طالبان: د اسراییل له لوري پر غزې د "برېښنا او خوراکي توکو بندول" د منلو وړ نه ده

د افغانستان په شمال لوېدیځ کې د ریښتر په کچه د ۶.۳ درجې زلزلې له امله د هرات په زنده جان ولسوالۍ کې ۲۰۵۳ کسانو ژوند له لاسه ورکړی او تر لسو ډېر کلي ویجاړ شوي دي.

له زلزلې شاوخوا د دوو ورځو تیریدو وروسته د نړۍ د هېوادونو په منځ کې یوازې ایران خپلې مرستندویه ډلې هرات ته استولي دي.

سعودي عربستان هم د هرات زلزله ځپلو ته د مرستې د ژر لیږلو اعلان کړی دی.

چین همداراز اعلان کړی، چې د دغه هېواد سور صلیب به په هرات کې له زلزله ځپلو سره د مرستې لپاره شاوخوا دوه سوه زره امریکایی ډالر مرسته وکړي.

جاپان هم ویلي، چې د نړیوالو سازمانونو په همکارۍ هڅه کوي څو د افغانستان په لویدیځ کې له زلزله ځپلو سره بیړنۍ اړینې مرستې وکړي.

امريکا او نورو لويديځو او اسلامي هيوادونو تراوسه د هرات ولايت له زلزله ځپلو سره د مرستې او ژغورنې لپاره مالي او تخنيکي مرستې نه دي اعلان کړي.

دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو د حکومت د محدودیتونو او د ژغورنې د بهیر سستوالی به د قربانیانو شمېر زیات کړي.

د حماس یوه ویاند غازي حمد نړیوال بي بي سي ته ویلي چې، دغې ډلې د اسرايیل پر ضد په نوي پراخ برید کې د ایران ملاتړ درلود.

وال سټریټ ژورنال د یکشنبې په ورځ په یوه ځانګړي راپور کې لیکلي چې د تلې په لسمه د لبنان په پلازمینې بیروت کې د یوې غونډې پر مهال د برید لپاره شین څراغ ورکړل شو.

د دغه راپور له مخې، د لبنان په پلازمینه کې د ایران اسلامي جمهوريت په ملاتړ د حماس او حزب الله په ګډون د څلورو ملیشو ډلو او د سپاه پاسداران د افسرانو په شتون کې د دغو بریدونو جزیات په څو غونډو کې وروستي شول.

د حماس او حزب الله د غړو او ایران د یوه چارواکي په وینا، د سپاه پراخ پلان دا دی چې یو څو اړخیز ګواښ رامینځته کړي او اسراییل له ټولو اړخونو په نښه کړي، له شمال څخه د فلسطین د آزادۍ لپاره حزب الله، خلکو جبهه او اسلامي جهاد او حماس د غزې تړانګې له لوري برید وکړي.

یوه اروپايي چارواکي او د سوریې د حکومت یوه سلاکار هم د اسراییل په برید کې د ایران اسلامي جمهوریت لاس لرل تایید کړي دي.

دا په داسې حال کې ده چې، د امریکا د بهرنیو چارو وزیر انټوني بلینکن له سي اين‌این سره په مرکه کې ویلي، واشنګټن داسې شواهد نه دي ترلاسه کړي چې پر اسراییلد حماس د برید تر شا د ایران اسلامي جمهوریت لاس وي.

د حماس یوه چارواکي، محمود میرواي هم، وال سټریټ ژورنال ته د سپاه پاسداران د غړو او وسله والو ډلو ترمنځ د غونډو په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل: «پریکړه د فلسطین او حماس پریکړه ده»

پر اسراییلد حماس وسله والو وروستیو بریدونو په پایله کې چې رسنیو يې تازه شمېرې خپرې کړې دي، د وژل شویو کسانو شمېر ۷۰۰ ته لوړ شوی دی.

په ورته وخت کې د اسراییلو امنیتي کابینې رسماً دغه هېواد له حماس سره په جګړه کې ښکیل اعلان کړ.

له بلې خوا د فلسطین د اسلامي جهاد عمومي منشي زیاد نخاله هم اعلان کړی چې دغه ډله تر دېرشو زیات اسراییلي بندیان لري او یوازې د فلسطیني بندیانو د خلاصون په صورت کې به یې خوشي کړي.

له دې سره، الحدیث عصر د یکشنبې په ماښام د حماس د یوه جګپوړي چارواکي موسی ابو مرزوق په حواله ویلي چې، دا ډله د لوړ پوړو پوځي چارواکو په ګډون له سلو څخه زیات اسراییلي یرغمل لري.

له پرون راهیسې په افغانستان کې په کور دننه د ۳۱۲ میلیونه افغانۍ د مرستې اعلان شوی او لا هم دا لړۍ روانه ده.

له دې سره، د کندهار ولایت مقام رسنیز مرکز هم په اېکس ټولنیزه شبکه کې هرات ولایت ته د لسو روغتیایي ټیمونو د استولو خبر ورکړ.

په کندهار ولایت کې د طالبانو د عامي روغتیا ریاست مشر ملا محمد ادم مسلم وايي، چي د هرات زلزله ځپلو کورنیو سره د روغتیايي مرستو په موخه له کندهاره لس ټیمونه، چي ۳۷ تنه ډاکټران او نرسان پکې شامل دي، د دوو ټنو درملو سره هرات ته روان شوي دي.

د شنبې په ورځ د هرات په زنده جان او شاوخوا سیمو کې د ریښتر په کچه د ۶،۳ درجې زلزلې په پایله کې څه باندې دوه زره کسانو ژوند له لاسه ورکړ او زرګونه نور ټپیان او یا بې کوره شوي شوي دي.

