هند د جي شل سرمشریزې د امنیت لپاره د ډرون ضد سیستم په ګډون ۱۳۰ زره سرتېري ځای پر ځای کوي

د ۱۴۰۰ لمریز کال د وږي په نهمه له افغانستانه د امریکايي ځواکونو له بشپړ وتلو او د طالبانو له خوا د کابل تر کنټرول وروسته؛ ډېرو افغانانو د دغې ډلې له وېرې هېواد پرېښود.

د امریکا حکومت لسګونه زره کسان چې د افغانستان په شل کلنه جګړه کې یې امریکایي ځواکونو او حکومت سره همکاري کړې وه امریکا ته استولي.

د امریکا د دفاع د وزیر په بیانیې کې راغلي، چې د جګړې په وروستیو ورځو کې امریکا له خپلو متحدینو او شریکانو سره په ګډه په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ پر مهال تر ۱۲۴ زره ډېر ملکي وګړي له افغانستانه ویستلي دي.

دغه امریکايي چارواکي په خپلې بیانیې کې ویلي؛ ویاړي چې د طالبانو د واکمنۍ له راتګ راهیسې یې هېواد له ۱۱۵ زرو ډېرو افغانانو ته پناه ورکړې ده.

د امریکا د دفاع وزیر زیاته کړه: «موږ د خپلو هغو افغان متحدینو ملاتړ ته چې زموږ تر څنګ جنګېدلي او هغو افغانانو ته چې اوس له خپل کړکېچن هېواد بهر د نوي ژوند په جوړولو بوخت دي، ژمن یو».

د یادونې وړ ده، چې نن د امریکا ولسمشر هم په یوې بیانیې کې پر کانګرس غږ کړی، چې د افغانانو د بیا مېشتېدو طرحه دې تایید کړي.

نیویارک ټایمز لیکي، چې پر طالبانو د بندیزونو لرې کول او د دوی په رسمیت پېژندل د بایډن په اجنډا کې نه شته.

نیویارک ټایمز د پنجشنبې په ورځ (د وږي ۹مه) په یوه راپور کې د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان وضعیت او د دې ډلې پر وړاندې د امریکا دریځ څېړلی دی.

دې ورځپاڼې له افغانستان څخه د وروستي امریکايي عسکر وتل او د ۱۴۰۰م کال د اسد په ۲۴ مه د طالبانو د واکمنۍ پیل په افغانستان کې د بشري حقونو د یوه ناورین لپاره د نړۍ چمتووالی بللی دی.

نړۍوال څارونکي وايي؛ طالبانو په خپله نوې واکمنۍ کې په انتقامي وژنو، شکنجو او تښتونو کې هم لاس درلود.

سربېره پر دې؛ نیویارک ټایمز لیکي؛ طالبانو د ښځو پر وړاندې د "د جنسیتي تبعیص افراطي پالیسي" پلي کړې او پر ښځو یې د زده کړو او کار بندیزونه لګولي دي.

په روانه میاشت کې ملګرو ملتونو په یوه راپور کې د طالبانو له خوا د ښځو د کار، زده کړو او بیان ازادۍ په ګډون د بشري حقونو تر پښو لاندې کول سیستماتیک او ناورین زېږوونکی عمل وباله.

یو شمېر امریکايي چارواکي هیله من وو، چې اوسني طالبان د دوو لسیزو مخکې طالبان نه دي، بلکې دوی اوس بدل شوي دي، خو د ملګرو ملتونو کارپوهانو بیا ویلي چې دغه مفکوره سمه نه وه.

د دې ورځپاڼې د راپور له مخې؛ د بایډن د حکومت چارواکو د رسميت پېژندنې، د بندیزونو د لرې کولو او د افغانستان د کنګل شویو شتمنیو د خوشې کېدو احتمال رد کړی دی.

په افغانستان کې موجوده بې وزلۍ ته په پام سره یو شمېر کارپوهانو او بشرپاله ډلو له جو بایډن څخه غوښتي، چې د فقر او لوږې د کمولو لپاره طالبانو ته د مستقیمو اقتصادي مرستو په ورکولو سره خپل دریځ نرم کړي.

په دغه راپور کې ویل شوي، چې طالب چارواکي د افغانستان د شتمنیو پر خلاصون ټینګار کوي او وايي، چې د امریکا د بندیزونو سیاستونه به د افغانانو کړاو لا زیات کړي.

