امریکا د هاوايي ایالت په اورلګېدنې کې نېږدې ۱۱۰۰ کسان ورک شوي دي

د برېکس د پراختیا موضوع د سویلي افریقا په پلازمېنه جانسبورګ کې د دې ډلې د مشرانو د غونډې د اجنډا په سر کې وه.

که څه هم د برېکس غړو په ښکاره توګه د نویو غړو د منلو څخه ملاتړ وکړ، خو د دغې ډلې مشران د نویو غړو د منلو د سرعت په اړه سره په یوه خوله نه دي.

له څلوېښتو څخه ډېرو هېوادونو د برېکس د غړیتوب لپاره خپله لیوالتیا ښودلې ده.

د سویلي افریقا د چارواکو په وینا؛ دوه ویشتو هېوادونو د ایران، سعودي عربستان، متحده عربي اماراتو، مصر، الجزایر، قزاقستان، وینزویلا، اندونیزیا او یو شمېر نورو هېوادونو په ګډون د غړیتوب لپاره غوښتنلیکونه ورکړي دي.

دغه سازمان له زده کړو د محرومو نجونو شمېر دوه نیم میلیونه یاد کړی دی.

په ملګرو ملتونو پورې تړلی دغه سازمان په یوه خبرپاڼه کې لیکلي، چې له ۱۴۰۰ راهیسې د طالبانو له خوا د ښځو پر وړاندې د پرلپسې حکمونو په صادرولو سره، دوی له خپلو حقونو څخه په تدریجي ډول بې برخې شوې دي.

په همدې حال کې یونیسف په خپله خبرپاڼه کې ماشومان په افغانستان کې د بشري ناورین لومړني قربانیان بللي او زیاته کړې یې ده چې دوی هېر شوي دي.

د دغه نړۍوال سازمان په وینا؛ په افغانستان کې بشري ناورین په شدت سره ډېر شوی او کم عمره ماشومان د خپلو کورنیو د مالي ملاتړ لپاره کار کولو ته اړ کېږي، چې د کار په جریان کې له هر ډول ناوړه چلند سره مخ کېږي.

د دغه سازمان د شمېرو له مخې؛ په داسې حال کې چې د افغانستان ۷۵ سلنه وګړي پر کرنې متکي دي، د اقلیم بدلون د دې لامل شوی، چې خلک بېړنیو بشري مرستو ته اړتیا ولري.

دغه سازمان همداراز زیاته کړې، چې سږ کال لومړیو اورښتونو په ۱۸ ولایتونو کې د څه باندې ۱۲۶ زره کسانو ژوند اغېزمن کړی دی.

د دغه سازمان د موندنو له مخې؛ په افغانستان کې د بې وزلۍ زیاتوالي میلیونونه ماشومان اړ کړي، چې په شپږ کلنۍ کې هم د خپلو کورنیو د مالي ملاتړ لپاره کار وکړي.

دې ادارې خبرداری ورکړی، چې افغان ماشومان په کوڅو، کروندو او واټونو کې د کار کولو له امله له ګڼو ناوړه چلندونو سره مخ کیږي.

دغه راز د ماشومانو د خوندیتوب د نړۍوال سازمان د شمېرو له مخې؛ افغانستان د نړۍ له هغو ۱۵ هېوادونو څخه دی، چې د خوارځواکۍ له ګواښ سره مخ دی.

د یونیسف د اټکل له مخې سږ کال ۲.۳ میلیونه ماشومان له خوارځواکۍ سره مخ دي، چې ۸۷۵ زره یې له پنځو کلونو کم عمره ماشومان له سختې خوارځواکۍ سره مخ دي.

یونیسف زیاته کړې، چې د روان کال له پیل راهیسې په افغانستان کې له بشري بېړني حالت سره - سره د بشري اړتیاو د پوره کولو لپاره یوازې ۲۲ سلنه مرستې راټولې شوې دي.

یونیسف خبرداری ورکړی، چې یاده اداره به د بودیجې د نشتوالي له امله اړمنو ټولنو او ماشومانو ته مرستې ونه شي رسولی.

د یادونې وړ ده، چې تېره ورځ د افغانستان د بشري حقونو په اړه د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي هم په افغانستان کې روان بشري وضعیت د اندېښنې وړ ښودلی او زیاته کړې یې ده، چې ماشومان او اقلیتونه له ناورین سره مخ دي.

د هند لومړی وزیر نارېندرا مودي، چې د برېکس په سرمشریزه کې د ګډون لپاره په سویلي افریقا کې دی، د دې فضايي بېړۍ په ښکته کېدو یې د خپل هېواد د بیرغ په رپولو وویل:" دا د یوه نوي هند د بریا چغه ده".

