پاکستاني چارواکي: افغان طالبانو د پاکستان تحریک طالبان غړي نیولي دي

له دې سره ګڼې مېرمنې او افغان پيغلې د بېلابېلو رواني ستونزو او ناروغیو سره غاړه غړۍ دي.
‎که پيغلې له شپږم ټولګي پورته زده‌کړې نه شي کولای، هغه مېرمنې چې پخوا به یې په رسمي ادارو کې دندې لرلې هم له دندو محرومې شوې او په کور ناستې دي، چې دې کار په خپله ګڼو رواني ناروغیو ته لاره هواره کړې ده.
‎دا مهال یوازې په یو څو محدودو برخو کې ښځې کار کوي او له نورو برخو څخه شړل شوي او په کور ناستې دي.
‎په دغو کور ناستو مېرمنو کې ‌‌‌‌‌‌ډېرې داسې مېرمنې هم شته چې د کورنیو ټول لګښت یې د خپلې میاشتینۍ تنخوا له لارې پوره کولو.

د کابل د ښار یوه اوسېدونکې زرمینه وایي، سره له دې چې د لېسانس تر کچې یې زده‌کړې کړې؛ خو اوس اړ شوې ده، چې د خلکو په کورونو کې کالي پریولي یا د هغوی لوښي ووینځي چې په لاسته راغلیو پيسو د خپلو ماشومانو تشې ګېډې ‌‌‌‌‌‌ډکې کړي:«ما په یوې ادارې کې کار کاوه او د میاشتې مې اووه لس زره افغانۍ تنخوا اخیسته، خاوند مې شهید شوی زما پر همدغې تنخواهچ د خپل کور ټول لګښت پوره کاوه؛ خو اوس هیڅ هم نه شته اداره مو ړنګه شوه او موږ په کور ناستې یو هیڅ هم نه لرو.»
‎د اغلې زرمینې په خبره چې دې کار دوی ته سختې رواني ستونزې زېږولي دي او وېره یې دا ده، که د ناروغۍ په بستر پرېوته نو ماشومان به یې له لوږې ومري.
‎خو ښايي دا یوازې زرمینه نه وي، چې له دغه حالته کړیږي په افغانستان کې په زرګونه او لکونو نورې مېرمنې هم د ورته برخلیک سره لاس او ګرېوان دي.
‎د دې تر څنګ د طالبانو له لوري پر ښځو نور لګول شوي بندیزونه او محدودیتونه نور هغه څه دي، چې د مېرمنو په منځ کې یې رواني ناروغیو ته لاره هواره کړې.
‎هغوی د خپلې کورنیو سره پارکونو ته تګ نه شي کولای، ښارونو او بازارونو ته نه شي تللای حتی جېمونو او سپورټونو ته چې د هر چا مسلم حق دی نه پرېښودل کېږي.
‎د رواني ناروغیو ‌‌‌‌‌‌ډاکټران وایي، چې رواني ستونزې تر نورو ناروغیو زیاتې ګواښونکي دي او په انسانانو کې د نورو سختو او لا علاجه ناروغیو ته زمینې برابروي.
‎‌‌‌‌‌‌د پوهنتون استاد شرف الدین عظيمي وایي، چې رواني ناروغۍ تر نورو ناروغیو خطرناکې دي او دا ناروغۍ د یوې ټولنې د نابودۍ سبب هم کېدای شي:«رواني ناروغۍ هغه خطرناکې ناروغۍ دي، چې د ناروغ انسان تر څنګ د هغه کورنۍ، ټولنه او ان یو هېواد هم نابودولای شي. که چېرې دغه حالت دوام ومومي دې کې شک نه شته، چې موږ به په یو کاملن ناروغه ټولنه یا ناروغ هېواد بدل شو چې په هغه صورت کې به له خپل هېواده هغه تمه چې لرو هغه به د خاورو سره خاورې شي او هېواد به مو د نابودۍ کندې ته ورټېل وهو.»
‎که څه هم چې رواني ناروغۍ له پخوا نه هم په افغانستان کې ‌‌‌‌‌‌ډېرې وې؛ خو د طالبانو د بیا واکمنېدو سره د دغو ناروغیو کچه په تېره بیا په مېرمنو او ځوانو نجونو کې خورا لوړه شوې ده.

د یو شمېر کارپوهانو په وینا، که وضعیت همداسې دوام ومومي نو لېرې نه ده چې افغانستان کې به د دغې ناروغۍ تر څنګ لسګونه نورې ناروغۍ هم خورې شي، چې په کابو کولو کې به یې نه یوازې افغان حکومت بلکې نړۍواله ټولنه هم پاتې راشي.

دغه سفارت پر خپلې اېکس ټولنیزې شبکې لیکلي، چې دغه بایسکل ځغلونکي د نړۍ د هېوادونو ترمنځ د سولې پیغام شریکولو لپاره څو هېوادونو ته سفرونه کړي دي.

رسنیو د ایران د بایسکل ځغلونې د فدراسیون د یوه غړي رحمت الله آزاد له قوله لیکلي، چې له تېرو شلو کلونو راهیسې د معلولینو د نړۍوالې ورځې په مناسبت په ایران کې دننه او بهر بایسکل ځغلوي.

ښاغلي ازاد وويل، چې له افغانستان سربېره به څلورو نورو هېوادونو ته هم پر بايسکل سفر وکړي.

د دې پروګرام له مخې؛ بریتانیا په پام کې لري، چې د ۲.۵ میلیونه پونډ په اختصاص کولو سره له زرګونو ځوانانو سره د روان درملنې او مشورې برخه کې مرسته وکړي.

