د ښځو فوټبال نړیوال جام؛ د افغان ملي ټیم لوبغاړې یې یوازې ننداره کوي

د دې سياليو په نيمه پايلوبه کې د خوست بريال لوبډلې د کندهار خانزاده او د صرافان لوبډلې د بلخ اتفاق ټیم ته ۰-۲ ماتې ور کړې وه.

دغه سيالۍ د افغانستان د بېلابېلو ولايتونو د اتو ټيمونو په ګډون د ۱۴۰۲ لمریز کال د اسد له ۲۰مې تر ۲۸مې نېټې پورې د پنجشير په لوبغالي کې ترسره شوې.

په دې ټورنمنټ کې د کابل متحد افغان، د هرات صرافان، د غزني جوانان امید ، د کندهار خانزاده، د پنجشیر اتحاد، د پروان اتحاد، د خوست بریال او د بلخ اتفاق لوبډلې برخه اخیستې وه.

د هغه په خبره، افغان بزګرانو او ځوانانو هم د راتلونکي لپاره خپلې هیلې له لاسه ور کړې دي.

د اسلامي مرستو اداره یوه بشرپاله اداره ده چې د زیانمنو خلکو د ژوند د ښه کولو لپاره کار کوي. دا اداره په ۱۹۸۴ میلادي کال کې په برېتانیا کې جوړه او اوس مهال له ۴۵ زیاتو هېوادونو کې فعالیت کوي.

په هغه راپور کې چې د دغې ادارې له خوا د پنجشنبې په ورځ (د زمري۲۶) خپور شو، راغلي، په افغانستان کې اقتصادي شکست او نړیوالې انزوا ګڼې کورنۍ بې وزله او بیکاره کړې دي.

د اسلامي مرستو اداره وایي، چې د افغان نجونو او ښځو کړاوونه ډېر شوي دي ځکه چې په تېرو دوو کلونو کې له زیاتو بندیزونو سره مخ دي.

د اسلامي مرستو ادارې د طالبانو په امر د سینګارتونونو تړلو ته اشاره کړې او ویلي یې دي، چې تېره میاشت له شپیتو زره ډېرې ښځې بیکاره شوې دي.

دغې ادارې خبرداری ورکړی چې دا مهال د افغان مېرمنو ژوند له ستونزو سره مخ دی.

په افغانستان کې د اسلامي مرستو د ادارې مشر وايي، د افغانستان خلک د ښه ژوند غوښتونکي دي «دوی یوازې د کار موندلو او پیسو ګټلو زمینه غواړي».

د اسلامي مرستو اداره له ۱۹۹۲ میلادي کال راهیسې په افغانستان کې فعالیت کوي. دا اداره وايي، تیر کال یې په پنځلسو ولایتونو کې تر ۱۲۰۰ زره زیاتو کسانو ته خپلې مرستې رسولې دي.

دغې ادارې پر نړیواله ټولنه غږ کړی چې د افغانستان بشري اړتیاوې پوره کړي، دیپلوماتیکې اړیکې زیاتې او د اقتصاد د ملاتړ، د کارموندنې د ودې او د ښوونځیو، کلینیکونو او د اوبو د سیسټمونو په څېر مهمو خدماتو وړاندې کولو لپاره پراختیايي مرستې بیا پیل کړي.

د اسلامي مرستو ادارې د راپور له مخې، په ټول افغانستان کې له ۲۹ میلیونو ډېر کسان بشرپالو مرستو ته اړتیا لري.

څېړونکو د تېر کال له جنورۍ راهیسې د بشري حقونو د سرغړونو ۱۹۷۷ ادعاوې مستند کړې، چې پکې د وژنې، خپل سرو نیونو او د خلګو ربړول شامل دي.

په دغې څېړنه کې د طالبانو له خوا د ښځو د وژل کېدو، د سلګونو راپورونو یادونه شوې او دغه شمېري ښیي چې د ښځو د وژنې په قضیو کې په تدریجي توګه زیاتوالی راغلی دی.

