مسیح علینژاد د کانګرس استازي ته: موږ د سیکولرې ډیموکراسۍ مستحق یو، نه د یوه ترهګريز رژیم

اټکل کیږي چې د یکشنبې په ورځ لږ تر لږه ۱۵ زره لاریون کوونکي واټونو ته راوتلي و.

دوی د "فوسیل سوند توکو کارول بند کړئ"، "فوسیل سوند توکي وژونکي دي" او "د اقلیم اضطراري حالت اعلان کړئ" په شعارونو سره لاریون وکړ.

په نیویارک کې د یکشنبې ورځې لاریون د نړۍ د تودوخې پر ضد د نړیوال احتجاج یوه برخه ده.

د اقلیم ډله چې یو خپلواک سازمان ده، وايي چې دا به په روانه اوونۍ کې د متحده ایالاتو، آلمان، انګلستان او سویلي کوریا په ګډون په ۵۴ هیوادونو کې له ۵۰۰څخه ډیر لاریونونه ترسره کړي.

ډیری پوهان په دې باور دي، ګلخانه یي ګازونه چې د فوسیل سوند توکو څخه سرچینه اخلي، د نړۍ د تودوخې لامل شوي، چې په پایله کې یې هیوادونه د پخوا په پرتله د ډیرو ویجاړونکو طوفانونو، د تودوخې سختو څپو، سیلابونو، د ځنګلونو اورونو او وچکالۍ شاهد دي.

د دوی په اند، بیوزلې هیوادونه د بډایه هیوادونو په پرتله د اقلیم د بدلون څخه ډیر زیانمن کیږي.

دغه پوهان حکومتونو ته مشوره ورکوي چې د کاربن ډای اکسایډ د تولید د کمولو لپاره دې جدي هڅې وکړي.

کییف استدلال کوي چې روسیه د نړیوالو قوانینو څخه په ناسمې ګټې اخیستنې سره وایي چې دا برید د اوکراین په ختیځ کې د نسل وژنې د مخنیوي لپاره جواز لري.

د دواړو هېوادونو ترمنځ د جګړې له پیلېدو وروسته دغه هېواد د لاهه محکمې ته شکایت وکړ.

روسیه، اوکراین په نسل وژنې تورنوي او غواړي چې دا قضیه لغوه شي او د دې مسلې د حل لپاره د عدالت نړیوالې محکمې ته اعتراض لري.

د عدالت غوښتنې غونډې به چې د سپټمبر تر ۲۷مې پورې وغځيږي، د قضیې ماهیت نه څیړي، بلکې پرځای یې د اوکراین د ادعا د اوریدو لپاره د محکمې د صلاحیت په اړه پر قانوني دلیلونو تمرکز کوي.

روسیه وايي اوکراین غواړي د لاهه محکمې له لارې ددوی د ځانګړو پوځي عملیاتو مشروعیت تر پوښتنې لاندې راولي.

تر دې مخکې دغې محکمې روسیې ته امر کړی و چې سملاسي په اوکراین کې خپل پوځي عملیات ودروي.

روسیې دغه حکم ته پام نه دی کړی او محکمه د خپلو حکمونو د پلي کولو کومه بله وسیله نه لري.

له دې سره، کارپوهان وايي چې د اوکراین په ګټه وروستۍ پریکړه کیدای شي د راتلونکي خسارې د هر ډول ادعا لپاره مهم وي.

د سویلي آسټرالیا په پوهنتون کې د حقوقو استاد جولیټ مک اینټایر وایي: «که محکمې وموندله چې د روسیې د کړنو لپاره د نسل وژنې کنوانسیون لاندې کومه قانوني توجیه نه شته، دا پریکړه کولی شي د راتلونکي جبران د ادعاوو لپاره لاره جوړه کړي.»

د ملګرو ملتونو د ۱۹۴۸ نسل وژنې کنوانسیون، نسل وژنه د هغو جرمونو په توګه پیژني چې،«په ټوله کې د یوې ملي، توکمیزې یا مذهبي ډلې د له منځه وړلو په پار ترسره کیږي.»

تر اوسه په اوکرایین کې د روسي توکمو وګړو د نسل وژنې په اړه د روسیې ادعا هیڅ یوې خپلواکې ادارې تایید کړې نه ده.

جنرال میلی همداراز زیاته کړه، امریکا چې اوکراین ته څومره وسلې او مهمات هم ولیږي، نه شي کولی په «معجزه توګه» د اوکراین د پوځ جګړه ییزځواک زیات کړي.

د فرانس پریس په حواله، میلي ویلي چې،«د اوکراین برید د تمې خلاف ورو خو په ثابت ډول مخته ځي لري.»

هغه وويل: «ځينې خلک فکر کوي چې دا عمليات ناکام شوي، خو داسې نه ده." اوکراینیانو "تر اوسه خپل ټول جګړه ییزځواک له لاسه نه دی ورکړی.»

میلي زیاته کړه چې د ټولو نیول شویو سیمو آزادول او د "روسانو شړل" فوق العاده هڅو ته اړتیا لري.

وخت ته په پام سره چې،«له نیول شویو سیمو څخه د دوه سوه زره یا تر دې هم د ډیرو روسي سرتیرو ایستل به وخت ونیسي او دا هدف خورا لوړ دی.»

که څه هم لویدیځ هیوادونه په ګډه د اوکراین ملاتړ کوي، خو اندېښنه شته چې دا ملاتړ به کم شي.

