اشرف غني: د هرات زلزله ځپلو ته د مرستو ټولولو او وېشلو لپاره دې شفاف میکانېزم جوړ شي

نوموړي دغه څرګندونې وروسته تر هغې وکړې، چې څو ورځې وړاندې افغانستان انټرنشنل داسې ویډیوګانې ترلاسه کړې وې، چې په ایران کې د افغان کډوالو د ځورونې او ناوړه چلند زړه بوږنوونکې صحنې پکې ښودل کېدې.

د دغو ویډیوګانو څخه په یوې کې د رالیږونکي په وینا؛ دوه تنکي ځوان کډوال چې ۱۶ او ۱۷ کلن دي، د تهران یوه طبي مرکز ته وړل شوي، چې په چاقو د وهلو له امله ژور ټپونه لري.

په ویډیو کې دوه تنکي ځوانان بې کمیسه په بستر پراته دي او له ټپونو یې وینې روانې دي.

د همدې روغتيايي مرکز په دهلېز کې يو بل ځوان هم ليدل کېږي، چې د چپې سترګې لاندې یې له وینو ډک زخمونه لیدل کیږي او وايي، چې په چاقو پرې بريد شوی دی.

قمي نن یکشنبه (د تلې ۱۶مه) په یوې خبري غونډې کې وویل، چې ایران له تېرو ۵۰ کلونو را په دې خوا د افغان کډوالو کوربه دی او دا مهال په ایران کې ۶ میلیونه افغان کډوال ژوند کوي، چې ۷۵۰ زره افغان ماشومان پکې په زده کړو بوخت دي.

قمي د هرات د وروستۍ پېښې له زیانمنو سره د ایران له مرستو هم خبر ورکړ او زیاته یې کړه، چې تېره شپه یو شمېر ایراني مرستندویه ډلې د دوغارون له پولې اسلام کلا ته راغلې دي.

هغه وویل، چې له مرستندویه ډلو سره “څارونکي سپي” هم موجود دي، چې د مړو شویو کسانو په پېدا کولو کې به مرسته وکړي.

د نوموړي په خبره چې یادې مرستندویه ډلې له ماسپیښین مهاله د موقتي سرپناه او لومړنیو روغتيايي مرستو په رسولو بوختې دي.

د قمي په خبره، چې دوی هڅه کوي د وروستیو پېښو د قربانیانو لپاره ګرځنده روغتیايي مراکز جوړ کړي او په ورته وخت کې یې د لومړنیو مرستو بکسې هم چمتو کړې دي.

په هرات کې د وروستۍ خونړۍ زلزلې وروسته رویټرز خبري اژانس د طالبانو د طبیعي پېښو پر وړاندې د مبارزې وزارت د ویاند له خولې ویلي، چې په هرات کې د شنبې د ورځې د زلزلې له امله دمړو شویو کسانو شمېر دوه زره او ۵۳ ته رسېدلی دی.

ملا جانان سایق زیاته کړه، چې په دې زلزله کې څه باندې ۹ زره نور کسان ټپیان شوي هم دي.

د دغه طالب چارواکي په وینا؛ په دې زلزله کې شاوخوا ۱۳۲۹ کورونه یا په بشپړه توګه ویجاړ شوي دي.

طالبانو په هرات کې د زلزلې د زیانونو بېلابېلې شمېرې وړاندې کړې دي.

په ورته ورخت کې یو شمېر سوداګرو، د سپورت د ډګر وتلو ستورو او سیاستوالو د هرات د پېښې له قربانیانو سره د خپلې مرستې اعلان کړی دی.

بدخشان ۲۰۲۳

۶.۵ درجې لزلې د بدخشان جرم ولسوالي کې وشوه چې افغانستان او پاکستان کې یې ۱۳ کسان مړه شول.

کونړ ۲۰۲۲

د تېر کال سپټمبر کې هم په کونړ کې زلزلې اته کسان مړه کړل.

پکتیکا د ۲۰۲۲ کال جون

پکتیکا او خوست کې د ۶.۱ درجې لزلې سره یو زر ۳۶ کسان مړه او پراخ تاوان یې واړاوه، چې له امله یې طالبانو د نړیوالې مرستې غوښتنه وکړه.

هندوکش ۲۰۱۵

د ۷.۵ درجې زلزله په افغانستان کې یوه لویه ریکارډ شوې زلزله ده چې له امله یې په دغه هېواد او ګاونډیو پاکستان او هند کې ۳۹۹ کسان مړه شول.