په راپور کي راغلي:« د ۲۰۲۲ کال د جنورۍ له میاشتې راهیسې، افغان وېټنیس په انفرادي ډول د ښځو د وژنو راپورنه ثبتوي، چې اکثره یې د سخت تاوتریخوالي او وحشت په حالت کې وي.»

څیړونکي وايي، دوی د تېر کال له جنورۍ څخه د روان کال تر جولای میاشتې په ټول هېواد کې ۱۸۸ داسې پېښې ثبت کړې، چې د ښځو د سرونو د غوڅولو یا د ډزو په وسیله او همدارنګه په چړو د وژلو پېښې پکې شاملې دي.

د افغان وېټنیس د څېړنو له مخې ویل کېږي، چې د مړو شویو جسدونه په سیندونو یا کوڅو کې غورځول کېږي او کله ناکله له جسدونو داسې ښکاري چې له ربړولو وروسته وژل شوې دي.

د افغان وېټنیس د پروژي مسوول ډېوېډ اوسبورن وايي:« طالبانو د بشري حقونو، په ځانګړې توګه د نجونو او ښځو لپاره او د هغو چارواکو او امنیتي کسانو لپاره چې د جمهوریت په چوکاټ کې یې کار کاوه، د بخښنې په اړه د خپلو پخوانیو ژمنو څخه سرغړونه کړې.»

همدارنګه نوموړی وايي:« موږ د خپلو څېړنو په راپور شویو قضیو کې د ښځینه وژنو د زیاتوالي، په عامه ځایونو کې د خلکو مخې ته سزا ورکول، د اعدامونو پیلول، د پخوانیو امنیتي کسانو وژنه او دوامدارې نیونې او د مدنې ټولنې او پر رسنیو دوامداره فشارونه لیدلي دي.»

نوموړی وايي، دا په داسې حال کې ده چې ټولې قضیې نه شي تاییدېدای. خو نوموړی زیاتوي :« پر ګواښونو سربېره یو شمېر ښځې لاریونونو ته دوام ورکړی، خو په افغانستان کې د طالبانو له دوه کلنې واکمنۍ وروسته د مدني فعالانو او ښځو دغه غږونه ورځ تر بلې منزوي کېږي.»

په دغه څېړنه کې د طالبانو د سترې محکمې ۵۶ خبرپاڼې مستند شوې، چې تر ۳۵۰ زیاتو کسانو ته یې عامه سزاوې ورکړې دي.

طالبانو دوه کاله وړاندې د واک د تر لاسه کولو راهیسې ښځې د کار، زدکړو او عامه ځایونو ته له ورتګه بندې کړې او په ټولو سپورټونو کې یې له ګدون څخه هم راوګرځولې.

د څېړونکو د راپور په حواله د ۲۰۲۱ کال د اکسټ په لومړیو کې د لاریون له پیل راهیسې، د ښځو په مشرۍ شاوخوا ۷۰ لاریونونه شوي، چې پکې یې د زدکړو او کار ته د نجونو او ښځو د بندیزونو سره مخالفت ښودلی وو.

اسوشیتډ پریس خبري اژانس؛ د دغه وزارت د ویاند محمد صادق عاکف په حواله وايي، چې که چېرې په عامه ځایونو کې د ښځو مخونه ښکاره شي نو د فتنې د رامنځته کېدا او په ګناه د اخته کېدو امکان ډېریږي.

عاکف زیاتوي: “په لویو ښارونو کې د بې حجابه مېرمنو ګرځېدل ډېر بد عمل دی او موږ ټول په دې موافق یو، چې الله ج باحجابه ښځو ته په عزت ګوري”.

د نوموړي په خبره، چې د افغانستان خلکو اسلامي نظام غوښت او طالبان ټول هغه قواعد چې په اسلام کې وضع شوي پر افغانانو تطبیقوي.