په داسې حال کې چې په اوکراین کې د دغه هیواد له ټولو سیمو څخه د روسي پوځیانو د ویستلو په اړه یو نظر شتون لري، خو یو شمېر اوکرایني وګړي وايي چې هېواد یې له روسیې سره اوربند ته اړتیا لري.

د اوکراین ولسمشر اعلان کړی چې له روسیې سره به هغه مهال خبرې اترې پیل کړي چې دغه هېواد د کریمیا د ټاپو په ګډون د اوکراین له ټولو سیمو ووځي.

اورزلا فون ډرلاین وویل چې دوی یو نوی پلان لري چې ایټالیا ته د ناقانونه پناه غوښتونکو د ننوتلو مخه ونیسي.

سږ کال شاوخوا ۱۲۶ زره کډوال ایټالیا ته ننوتلي دي چې د تېر کال په پرتله دوه برابره زیاتوالی ښيي.

په ایټالیا کې د لامپډوسا کوچنیټاپو په روانه اوونۍ کې د اوه زرو څخه د زیاتو کډوالو د راتګ شاهده و، چې دا شمېر د یاد ټاپو د هلته اوسیدونکي نفوس څخه ډیر دی.

فون ډرلاین د ایټالیې له لومړۍ وزیرې جورجیا ملوني سره په کتنه کې وویل: «په ناقانونه توګه کډوالي یوه اروپایي ننګونه ده او د اروپا غبرګون ته اړتیا لري.»

هغه د ایټالیا لومړۍ وزیرې ته وویل:«مونږ له یو بل سره ولاړ یو او تاسو کولی شئ په اروپایي اتحادیې حساب بشپړ وکړئ.»

د کډوالو د راتګ زیاتوالی د ایټالیا د لومړۍ وزیرې لپاره یوه لویه سیاسي ننګونه ګرځیدلې ده.

نوموړې چې د تېر کال په اکټوبر میاشت کې واک ته ورسېده، د ناقانونه کډوالۍ پر وړاندې مبارزه یې د خپل هدف یوه برخه ګرځولې ده.

هغې د یکشنبې په ورځ یو ځل بیا ټینګار وکړ چې، اروپا ته د خلکو د راتګ مخنیوی سمه تګلاره ده، نه دا چې په ټوله اروپا کې دې کډوال وویشل شي.

هغه لس ماده ییز پلان چې اروپایی اتحادیه ایټالیا ته د ناقانونه کډوالو د کړکیچ سره د مقابلې لپاره ترلاس لاندې نیسي، د اروپا د پولو د ساتنې ادارې (فرونټکس) کارول شامل دي چې هغه کډوال وپیژندل شي چې ایټالیا ته ځي او د پناه غوښتنې وړ نه وي، بیرته راستانه کړي.

فون ډرلاین وویل، فرونټیکس به د پناه غوښتونکو د کښتیو سمندري او هوایيڅارنه زیاته کړي او د انسانانو د قاچاق وړونکو د ځپلو لپاره به هم هڅو ته همداراز دوام ورکړي.

هغه زیاته کړه چې د دې پلان په اړه یې تر دې وړاندې هم د اروپايي ټولنې له یو شمېر مشرانو سره خبرې کړې دي او د هغوی د ملاتړ ډاډ لري.

د اروپايي کمیسیون مشر ژمنه وکړه چې د پناه غوښتونکو لپاره قانوني لارو ته لاسرسی زیات کړي او د قاچاق وړونکو په وړاندې مبارزه وکړي.

هغه وویل: «هرڅومره چې موږ د قانوني کډوالۍ سره ښه یو، هغومره به د ناقانونه کډوالۍ پروړاندې سخت دریځ نیسو.»

سپینې ماڼۍ د یکشنبه په ورځ (د وږي۲۶مه) په یوه خبره پاڼه کې ویلي، چې دغه لیدنه تېره شنبه په مالتا کې شوې ده.

خبرپاڼه زیاتوي، چې یاده غونډه د پرانیستو اړیکو د ساتلو او درست مدیریت په موخه د هڅو یوه برخه وه.

دا د بایډن او چین د ولسمشر له تېر کال لیدنې را وروسته د امریکا او چین د لوړ پوړو چارواکو لومړنۍ مهمه د اړیکو د بیارغون لیدنه ده.

غربي رسنیو یاده لیدنه د بایډن او شي تر منځ د احتمالي غونډې د چمتوالي هڅې بللې دي.

په خبر پاڼه کې راغلي، چې دواړو خواو د اړیکو د غښتلتیا ژمنه کړې او زیاته کړې یې ده: "دواړو خواو روښانه، بنسټیزې او رغنده ستراتیژیکې خبرې لرلې".

په یاده غونډه کې د چین د بهرنیو چارو وزیر د تایوان مساله د سرې کرښې په توګه یاده کړې او زیاته کړې یې ده، چې له متحده ایالاتو سره په اړیکو کې له دغې سرې کرښې نه تېرېږي.

په ورته وخت کې امریکايي لوري هم په تایوان کې د سولې او ثبات پر اهمیت ټینګار کړی دی.

ټاکل شوې وه، چې د امریکا ولسمشر جو بایډن به په هند کې د جي شل هېوادونو د سر مشریزې په څنډه کې د چین له ولسمشر شي جین پینګ سره وګوري؛ خو د چین د ولسمشر له خوا په دغه غونډه کې د ګډون له انکار وروسته د دواړو هېوادونو د ولسمشرانو تر منځ لیدنه ونه شوه.