خو لکه څنګه چې د جوبایډن لومړیتوب په افغانستان کې د امریکا لپاره د احتمالي ګواښ په توګه د ترهګرو ډلو د راتګ مخنیوی دی، نیویارک ټایمز لیکلي؛ داسې ښکاري چې طالبان به په دې مساله کې د واشنګټن رضایت ترلاسه کړي.

جو بایډن څه موده وړاندې د یوه خبریال د پوښتنې په ځواب کې وویل: "ما ویلي وو چې القاعده به نه وي، ما ویلي وو چې موږ به له طالبانو مرسته وغواړو."

خو نیویارک ټایمز په دې راپور کې لیکي، چې د کوکنارو د کښت مخنیوی، د کورنیو جګړو مخنیوی او د طالبانو له خوا په افغانستان کې د فساد کمول هغه اړخونه دي چې امریکايي چارواکي یې حیران کړي دي.

د بحران د ډلې شنونکی ګریم سمېټ چې په افغانستان کې د ژوند تجربه هم لري، وايي: "ډېری هغه څه چې موږ یې کول غواړو له طالبانو باید پکې همکاري وغوښتل شي."

په فارن افییرز مجله کې د یوې مقالې په خپرولو سره ښاغلي سمېټ پر لوېدیځو حکومتونو او بنسټونو غږ کړی، چې له طالبانو سره دې لا اغېزناکې اړیکې جوړې کړي.

نوموړي له طالبانو سره د برېښنا د شبکې، بانکي سیستم او د اوبو د مدیریت په برخه کې د مرستو چمتو کول د موثرو اړیکو په توګه یاد کړل.

بل خوا د بایډن حکومت له تېرو دوو کلونو راهیسې د طالبانو له استازو سره په اړیکه کې دی.

د افغانستان په چارو کې د امریکا ځانګړي استازي توماس ویسټ څو - څو ځلې په دوحه کې له طالب چارواکو سره کتلي دي.

د یادو سفرونو په اړه د امریکا د بهرنیو چارو وزارت "په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو او زیانمنو ډلو لپاره د خرابېدو" له امله پر طالبانو نیوکه کړې.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویلي؛ واشنګټن د طالبانو له خوا د یو شمېر کسانو د نیول کېدو، پر رسنیو فشار او پر مذهبي دودونو د بندیزونو په اړه خپله ژوره اندېښنه څرګنده کړې ده.

خو د بهرنيو چارو وزارت د کوکنارو د حاصلاتو کموالى، د اقتصادي شاخصونو کموالى او له تروريزم سره د مبارزې هڅې هيله بښونکې بولي او وايي چې د لا زياتو همکاريو امکان شته.

بایډن هم څه موده وړاندې ویلي وو، چې امریکا له افغانستان سره د بشري مرستو ستر تمویلونکی هېواد دی.

خو له دې دریځ سره په مخالفت کې د امریکا جمهوري غوښتونکي بیا له افغانستانه د امریکا د غېر مسوولانه وتلو او ناورین زېږېدو له امله په پرله پسې ډول پر بایډن او د هغه پر حکومت انتقادونه کړي دي.

منتقدین بیا وايي؛ دا ناسم تصور دی، چې طالبان به د ترهګرۍ پر وړاندې مبارزه وکړي او اوسنۍ سخت دریځي یې له یاده وویستل شي.

نګویما د ګابن له سویل ختیځ ولایت هاوت اوګو څخه دی، چې د کانګو جمهوریت سره پوله لري. بونګو هم د همدې سمیې څخه دی.

د علي بونګو په وخت کې هغه په لومړي ځل په مراکش او سنګال کې د ګابن په سفارتخانو کې د پوځي اتاشې په توګه دنده ترسره کړه او په ۲۰۱۹ میلادي کال کې د ګابن د ستر پوځې واحد د ولسمشرۍ ماڼۍ د ساتنې د اطلاعاتو د سازمان د مشر په توګه وټاکل شو.

دا سازمان د ولسمشر، د هغه د کورنې او نورو لوړ پوړو چارواکو د ساتنې مسوولیت لري.

له دې ګمارنې وروسته هغه د جنرالۍ رتبې ترلاسه کړه.

په ۲۰۱۹ میلادي کال کې یې د نوې دندې له پیل کېدو وروسته سم د لاسه د دولتي فساد د مخنیوي لپاره د «پاک لاسونو» په نوم عملیات پیل کړل.

