په پاکستان کې د کډوالو مرموزو وژنو، په افغانانو کې وېرې او اندېښنې زیاتې کړې دي

دغو چینایي سوداګرو ويلي د پکتیا او خوست د ځڼغوزیو بهير(پخولو، پاکولو او بسته کولو) تر ارزولو وروسته به دوی نور چینايي سوداګر هم وهڅوي چې د لويې پکتیا (پکتیکا، پکتیا او خوست) د ځڼغوزیو په برخه کې پانګونه وکړي.

د دغو سوداګرو له ډلې د جیانګ په نوم یوه چینايي سوداګر ویلي چې د پکتیا په مرکز ګردیز کې يې د ځڼغوزیو د پخولو او بسته بندۍ یوه کارخونه له نږدې لیدلې او ارزولې ده.

جیانګ وايي تر دې سفر وروسته به خپلې ارزونې په دې برخه کې له نورو چینايي سوداګرو سره شریکې کړي :«د ځڼغوزیو ارزونه مو وکړه، د تېر کال په پرتله سږکال د ځڼغوزیو کیفیت ډیر ښه شوی. حاصلات يې ډیر شوي او کیفیت یې هم ښه شوی. يوه لويه برخه ځڼغوزي مو اخیستي، چې چین ته به یې صادر کړو.»

د پکتیا سوداګرۍ خونې چارواکي وايي دوی خوښ دي چې بهرني سوداګر د پکتیا له سوداګرو سره له نږدې کار وکړي او په دې برخه کې یو له بل سره خپلې سوداګریزې تجربې شریکې کړي.

د پکتیا د سوداګرۍ خونې مشر حسیب الله محمدي د ځڼغوزیو د پېرلو لپاره دغه ولایت ته د بهرنیو سوداګرو ورتګ مهم بولي او وايي، له دې سره به دځڼغوزیو سوداګري لا پراخه شي.

محمدي وايي دوی هڅه کوي چې خپل محصولات بهر ته صادر کړي: «دا لومړی ځل دی چې پکتیا ته چینایي سوداګر راغلي او ځڼغوزي پیري، دغه ګام په ښه پال نیسو. دا زموږ د صادراتو په برخه کې لویه لاسته‌ راوړنه ده چې په دې سره به زموږ صادرات لا نور ډېر شي. زه ډاډه یم چې زموږ دا ځڼغوزي يو ځل بهر ته صادر شي بیا به په بهر کې لومړی ځای خپل کړي.»

خو په پکتیا کې د ځڼغوزیو سوداګر دا اندېښنه هم لري چې، سږ کال په دغه ولایت کې د ځڼغوزیو حاصلات ۶۰ سلنه کم شوي، خو په خبره یې چې بیې یې تر پخوا لوړې شوې دي.

په وروستیو څو کلونو کې د پکتیا ځڼغوزي د چین په ګډون، اروپایي او عربي هېوادونو ته صادر شوي او ټول د پکتیا په مرکز ګردېز کې پروسس او بسته‌بندي شوي وو.

ويل کيږي تر هغه پخوا به بیا د لویې پکتیا ځڼغوزي پاکستاني سوداګرو په قاچاقي ډول پېرل او تر هغه وروسته به یې په خپل هیواد کې پروسس او بسته بندي کول او بهر ته به یې د پاکستان په نوم صادرول.

دغه پرېکړه نه یوازې دا چې نړۍوالو سازمانونو وغندله؛ بلکې د دې ترڅنګ د لر او برو پښتنو او افغانانو له سختو غبرګونونو سره هم مخ شوه.
پخوانی سناتور او د سیمه‌ییزو چارو شنونکی افراسیاب خټک وایي:‏« د پاکستان حکومت له‌خوا د افغان کډوالو پر وړاندې نوې پرېکړه د نړۍ له بشری قوانینو څرګنده سرغړونه ده.»
هغه زیاته کړې:« په افغانستان کې په کلونو، کلونو د لاس وهنو او جګړو ته لمن وهلو وروسته، د دوی دغه افغان دښمنه او انسان دښمنه ګام د غندنې وړ دی او د دې پر وړاندې ټول بشردوستان په ځانګړې توګه پښتانه دې باید غږ پورته کړي.»

دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې د افغان کډوالو د نیونې او ځورونې په تړاو د پښتون ژغورنې غورځنګ د ملګرو ملتونو عالي کمیشنرۍ ته له پاکستان حکومته شکایت کړی و.
مرسل چې د درېیو ماشومانو مور ده او د خپل خاوند او د خپلې کورنۍ د خونديتوب له امله پاکستان ته کډواله شوې وایي:« ویزه مې ختمه شوې ده، که ویزه اخلم پر ما په لکونو جریمه راځي. خاوند مې وزګار دی د دومره جریمې وس نلرو.»
هغه وایي:« وېره مې دا ده، که چېرې ما وشړي خاوند به مې دلته پاتې وي او زه هلته. خاوند مې ویزه لري؛ یوازې زه او ماشومان مې ویزه نلرو. هره شپه له وېرې او اندېښنې خوب نه راځي.»
دا یوازې مرسل نه ده، د مرسل په څېر دلته زرګونه افغانان د ورته ګواښونو له امله پاکستان ته کډوال شوي.
له بلې خوا د پوهنتون استاد نوروز حقمل ویلي:« داسې بدرنگه تجربې پاكستان د نړۍوالو څخه د مرستو ترلاسه کولو لپاره ډېرې تکرار کړې.»
هغه زیاتوي:« تر هغه به دغه کړنې تکرارېږی؛ تر څو چې افغانستان کې یو پیاوړی قانوني حکومت منځته نه وي راغلی. له بده مرغه په اوسني کړکېچن حالت کې څلوېښت سلنه افغانان د کډوالۍ شپې سبا کوي.»
له بلې خوا تېره ورځ د بخښنې نړۍوال سازمان هم د افغان کډوالو د وضعیت په اړه د نړۍوالې ټولنې پر بې پامۍ نیوکه کړې وه.

دغه سازمان ویلي و، چې په پاکستان کې افغان کډوال د شړلو او خپل سرو نیونو له ګواښ سره مخ دي.
د دې ترڅنګ د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ هم په پاکستان کې د افغان کډوالو له جبري ویستلو سره مخالفت څرګند کړی.
تېره ورځ د پاکستان حکومت له ناقانونه افغان کډوالو وغوښتل، چې د اکټوبر تر پابه دې دغه هېواد پرېږدي.
پاکستاني چارواکو ویلي، چې سر له نوامبر میاشتې به پراخه عملیات پیل کړي او شاوخوا ۱.۱ میلیونه ناقانونه افغان کډوال به له دغه هېواده وشړي.

باختر اژانس د سې شنبې په ورځ خبر ورکړ، چې ښاغلي رايد وويل، د بيارغونې دغه پروژه به په دوو مياشتو کې بشپړه شي.

هغه ټینګار وکړ، چې د دې پروژې تطبیق د تاریخي ابداتو د "پیاوړتیا" لپاره ارزښتناک دی، خو څرګنده یې نه کړه چې د دې دوه میاشتنۍ پروژې په چوکاټ کې به کوم کارونه ترسره شي.

د ملګرو ملتونو علمي، کلتوري او ښوونیز سازمان "یونسکو" تر اوسه د دې خبر په اړه څه نه دي ویلي.

دغه طالب چارواکي په داسې حال کې د ضحاک ښار د "بیارغونې" د پیل اعلان کړی، چې سیمه ییزو سرچینو د تېر کال په دلوې میاشت کې افغانستان انټرنشنل ته ویلي وو، چې له دغه تاریخي ښاره ساتنه نه کیږي.

د افغانستان د انټرنشنل یوه مخاطب یوه ویډیو رالېږلې وه، چې پکې ویل شوي وو چې په دې سیمه کې "ناقانونه اکتشافات " کېږي.

نوموړي له القاعدې ډلې سره د طالبانو د ملاتړ په اړه د امریکا د استازو جرګې د بهرنیو اړیکو د کمېټې د مشر مایکل مکال خبرې رد کړې دي.

نوموړي په کابل کې رسنیو ته ویلي: “موږ دغه څرګندونې ردوو او د داعش له خوا رامنځته شوي ګواښونه د هېواد د ګټو او امنیت په خاطر له منځه وړل شوي دي”.