د هند فضايي ادارې د زمري ۱۵مه اعلان وکړ، چې د چاندریان-۳ فضايي بېړۍ د سپوږمۍ مدار ته له توغولو درې اونۍ وروسته په بریالیتوب سره ځای پر ځای شوه.

دا فضایي بیړۍ د روان کال د سرطان په ۲۳مه د هند د سویل شرقي ساحلونو څخه فضاء ته ولېږدول شوه.

سپوږمۍ کې د دې فضایي بیړۍ له ناستې سره د هند د فضایي څېړنو د بنسټ رییس وویل: "هند په سپوږمۍ کې دی".

د چاندریان-۳ فضایي بېړۍ د سپوږمۍ په سویل کې ښکته شوې ده.

تر دې مخکې د لونا-۲۵ په نوم ورته یوه روسي فضايي بېړۍ د تخنیکي ستونزو له امله په سپوږمۍ کې نسکوره شوې وه. وروسته له ۴۷ کلونو د روسیې لومړنی فضایي ماموریت ناکام شو.

تر دې مخکې چین، روسیه او متحده ایالات په سپوږمۍ کې په کنټرول شوې ناستې بریالي شوي وو.

رویټرز راپور ورکړی، چې په ټول هند کې خلکو په سپوږمۍ کې هندي فضایي بېړۍ کتله او د بریالي ښکته کېدو لپاره یې دعاګانې او خوشالۍ کولې.

امریکا مخکې له ډنمارک او هالنډ څخه اوکراین ته د F-16 جنګي الوتکو د استولو موافقه کړې وه.

ښاغلي زېلېنسکي د چهارشنبې په ورځ په کیف کې د فنلنډ له صدراعظم سره په یوه ګډه خبري غونډه کې وویل، چې ایف-۱۶ جنګي الوتکې د دغه هېواد د هوايي ځواک اړتیاوې پوره کولای شي.

هغه زیاته کړه چې فنلند خپلې F-18 جنګي الوتکې له پوځي سرویس څخه باسي؛ نو غوره به وي چې اوکراین ته یې ورکړي.

ایف اتلس((F-18یو ډول جیټ بم غورځونکې الوتکې دي، چې په ۱۹۷۰ لسیزه کې په امریکا کې جوړې شوې دي او د فنلنډ په ګډون یو شمېر اروپايي هېوادونو ته د بمونو یو شمېر ډولونو سره یو ځای ورکړل شوي دي.

فنلنډ تر اوسه اوکراین ته د F-18 جنګي الوتکو د سپارلو په اړه ځواب نه دی ورکړی.

وروسته له هغې، چې د یوناما او ګڼو نورو بشري حقونو ادارو له خوا په افغانستان کې د طالبانو له خوا د بشري حقونو ضد کړنې او د پخواني حکومت د امنیتي او دفاعي ځواکونو د وژنې او شکنجې په اړه راپورونه خپاره شول؛ د افغانستان د بشري حقونو په اړه د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ ویلي، چې له طالبانو سره د نړۍوالې ټولنې د تعامل د پالیسۍ مهم ټکي د بشري حقونو د نقض په اړه حساب او کتاب دی.

نوموړي تېره ورځ د امریکا متحده ایالاتو د سولې انسټیټیوټ ته په خبرو کې ویلي، چې لا هم په افغانستان د بشري حقونو مدافعینو، مدني او سیاسي فعالانو نیونې او غېرقانوني وژنې او بې درکه کول موجود دي.

د بېنېټ په خبره؛ له هغه وخته چې طالبانو په افغانستان کې واک تر لاسه کړی؛ د بشري حقونو وضعیت خراب شوی، د ښځو او نجونو ټولنیز وضعیت د ناورین تر سرحده رسېدلی دی.

دی وايي، چې په افغانستان کې د اقلیتونو او ماشومانو وضعیت هم د ژورې اندېښنې وړ دی.

د افغانستان د بشري حقونو په اړه د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي افغانستان کې د بشري حقونو د نقض په اړه د اسنادو په ټولېدو هم ټینګار کړی او زیاتوي، دا د ټولو کارونو بنسټ دی: “ څو مسوولین باید حساب ته راکش کړل شي، چې د معافیت دود له منځه لاړ شي”.

د یادونې وړ ده، چې تېره ورځ یوناما اعلان وکړ، چې طالبانو د پخواني جمهوري نظام له ۸۰۰ زیات کارکوونکي، امنیتي او دفاعي ځواکونه نیول شوي، شکنجه شوي، ورک شوي او وژل شوي.

خو د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد یاد راپور رد کړی او ویلي یې دي، چې په افغانستان کې له بل هر وخته بشري حقونه خوندي دي.