عاکف زیاتوي، چې دوی په افغانستان کې بچه بازي او د نڅاګرۍ د پروګرامونو مخه هم نیولې ده.

نوموړی دا خبرې په داسې مهال کوي، چې د طالبانو په لیکو کې د بچه بازۍ راپورونه له بل هر وخت زیات شوي او د دغې ډلې په لیکو کې د کم عمره ماشومانو موجودیت د طالبانو یو شمېر چارواکي هم تاییدوي.

د امربالمعروف وزارت ویاند وايي، چې ښځې هغو ځایونو ته تللی شي په کوم ځای کې چې نارینه نه وي.

نوموړي زیاته کړه: “ښځې کولی شي چې پارک ته لاړې شي؛ خو که چېرې په پارک کې سړي وي بیا پارک ته د تګ اجازه نه لري”.

د طالبانو د واکمنۍ د دوو کلونو په پوره کېدو سره ګڼو نړۍوالو سازمانونو طالبان د ښځو پر وړاندې په خشن برخورد تورن کړل او ویلي یې دي، چې طالبان په افغانستان کې په قصدي ډول ښځې له ټولنیز ژوند څخه محروموي.

تېره ورځ د برېتانيا پخواني لومړي وزير ګورډن براون ویلي، چې د طالبانو عقاید باید د نظر اختلاف ونه ګڼل شي او د بېلابېلو مسايلو په اړه باید د دغې ډلې مذهبي نظرونه تر پوښتنې لاندې راشي.

نوموړي له اسلامي هېوادونو وغوښتل، چې کندهار ته يو پلاوى ولېږي او طالبانو ته قناعت ورکړي.

براون چې د زده کړو په چارو کې د ملګرو ملتونو استازی دی، د زمري میاشتې په نوولسمې نېټې یې ویلي وو، چې له ښځو سره د طالبانو چلند «د بشریت ضد جنایت» دی.

دغې ادارې د چهارشنبې په ورځ په یوه راپور کې لیکلي، چې په افغان نجونو کې خفګان پراخ دی او د دوی تر منځ د ځان وژنې کچه لوړه شوې ده.

یونیسف د نجونو دا حالت «خواشینوونکی» ښودلی.

په دې راپور کې د افغانستان د روباټیکو نجونو د لوبډلمشرې سمیه فاروقي له خولې ویل شوي، چې د طالبانو تر واکمنۍ وروسته له افغانستانه وتلو ته اړ شوې ده. هغه د کابل له سقوط دوه میاشتي وروسته کله چې په قطر کې وه؛ له سخت حالت څخه تېریده او له هېواده بهر یې باید ځان د ژوند کولو لپاره چمتو کړی وی.

سمیه فاروقي د یونیسف دفتر ته ویلي؛ «ما ډېر د خفګان حس کولو، هر کله چې به د افغانستان په اړه غږېدو سترګې به مو له اوښکو ډکې شوې. د هغه څه په اړه خبرې چې په دې وروستیو کې مو لیدلي وو، ستونزمن وو».

سمیه فاروقي په قطر کې له دولسم ټولګي څخه فارغه شوه، کالج ته یې غوښتنلیک ورکړ او د قطر د پراختیایي صندقه یې په امریکا کې د انجنیرۍ په برخه کې بورسیه ترلاسه کړه.

هغه وایي: «هغه هیلې چې ما په ماشومتوب کې لرلې د نن له واقعیت سره په پرتله ډېر توپیر لري. زه د هغې رشتې په لوستلو بوخته یم چې تل مې هیله لرله، خو ما هیڅکله دا فکر نه و کړی، چې د دې کار لپاره مجبوره شم هېواد پرېږدم».

هغې له هغو نجونو سره خپله خواخوږي څرګنده کړه، چې په افغانستان کې د طالبانو له خوا له زدکړو بې برخې شوي او باور نه کوي، چې په افغانستان کې د دې ملګرې لا هم د زدکړو له حقه محرومې دي.