تېره ورځ د امریکا د استازو جرګې د بهرنیو اړیکو د کمېټې مشر ویلي، د بایډن د ادارې لوړپوړي چارواکي د طالبانو فعالیتونه او له ترهګرو ډلو سره د هغوی اړیکې "کم ارزښته" ښيي؛ څو طالبان د ترهګرو پر وړاندې د پوځي ځواک د کارولو د جواز له قانونه په څنګ وساتي.

مکال په یوې وینا کې ویلي؛ امریکايي چارواکي ادعا کوي چې “طالبانو د دوحې د هوکړې په چوکاټ کې له ترهګرۍ سره د مبارزې په برخه کې خپل مسوولیتونه ادا کړي، ځکه دغه ډله د داعش د ماتولو لپاره کار کوي.”

د کانګرس دغه جګپوړي چارواکي ویلي؛ هغه اندېښمن دی چې د بایډن اداره به له طالبانو سره په همدې پلمه د اړیکو د عادي کولو لپاره ګام پورته کړي او دغه ډله به له هغه قانونه مستثنا کړي، چې د ترهګرو پر وړاندې د پوځي ځواک د کارولو اجازه ورکوي.

مایکل مکال وویل، چې طالبان لا هم د القاعدې ملاتړ کوي او باید له دې قانونه مستثنا نه شي.

د کانګرس د بهرنیو اړیکو د کمېټې مشر وویل:“په حقیقت کې طالبان له خپل متحد القاعدې سره کار کوي، چې خپل ګډ دښمن داعش ته ماتې ورکړي، دا له ۲۰۱۴ کال راهیسې د دغو ډلو ترمنځ د قدرت د مبارزې یوه برخه ده”.

په راپور کې راغلي، چې په ۲۰۲۱ کال کې د افغانستان په اړه د معلوماتو په راټولولو بندیز لګېدلی او د افغانستان د اقتصاد په اړه هېڅ وړاندوینه نه ده شوې.

نړۍوال بانک په خبل راپور کې د سویلي اسیا پر هېوادونو لکه؛ هند، مالدیف، بنګله دېش، نیپال او پاکستان تمرکز کړی دی.

په دغه راپور کې له بنګله دېش پرته د ډېرو نورو هېوادونو اقتصادي وضعیت مخ پر ودې ښودل شوی؛ خو د افغانستان په اړه هېڅ ډول ارقام او وړاندوینه نه ده شوې.

دغه راپور ښيي، چې له افغانستان او بنګله دېش پرته د سویلي اسیا هېوادونه به په ۲۰۲۳ او ۲۰۲۴ کلونو کې نېږدې ۵،۸ سلنه اقتصادي وده وکړي.

دغه بانک په خپل راپور کې ویلي، چې افغانستان د هغو هېوادونو په ډله کې دی، چې د اقلیمي بدلون او شدیدو طبیعي پېښو له ګواښ سره مخ دی.

د نړۍوال بانک د وروستي راپور پر بنسټ د افغانستان د ناخالصو کورنیو توکو تولید پنځو ملیاردو ډالرو ته راکم شوی او د سړي سر عاید نېږدې ۳۵۰ ډالره دی.

نړۍوال بانک د افغانستان د اقتصادي وضعیت په اړه خپل راپور کې چې د تېرې جنورۍ پر ۲۵نېټه خپور شوی و ویلي وو، چې په افغانستان کې د صادراتو د کچې لوړوالی، د انفلاسیون مخنیوی، د افغانیو ارزښت ساتل او د عوایدو ټولول هغه مهم ټکي دي، چې له مخې یې د افغانستان د تېر کال وضعیت مثبت ارزول شوی.

په دغه راپور کې ویل شوي وو، چې یوازې د تېر کال د جنورۍ او نومبر میاشتو تر منځ افغانستان د ۱،۷ میلیارد ډالرو په اندازه توکي صادر کړي چې دا د ۲۰۲۰ او ۲۰۲۱ کلونو کې۰،۹ او ۰،۸ میلیارد ډالر وو.

تر اوسه طالبانو د نړۍوال بانک د دغه راپور په اړه څه نه دي ویلي.