د راپورونو له مخې، په دغه پیښه کې چې دیارلس کلي له منځه تللي، ډیر شمیر وګړي تراوسه تر خاورو لاندې ورک دي.

د یادولو وړ ده چې، تراوسه د ژوندي پاتې شویو کسانو د را ایستلو په برخه کې د طالبانو له لوري د اساسي تخنیکي امکاناتو د نه شتون له امله هیڅ کوم جدي ګام نه دی پورته شوی.

افغانستان انټرنېشنل ته په لېږل شويو انځورونو کې ليدل کېږي چې د «سیاه‌آب» کلی په بشپړه توګه ويجاړ شوی دی.

اخوا، د امریکا د ځمکې پیژندنې ادارې ویلي چې د دې زلزلې مرکز د هرات ولایت د زنده جان ولسوالۍ وه.

پیښو ته د رسیدو په چارو کې د طالبانو د دولت وزارت له خوا د ورکړل شویو شمېرو پر بنسټ، د ټولو وژل شویو او ټپیانو شمېر ۲۰۵۳ تنو ته رسېږي.

دا پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته دویم ځل خونړۍ زلزله ده چې پکې زرکونو کسانو ته مرګژوبله اوړي.

تیرکال د جون میاشتې په ۲۲مه په پکتیکا او خوست ولایتونو کې مرګونې زلزلې وشوې چې د ملګرو ملتونو د روغتیا نړیوال سازمان د مالوماتو له مخې، پدې زلزله کې ۱۰۳۶ کسان مړه شوي او ۲۹۴۹ نور ټپيان شوي ول.

تر دې مخکې د اسراییل د پوځ یوه قوماندان ویلي وو، چې په افغانستان کې پاتې شوې امریکايي وسلې د غزې په تړانګه کې لیدل شوې دي.

میرمن ګرین له امریکایي چارواکو څخه وغوښتل چې "د اسراییل سره په همکارۍ دې د دغو وسلو سیریل شمېره معلومه او تصدیق کړي، چې د حماس له خوا د اسراییل پر وړاندې کارول کیږي".

د امریکا د استازو جرګې دغه غړې د حماس ډلې د وسلو د ځای په اړه پوښتنه کړې: "ایا له افغانستانه تر لاسه شوې دي؟" ایا له اوکراین څخه؟ په ډېر احتمال ښايي دواړه ځوابونه سم وي”.

امریکايي چارواکو تر اوسه په دې اړه خپل نظر نه دی څرګند کړی؛ خو جمهوري غوښتونکو په وار - وار په افغانستان کې د امریکايي وسلو د پاتې کېدو په اړه اندېښنه ښودلې، چې د وسله والو او ترهګرو لاس ته لوېږي.

د خېبر پښتونخوا په ادم خېلو درې کې د امریکايي وسلو د پېر او پلور د ګرم بازار په اړه هم راپورونه خپاره شوي دي.

طالبانو بیا په وار- وار له افغانستان څخه نورو هېوادونو ته د وسلو قاچاق رد کړی دی.

په ورته وخت کې د اسراییل امنیتي کابینې په رسمي ډول اعلان وکړ، چې هېواد یې له حماس سره په جګړه کې دی.

د حماس ډلې او اسراییل تر منځ په نښته کې د حماس له لوري د امریکايي وسلو د استعمال مساله هغه وخت ګرمه شوه، چې د اسراییل یوه قوماندان له حماس ډلې له سرتېرو څخه د پاتې شویو وسلو انځورونه خپاره کړل او ویې ویل، چې دا هغه وسلې دي، چې امریکا په افغانستان کې خپلو متحدینو ته ورکړې وې.

د ایران د بهرنۍ پانګونې د ټولنې رییس حسین سلیمي ویلي، چې د روان کال په لومړۍ نیمايي کې په ایران کې د افغان سوداګرو پانګونه د تېر کال په پرتله زیاته شوې ده.

د نوموړي په خبره، چې د درجه بندۍ له مخې افغان سوداګر لومړی، چین دویم او عراق درېیم ځای لري او د افغانانو پانګونه ورځ تر بلې مخ پر زیاتېدو ده.

د سلیمي په خبره؛ د افغانانو له خوا د ۳۰۰ زره امریکايي ډالرو نیولې تر لس میلیونه پورې مختلفې پانګې اچونې شوې دي او دوی افغان سوداګرو ته ځانګړې اسانتیاوې هم رامنځته کړي.

د طالبانو له بیا واک ته رسېدو را وروسته په وار – وار یو شمېر افغان سوداګرو او د کوچنیو سوداګریزو شرکتونو مالکانو شکایت کړی، چې طالبانو پرې ملا ماتي مالیات وضع کړي او دوی نه شي کولی، چې دغه مالیات ورکړي. خو طالبانو بیا دغه شکایتونه رد کړي دي.

همدا راز تېره اونۍ د طالبانو د سوداګرۍ وزارت د سوداګریزو توکو پر ننداراتونونو بندیز ولګاوه، چې ګڼو سوداګرو او لاسي صنایعو متشبثینو یې پر وړاندې غبرګون وښود او ویې ویل، چې دا ډول پرېکړې د توکو پر بازار موندنې منفي اغېز ښیندي.

تر دا مهاله طالبانو په رسمي کچه له افغانستانه د پانګې د تښتې ارقام نه دي ورکړي، خو له دې وړاندې د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر پر یو شمېر افغان سوداګرو غږ کړی و، چې په افغانستان کې پانګونه وکړي او دوی ژمن دي، چې سوداګرو ته ځانګړې اسانتیاوې رامنځته کړي.