هندوکش ۲۰۰۲

د ۲۰۰۲ کال په مارچ کې دوو زلزلو په هندو کش کې ۱۱ سوه کسان مړه کړل.

هندوکش ۱۹۹۱

په هندوکش د زلزلې له امله په افغانستان، پاکستان او پخواني شوروي کې ۸۴۸ کسان مړه شول.

قاین ۱۹۹۷

د افغانستان او ایران پر پوله ۷.۲ درجې لزلې په دواړو هېوادونو کې له ۱۵ سوو ډېر کسان مړه او تر لس زرو ډېر کورونه وران کړل.

تخار ۱۹۹۸

د دغه کال په فبروري زلزلې تر ۲۳۰۰ کسان مړه کړل. ځینې اټکلونه دا شمېر څلور زره ښيي. په مۍ کې د ۶.۶ درجې دویمې زلزلې په دغه سیمه کې له ۴۷۰۰ ډېر کسان په سیمه کې مړه کړل.

د طالبانو له طبیعي پېښو سره د مبارزې وزارت مخکې ویلي و چې د هرات په زنده جان ولسوالۍ کې- چې د پرونۍ زلزلې مرکز بلل شوی- ۲۰۵۳ کسان مړه او ۹۲۴۰ ټپیان شوي دي.

خو څو ګړۍ وروسته یې وویل د پرونۍ زلزلې د قربانیانو د ناسم فهرست د خپرولو له امله بښنه غواړي.

دغه وزارت وايي، د زلزلې د ټولو مړو او ټپیانو شمېر ۲۰۵۳ ته رسېږي او د زلزله ځپلو سیمو د وګړو شمېر ۹۲۴۰ ته رسېږي.

له دې سره بیا هم طالبانو د مړو او ټپیانو شمېر سره بېل کړی نه دی.

له دې سره په زنده جان کې ېو طالب چارواکی وايي، په څو کلیو کې تر زرو ډېر کسان مړه شوي دي.

د طالبانو د ریاست الوزار د دفتر کارمن او لیکوال محمد حسن حقیار هم- چې زنده جان کې زلزله ځپلو سیمو ته تللی- د ځايي خلکو هڅې ستايي، خو وايي، د طبیعي پېښو وزیر پرېږده چې ان ولسوال هم زلزله ځپلې سیمې ته نه دی تللی.

نوموړی وايي، په یوه سیمه کې پنځه کلي یو مخ نړېدلي، خو ځايي خلکو له پرون راهیسې یوازې د یوه کلي دریمه برخه سپړلې ده.

د زنده جان اوسېدونکي هم پر طالبانو نیوکه کوي چې تر کنډوالو لاندې کسانو د ژغورلو لپاره یې ټیمونه او وسیال کم دي.

د زنده جان اوسېدونکو هم افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې په سوونو کسان لا هم تر خاورو لاندې دي او د مړو شمېر تر هغه ډېر دی چې رسمي اعلانېږي.

یو قومي مشر هم په یوه غږیز پیغام کې وايي، چې تر ۱۳ کلي یو مخ وران شوي دي او په عادي وسایلو د مړو او خاورو لاندې کسانو اېستل امکان نه لري.

نوموړی وايي، کله چې پرون سکواټر د خلکو پر اېستلو پیل وکړ خلکو پر ډبرو ویشت او ورته ویل به یې چې اول زما کسان را وباسه.

دغه کس زیاتوي: «که یوه اونۍ هم کار وشي دا شهیدان به ونه باسل شي. دا زلزله د غرمې مهال شوې چې د کلیو خلک په دغه مهال ډوډۍ خوري.»

له بلې خوا د بې پولې ډاکټرانو ادارې یو ډاکټر وايي، چې په زنده جان او رباط سنګي کې مکمل کلي وران شوي دي او ان د مرګ ژوبلې شمېر تر هغه څو برابر دی چې رسمي اعلانېږي.

نوموړی دا هم وايي چې ځینې کلیو ته لا هم ژغورونکي نه دي رسېدلي.

ملګرو ملتونو هم تر دې دمه د پرونۍ زلزلې د قربانیانو شمېر نه دی خپور کړی.

په دا مهال په هرات کې د طالبانو والی له درمل پلورو د درملو او له ځايي خلکو له زلزله ځپلو سره د مرستې غوښتنه کړې ده.

د یک شنبې په ورځ د (تلې۱۶مه) د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت په یوه خپره کړې خبرپاڼه لیکلي چې په لندن او ویانا کې د افغانساتان سفارتونه ته د کونسلي خدمتونو لپاره مراجعه کوونکي دغو سفارتونو ته نه ورځي.