دا بودیجه د هغو خلکو د ملاتړ لپاره ده، چې برېتانیا ته په بشردوستانه او بي ان(اُ) ویزو راځي.

د بي ان(اُ) ویزې لرونکي خلکو او د دوی د کورنۍ غړو ته اجازه ورکوي، چې په برېتانیا کې ژوند، کار او زده کړه وکړي؛ مګر دوی معمولاً عمومي بودیجې ته لاسرسی نه لري.

د برېتانيا د حکومت د شمېرو له مخې؛ د دغه صندوق له لارې د افغانستان، اوکراين او هانګ کانګ له سلو زرو ماشومانو او ځوانانو سره مرسته کېږي.

د انګلیسي ژبې کورسونه، د دندې پېدا کولو روزنه او د لوړو زده کړو ملاټړ هم د دې پروګرام یوه برخه ده، چې د ځوانانو سره د دوی په ځایي ټولنو کې د ښه ادغام په برخه کې مرسته کوي.

د برېتانیا حکومت وویل، چې دا مالي مرستې به له ځوانانو سره مرسته وکړي، چې په ښه توګه په خپلو نویو ټولنو کې ځای پرځای شي او په ورته وخت کې یې له خپل لومړني کلتور سره هم اړیکه وساتل شي.

توماس وېسټ نن چهار شنبه (د تلې ۵مه) پر خپلې اېکس (ټوېټر) پاڼې لیکلي، چې د ترکیې د بهرنیو چارو له مرستیال وزیر سره یې په افغانستان کې د بشري او اقتصادي وضعیت په اړه هر اړخیز بحث کړی دی.

په یاده ناسته کې د افغانستان د ښځو او بشري حقونو لپاره د امریکا ځانګړې استازې رینا امیري او وېسټ د افغانستان په زده کړو او اقتصادي ثبات کې د ترکیې د هڅو ستاینه کړې ده.

ښاغلي وېسټ د دغې لیدنې د نورو جزییاتو په اړه څه نه دي ویلي؛ خو نوموړي پر اېکس پاڼې د یو شمېر نورو نړۍوالو سازمانونو د چارواکو سره د لیدنې خبر هم ورکړی دی.

د مسکو غونډه به د روسیې په بلنه د دغه هېواد په کازان ښار کې د روسیې، هند، ایران، قزاقستان، چین، پاکستان، تاجکستان، ترکمنستان او ازبکستان د ځانګړو استازو په حضور کې جوړه شي.

مسکو په دې غونډه کې د ګډون لپاره د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي ته بلنه ورکړې او هغه له سې شنبې راهیسې په مسکو کې دی؛ خو د طالبانو د مخالفو ډلو استازو ته په دې غونډه کې د ګډون بلنه نه ده ورکړل شوې.

د افغانستان د ژغورنې لپاره د ملي مقاومت شورا په خپله اعلامیه کې د هغو هېوادونو له مشرانو چې استازي یې په دې غونډه کې حضور لري؛ غوښتي چې د افغانستان د مسالې د ټولو ښکېلو خواوو او ملګرو ملتونو په حضور کې د هر اړخیزو خبرو اترو لپاره زمینه برابره کړي.

دغې شورا ټینګار کړی، چې د افغانستان په مساله کې د ښکېلو خواوو ترمنځ د «حقیقي مذاکراتو» شرایط باید د ملګرو ملتونو تر څارنې لاندې د سولې ټینګښت، مشروع، ډېموکراتیک، ټول شموله او عادلانه نظام د رامنځته کېدو لپاره برابر شي.

دغې شورا له «ټول خلوص او جدیت سره» د خپلو باصلاحیته استازو له لارې په دې ډول خبرو اترو کې د ګډون لپاره چمتووالی اعلان کړی، چې د یوه ټول شموله حکومت په جوړولو کې همکاري وکړي.

د افغانستان د ژغورنې لپاره د ملي مقاومت شورا په خپله اعلامیه کې ټینګار کړی: «د هېواد د کړکیچ هر ډول حل به هغه وخت عملي او پایداره وي، چې د افغانستان د مسالې ټولې خواوې په کې شریکې وي.»

په اعلامیه کې خبرداری ورکړل شوی، چې «له طالبانو سره د هېوادونو تعامل به د افغانانو دردونه او ستونزې لا زیاتې کړي او له دې ډلې سره د چلند پر لارو چارو باید له سره غور وشي.»

د ملي مقاومت شورا زیاته کړه: "طالبان له ټولو ترهګرو ډلو سره له نېږدې همکاري لري او افغانستان یې یو ځل بیا د ترهګرۍ په ځاله بدل کړی دی".

دغې شورا ویلي؛ په افغانستان کې د القاعده شبکې، پاکستاني طالبانو، د تاجکستان د انصارالله او د ازبکستان د اسلامي غورځنګ په ګډون د ۲۲ ترهګرې ډلې په افغانستان او په ځانګړې توګه د افغانستان په شمالي او سویل ختیځو سیمو کې فعالیت کوي چې «د طالبان یې ملاټړي او همغږي دي.»

دې شورا خبرداری ورکړی، چې په دغو سیمو کې د دې «ډلو ځای په ځای کېدلو»هدف «د هغو هېوادونو امنیت په نښه کول دي، چې استازي یې د مسکو په غونډه کې حضور لري.»

د مسکو په غونډه کې د ګډون کوونکو هېوادونو استازو او د طالبانو ډلې تر اوسه د افغانستان د پخواني حکومت د سیاسي ګوندونو او چارواکو په ګډون د دغه ايتلاف د څرګندونو په اړه غبرګون نه دی ښودلی.