټې پورې په ټوله نړۍ کې جوړېږي، ملاتړ کوي او د دغه نړۍوال پیوستون پرېکړهلیک د افغانانو هیلي ګڼي.
بهر مېشتو افغانانو هم په یوه اعلامیه کې له افغانانو سره د پیوستون او د ښځو پر وړاندې د طالبانو د تګلارو او د واک د انحصار په وړاندې غبرګون ښودلی دی.
د افغانستان د ښځو یو شمېر نورې احتجاج کوونکې ډلې هم د طالبانو د واکمنۍ د دویمې کلیزې په مناسبت په دوحه کې له طالب چارواکو سره د امریکا د خاصو استازو وروستۍ لیدنه او له دې ډلې سره د هېوادونو په جوړجاړي اعتراض کړی دی.
تېره اونۍ تر ۴۰ډېرو بنسټونو او مدني ټولنو د امریکا د بهرنیو چارو وزیر انتوني بلینکن ته په یوه لیک کې د هغه څه په اړه چې دوی یې له طالبانو سره «غېر مشروط جوړجاړی» بیانوي خپله ژوره اندېښنه څرګنده کړې ده.
یو روانپوه وايي، د نجونو پر پوهنتوني زدکړو د طالبانو له بندیز وروسته په رواني ناروغیو د اخته ښځو شمېر ډېر شوی. هغه رویټرز ته ویلي، پخوا یې د ورځې څلور پنځه ناروغان کتل، خو اوس د ورځې له لسو تر پنځلسو ناروغان ګوري چې ډېری یې ښځې دي.
د هغه یوه ناروغه او په بلخ کې نولس کلنه خوشي یو وخت د بلخ پوهنتون د حقوقو پوهنځي زدکوونکې وه، خو د نجونو پر پوهنتوني زدکړو د طالبانو له بندیز سره پر ژور خپګان اخته شوه.
هغه وايي، پر زدکړو او کار د طالبانو له بندیز وروسته رواني ناروغي ورته پیدا شوه او احساس یې وکړ چې باید رواني درملنه وکړي: «همېش خپه وم، پنجره کې د ایسارې مرغۍ په څېر وم ټولې هیلې یې بایللې وي.»
خوشي خپل روانپوهه په میاشت کې دوه ځلې ویني.
نوموړې ته سپارښتنه شوې چې هنري درملنې ته مخه کړي. نوموړې په دغه درملنه کې رسمونه باسي.
نوموړې د بلخ په مرکز مزارشريف کې په يوه کوچنۍ، رنګارنګ هنري سټوډيو کې له څو ځوانو ښځو سره د پنسل د انځورګرۍ ټولګي کې برخه اخلي.
دا ډیری ښځې دلته د رواني روغتیا متخصص په سپارښتنه لیږل شوې ترڅو پر خبرو او درملنه یو نوی مهارت زده کړي.
روغتیایي ادارې وايي، د افغانستان نږدې نیمايي وګړي د څو لسیزو جګړو له امله له ډول ډول رواني ناروغیو کړېږي.
دې برخه کې کره شمېرې نشته، خو روغتیاپال او مرستندویان وايي، چې د ښځو پر کار او زدکړو له بندیزو وروسته دې پاړکي کې دا ناروغي ډېره شوې ده.
په انډونیزیا کې د ښکلا ملکې د غوراوي پروګرام څو تنو برخه اخیستونکو پولیسو ته شکایت کړی او د یاد پروګرام پر جوړوونکو یې د جنسي ځورونې تور لګولی دی.
د انډونیزیا د ښکلا ملکې د غوراوي په پروګرام کې د څو تنو برخه اخیستونکو وکیلې د سه شنبې په ورځ (د اګست اتمه) وویل، چې د دې سیالیو څو تنو ګډونوالو پولیسو ته د یاد پروګرام له جوړوونکو د جنسي ځورونې شکایت کړی.
پولیسو هم دا تایید کړې، چې د سیالۍ کوونکو لخوا شکایت شوی او په اړه یې پلټنه روانه ده.
په انډونیزیا کې د ښکلا ملکې غوراوي سیالي د جولای له ۲۹ مې نېټې څخه د اګسټ تر میاشتې په پلازمینه جکارتا کې ترسره شوه.
د دې پروګرام جوړوونکو له ۵ تنو ګدونوالو وغوښتل چې د فزیکي معاینې لپاره دې خپلې جامې وباسي چې په یاده خونه کې نارینه هم وو.
د رویټرز د خبر له مخې، د دوی وکیلې میلیسا انګریني ویلي، چې له پنځو کډونوالو څخه عکسونه هم اخیستل شوي او په دې سیالیو کې داسې پلټنو ته اړتیا نشته.
هغه زیاتوي، چې شپږ تنو کاندیدانو شکایتونه کړي.
په انډونیزیا کې د ښکلا ملکې د غوراوي ادارې د سې شنبې په ورځ ویلي، چې دوی له دې تورونو څخه خبر دي او په اړه به یې جدي پلټنې وکړي.
د ښکلا ملکې د غواراوي ادارې ویلي، چې تر ټولو مهم لومړیتوب یې د میرمنو لپاره د یوه خوندي ځای برابرول دي.
ځینو شکایت کوونکو د دوشنبې په ماښام په یوه خبري غونډه کې ویناوې وکړې، خو سیمه ییزو تلویزیونونو د دوی د هویت پټولو لپاره د هغوی مخونه ونه ښودل.
د انډونیزیا د قانون له مخې د جنسي ځورونې سزا تر ۱۵ کالونو بند دی.
په انډونیزیا کې مذهبي ډلو، چې د نړۍ تر ټولو زیات نفوس لرونکی مسلمان هېواد دی، په تېرو کلونو کې د ښکلا پر سیالیو اعتراض کړی دی.