نګویما د هغو افسرانو څخه و، چې لومړی یې کودتا اعلان کړه.

دغه ډله چې ځان ته د «انتقال او د بنسټونو د بیارغونې» کمېټه وايي، وویل: «د اګسټ د ۲۶مې ټاکنې د اعتبار وړ نه وې او ګابن له سخت اداري، سیاسي، اقتصادي او ټولنیز کړکیچ سره مخ و».

د رویترز په حواله؛ هغه د چهار شنبې په ورځ د لومونډ فرانسوي ورځپانې سره په مرکه کې وویل، چې په ګابن کې خلک د دوی له حکومت څخه ناراضه وو.

هغه د بونګو ناروغۍ ته چې ۲۰۱۸ میلادي کال کې یې مغزي سکته کړې وه په اشارې سره وویل، چې د درېیم ځل لپاره د ولسمشر ټاکل له اساسي قانون څخه سرغړونه ده.

هغه زیاته کړه: «هر څوک په دې اړه خبرې کوي خو څوک یې مسوولیت پر غاړه نه اخلي» نو د همدې لپاره پوځ پرېکړه وکړه چې دا پاڼه واړوي.

پوځي لوړ پوړو چارواکو د چهارشنبې په ورځ (د وږي۸ مه) په ګابن کې د ولسمشرۍ ټاکنې لغوه کړې او د علي بونګو له لرې کېدو وروسته یې جنرال بریس اولیګوی نګویما د دې هېواد د انتقالي ادارې د مشر په توګه وټاکه.

د ګابن د انتخاباتو د کمېسیون د اعلان له مخې د دغه هېواد ولسمشر علي بونګو د درېیم ځل لپاره انتخابات ګټلي و.

ایرنا دولتي خبري اژانس د ایران د دفاع د وزارت د یوه چارواکي په حواله ویلي، چې د اسراییلو استخباراتي ادارې(موساد) غوښتل چې پر ایران نادرست توکي وپلوري، چې له مله یې د دوی جوړېدونکي بالیستیک توغندي شنډ کړي.

د ایران د دفاع وزارت مرستیال مهدي فراهي وايي، چې د موساد څو جاسوسانو هڅه کوله، چې په توغندیو کې داسې چاودېدونکي توکي ځای پر ځای کړي چې د دوی له خوا په ټاکلې موده کې چاودنه وکړي.

نوموړی زیاتوي، چې د دغې دسیسې په تړاو یې د موساد څو جاسوسان هم نیولي دي.

د ایران د دفاع وزارت مرستیال زیاتوي، چې د جاسوسانو دغې مسلکي او تخنیکي ډلې غوښتل چې د توغندیو د شنډولو او ناقصولو لپاره نادرست توکي پر دوی وپلوري تر څو توغندي له کاره ولوېږي.

هغه اسراییل د ایران دښمن یاد کړ او ویې ویل، چې د دوی استخباراتي ډلې د اسراییلو ټولې هڅې شنډې کړي او عاملین یې نیولي دي.

د یادونې وړ ده، چې له کلونو راهیسې ایران او اسراییل پر یو بل تورونه لګوي، ایراني لوړ پوړو چارواکو څو ځله اسراییل د دغه هېواد دښمن بللی او ویلي یې دي چې دوی هڅه کوي، چې د ایران د اټومي پروګرام مخنیوی وکړي.

د روسیې پوځ ته نېږدې د زویزدا خبري اژانس وايي، چې دغه عسکر چې له عسکري خدمته یې څو میاشتې وړاندې تېښته کړې وه، د امنیتي ځواکونو له خوا نیول شوی و.

باشقیرستان د روسیې یو تحت الاحمایه جمهوریت دی، چې د اساسي قانون له مخې یې وګړي مجبور دي چې یوه دوره عسکري خدمت وکړي.

د ایلدارب په نوم دغه عسکر د اوکراین د جګړې را وروسته له عسکري خدمته تښېته کړې وه او نوموړی له نیول کېدو وروسته په پلازمېنه اوفا کې یو محکمې ته ور وپېژندل شو.

نوموړی مخکې له دې، چې محکمې ته د محاکمې لپاره حاضر شي ځان وژنه کړې ده.

راپورونه وايي، چې د اوکراین د جګړې له پیله د روسیې په تحت الاحمایه سیمو کې د عسکري خدمت مساله جدي شوې او له سرغړونکو سره یې سخت چلند کیږي.