د ایران حکومت وايي، د "ناقانونه بهرنیو وګړو" د پېژندلو او ایستلو بهیر یې پیل کړی دی

د اورشلیم‌پوست ورځپاڼې په وینا، د اسراییلو امنیتي کابینې د شنبې په ورځ پریکړه وکړه چې د حماس د بریدونو په غبرګون غزې ته باید د بریښنا، توکو او تیلو د ننوتلو مخه ونیسي.

که څه هم اسراییل په ۲۰۰۵ کال کې له غزې څخه ووت، خو لا هم ددغو پولو کنټرول په خپل واک کې لري.

د حماس پوځي څانګې د شنبې په ورځ د تلې په ۱۵مه اعلان وکړ چې پر اسرايیل یې ۵۰۰۰ توغندي توغولي دي.

دغه توغندي د غزې له تړانګې څخه پر اسراییل توغول شوي دي.

اسراییلي چارواکو ویلي دي چې پر دغه هیواد د توغول شویو توغندیو شمیر ۲۲۰۰ وو.

سرچینه زیاتوي، چې پر غزې د اسراییلو د برید له پیل راهیسې تر اوسه تر ۴۰۰ډېر کسان وژل شوي او نږدې دوه زره نور ټپیان شوي دي.

په همدې حال کې اسراییلي رسنیو ویلي، چې په دغه هېواد کې د وژل شویو کسانو شمېر تر ۷۰۰ تنو رسېدلی دی.

طالبانو د حماس د برید په غبرګون کې ویلي چې دوی "د فلسطین د خلکو د حق ملاتړ کوي چې په خپله تاریخي خاوره کې خپلواک هیواد ولري."

طالبانو له اسلامي هېوادونو او نړيوالې ټولنې غوښتي، چې په غزه کې د اسراييلو د "تاوتريخوالي" مخه ونيسي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند هم له ټولو هېوادونو او نړیوالو بنسټونو په ځانګړې توګه له ملګرو ملتونو غوښتي چې د اسراییل د کړنو مخه ونیسي.

د افغانستان په شمال لوېدیځ کې د ریښتر په کچه د ۶.۳ درجې زلزلې له امله د هرات په زنده جان ولسوالۍ کې ۲۰۵۳ کسانو ژوند له لاسه ورکړی او تر لسو ډېر کلي ویجاړ شوي دي.

له زلزلې شاوخوا د دوو ورځو تیریدو وروسته د نړۍ د هېوادونو په منځ کې یوازې ایران خپلې مرستندویه ډلې هرات ته استولي دي.

سعودي عربستان هم د هرات زلزله ځپلو ته د مرستې د ژر لیږلو اعلان کړی دی.

چین همداراز اعلان کړی، چې د دغه هېواد سور صلیب به په هرات کې له زلزله ځپلو سره د مرستې لپاره شاوخوا دوه سوه زره امریکایی ډالر مرسته وکړي.

جاپان هم ویلي، چې د نړیوالو سازمانونو په همکارۍ هڅه کوي څو د افغانستان په لویدیځ کې له زلزله ځپلو سره بیړنۍ اړینې مرستې وکړي.

امريکا او نورو لويديځو او اسلامي هيوادونو تراوسه د هرات ولايت له زلزله ځپلو سره د مرستې او ژغورنې لپاره مالي او تخنيکي مرستې نه دي اعلان کړي.

دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو د حکومت د محدودیتونو او د ژغورنې د بهیر سستوالی به د قربانیانو شمېر زیات کړي.

له پرون راهیسې په افغانستان کې په کور دننه د ۳۱۲ میلیونه افغانۍ د مرستې اعلان شوی او لا هم دا لړۍ روانه ده.

له دې سره، د کندهار ولایت مقام رسنیز مرکز هم په اېکس ټولنیزه شبکه کې هرات ولایت ته د لسو روغتیایي ټیمونو د استولو خبر ورکړ.

په کندهار ولایت کې د طالبانو د عامي روغتیا ریاست مشر ملا محمد ادم مسلم وايي، چي د هرات زلزله ځپلو کورنیو سره د روغتیايي مرستو په موخه له کندهاره لس ټیمونه، چي ۳۷ تنه ډاکټران او نرسان پکې شامل دي، د دوو ټنو درملو سره هرات ته روان شوي دي.

د شنبې په ورځ د هرات په زنده جان او شاوخوا سیمو کې د ریښتر په کچه د ۶،۳ درجې زلزلې په پایله کې څه باندې دوه زره کسانو ژوند له لاسه ورکړ او زرګونه نور ټپیان او یا بې کوره شوي شوي دي.

د راپورونو له مخې، په دغه پیښه کې چې دیارلس کلي له منځه تللي، ډیر شمیر وګړي تراوسه تر خاورو لاندې ورک دي.

د یادولو وړ ده چې، تراوسه د ژوندي پاتې شویو کسانو د را ایستلو په برخه کې د طالبانو له لوري د اساسي تخنیکي امکاناتو د نه شتون له امله هیڅ کوم جدي ګام نه دی پورته شوی.

افغانستان انټرنېشنل ته په لېږل شويو انځورونو کې ليدل کېږي چې د «سیاه‌آب» کلی په بشپړه توګه ويجاړ شوی دی.

اخوا، د امریکا د ځمکې پیژندنې ادارې ویلي چې د دې زلزلې مرکز د هرات ولایت د زنده جان ولسوالۍ وه.

پیښو ته د رسیدو په چارو کې د طالبانو د دولت وزارت له خوا د ورکړل شویو شمېرو پر بنسټ، د ټولو وژل شویو او ټپیانو شمېر ۲۰۵۳ تنو ته رسېږي.