په خبرپاڼه کې راغلي چې په دغو سفارتونو کې د روڼوالي نشت او طالبانو د بهرنیو چارو وزارت سره د نه همغږۍ له امله يې کونسلي خدمتونه «د پاسپورټ تمدید، د ویزو صادرول، د وثیقو او اسنادو تصدیق او صادورل د روانې تلې میاشتې له ۱۶ مې نیټې څخه تر بلې خبرتیا د اعتبار وړ نه بلل کیږي.»

دا په داسې حال کې ده چې څو ورځې وړاندې په هند کې د افغانستان د تېر جمهوري حکومت سفارت د طالبانو او هند هیواد له لوري د فشارونو له امله سفارت وتړل شو او بیا يې څو ورځې وروسته د بېرته پرانیستو خبر خپور شو.

د هرات زنده جان ولسوالۍ د وردګو کلي یو شمیر اوسیدونکو یکشنبې د ـ میزان ۱۶ مه ـ وویل، چې د پرونۍ زلزلې له ۲۴ ساعتونو تېرېدو وروسته تراوسه د طالبانو د ژغورنې ټیمونه لا هم کم دي او یو څو بلډزرونه تر خاورو لاندې مړي راوباسي.

د شنبې په ورځ د تلې په ۱۵مه د افغانستان شمال لوېدیځ د ۶،۳ درجې په کچه یوې زلزلې ولړزاوه. د امریکا د زلزلې مرکز ویلي چې د دې زلزلې مرکز د هرات ولایت زنده جان ولسوالي وه. په همدې اساس په دغه ولسوالۍ کې تر نورو سیمو ځاني او مالي تاوان هم ډېر دی.

د زنده جان د وردګو کلي اوسیدونکي ارین امیني افغانستان انټرنشنل ـ پښتو وویل: «د طالبانو د ژغورنې ټیمونه په صفر برابر دي او بې وسه دي. زلزلې زیاته تباهي کړې ده، زرګونه مړي تر خاورو لاندې دي. »

ده زیاته کړه چې زلزله ځپلو ته د مرستو رسولو او تر خاورو لاندې کسانو د راباسلو لپاره د نړۍ ژغورنډلو او مرستو ته اړتیا ده.

د دې کلي بل اوسیدونکی په وېډیويي پېغام کې پر خلکو غږ کوي چې دغه کلي ته دې ورشي او تر خاورو د لاندې کسانو او مړیو په اېستلو کې دې مرسته وکړي.

یو شمیر زلزله ځپلي وايي د تیرې ورځې زلزلې بشري ناورین رامنځته کړی دی، د هرات مرکزي روغتون مرده خانه له مړو ډکه شوې ده او نور ځای نشته.

دوی زیاتوي که د ژغورنې ټیمونو کمښت همداسې دوام وکړي، تر خاورو لاندې کسانو اېستل به څو اوونۍ وخت ونیسي او د مړو شمېر به لا ډېر شي.

یوه وېډیو چې په ټولنیزو رسنیو کې لاس په لاس کیږي، د زنده جان ولسوالۍ یو اوسیدونکی پکې په چېغو ژاړي او د ناچارۍ له امله خاورې په سر بادوي وايي د کورنۍ څوارلس غړي یې تر خاورو لاندې او ورک دي.

د زنده جان ولسوالۍ په کوشکک کلي کې یو طالب چارواکی وايي د زلزلې له امله ټول کلی وېجاړ شوی دی.

دی زیاتوي په دغه کلي کې څلور سوه کسان اوس هم تر خاورو لاندې دي.

د هغه په خبره، په دغه سیمه کې څو کلي په مکمل ډول وېجاړ شوي دي.

خو په دغه وېډیو کې داسې څه نه تر سترګو کیږي چې د ژغورنې ټیم رسیدلی او هلته تر خاورو لاندې کسانو په اېستو کې مصروف وي.

د طالبانو د طبیعي پېښو پر وړاندې د مبارزې وزارت ویاند خبري ناسته کې وویل، چې په هرات کې د شنبې د ورځې د زلزلې له امله د مړو شمېر دوه زره او ۵۳ ته رسېدلی دی.

ملا جانان سایق زیاته کړه په دغه زلزله کې څه باندې ۹ زره نور کسان ټپیان شوي او شاوخوا ۱۳۲۹ کورونه لږ یا بشپړ ویجاړ شوي دي.

طالبانو په هرات کې د زلزلې د زیانونو بېلابېلې شمیرې وړاندې کړې دي.