دا پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته دویم ځل خونړۍ زلزله ده چې پکې زرکونو کسانو ته مرګژوبله اوړي.

تیرکال د جون میاشتې په ۲۲مه په پکتیکا او خوست ولایتونو کې مرګونې زلزلې وشوې چې د ملګرو ملتونو د روغتیا نړیوال سازمان د مالوماتو له مخې، پدې زلزله کې ۱۰۳۶ کسان مړه شوي او ۲۹۴۹ نور ټپيان شوي ول.

د ایران د بهرنۍ پانګونې د ټولنې رییس حسین سلیمي ویلي، چې د روان کال په لومړۍ نیمايي کې په ایران کې د افغان سوداګرو پانګونه د تېر کال په پرتله زیاته شوې ده.

د نوموړي په خبره، چې د درجه بندۍ له مخې افغان سوداګر لومړی، چین دویم او عراق درېیم ځای لري او د افغانانو پانګونه ورځ تر بلې مخ پر زیاتېدو ده.

د سلیمي په خبره؛ د افغانانو له خوا د ۳۰۰ زره امریکايي ډالرو نیولې تر لس میلیونه پورې مختلفې پانګې اچونې شوې دي او دوی افغان سوداګرو ته ځانګړې اسانتیاوې هم رامنځته کړي.

د طالبانو له بیا واک ته رسېدو را وروسته په وار – وار یو شمېر افغان سوداګرو او د کوچنیو سوداګریزو شرکتونو مالکانو شکایت کړی، چې طالبانو پرې ملا ماتي مالیات وضع کړي او دوی نه شي کولی، چې دغه مالیات ورکړي. خو طالبانو بیا دغه شکایتونه رد کړي دي.

همدا راز تېره اونۍ د طالبانو د سوداګرۍ وزارت د سوداګریزو توکو پر ننداراتونونو بندیز ولګاوه، چې ګڼو سوداګرو او لاسي صنایعو متشبثینو یې پر وړاندې غبرګون وښود او ویې ویل، چې دا ډول پرېکړې د توکو پر بازار موندنې منفي اغېز ښیندي.

تر دا مهاله طالبانو په رسمي کچه له افغانستانه د پانګې د تښتې ارقام نه دي ورکړي، خو له دې وړاندې د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر پر یو شمېر افغان سوداګرو غږ کړی و، چې په افغانستان کې پانګونه وکړي او دوی ژمن دي، چې سوداګرو ته ځانګړې اسانتیاوې رامنځته کړي.

تر دا مهاله د دغې پېښې د مرګ ژوبلې کره شمېره نه ده معلومه؛ خو د اټکل له مخې نېږدې ۱۲ زره کسانو ته مرګ ژوبله اوښتې ده.

د عزیزي ګروپ مشر میرویس عزیزي د هرات د پېښې په اړه د ژورې خواشينۍ سربېره د دغې پېښې له قربانیانو سره ۲۰۰ میلیونه افغانۍ مرسته اعلان کړې ده.

نوموړي پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې سبا ورځ به یې ورور “همایون عزیز” له یوه هیئت سره د هرات ولایت ته سفر کوي او د مرستو لړۍ به پیلوي.

بل خوا د طالبانو د رییس الوزرا له دفتره په خپره شوې خبر پاڼه کې راغلي، چې دوی یو ګډ کمېسیون ټاکلی او د پېښې له قربانیانو سره به ۱۰۰ میلیونه افغانۍ مرسته کوي.

په ورته وخت کې د کام ایر هوايي شرکت هم د لس میلیونو افغانیو مرستې اعلان کړی او ویلي یې دي، چې ډېر ژر به دغه مرستې د هرات د پېښې قربانیانو ته ور ورسوي.

همداراز د افغانستان کرېکټ بورډ هم د دوو میلیونو افغانیو د مرستې اعلان کړی او ویلي یې دي، چې دا مرستې به ډېر ژر د هرات د پېښې قربانیانو ته ورسوي.

په کابل، پکتیا، خوست، ننګرهار او یو شمېر نورو ولایاتو کې هم ګڼو ځوانانو د مرستې راټولونې ډلې جوړې کړي؛ خو تر اوسه د راټولو شویو مرستو اندازه نه ده معلومه.

د یادونې وړ ده، چې د جاپان د بهرنیو چارو وزیر یوکو کامیکاوا نن یکشنبه (د تلې ۱۶مه) په یوې اعلامیې کې ویلي دي؛ جاپان چمتو دی، چې د نړۍوالو مرستندویه ادارو په مرستې په “چټک ډول” اړینې مرستې چمتو کړي.

یوکو کامیکاوا زیاتوي، چې دا مهال د هرات زلزله ځپلي عاجلې مرستې ته اړتیا لري او دوی د خپلې همکارۍ په اساس کولی شي، چې اغېزمنو سیمو او خلکو ته عاجلې مرستې ور ورسوي.

هغه زیاته کړې: “ جاپان د افغانستان د خلکو تر څنګ ولاړ دی او موږ به په افغانستان کې د بشري وضعیت د ښه کېدا لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکړو”.

نوموړي دغه پېښه بوږنوونکې بللې او په نورو مرسته کوونکو یې هم غږ کړی، چې د هرات د پېښې له اغېزمنو کورنیو سره مرسته وکړي.

بل خوا ایران هم د ژغورنې ډلې سیمې ته لېږلي او له قربانیانو سره یې د لومړنیو روغتيايي مرستو ژمنه کړې ده.