وال سټریټ ژورنال: ایران اسلامي جمهوریت له حماس ډلې سره پر اسرايیل د برید پلان کې مرسته کړې

تر دې مخکې د اسراییل د پوځ یوه قوماندان ویلي وو، چې په افغانستان کې پاتې شوې امریکايي وسلې د غزې په تړانګه کې لیدل شوې دي.

میرمن ګرین له امریکایي چارواکو څخه وغوښتل چې "د اسراییل سره په همکارۍ دې د دغو وسلو سیریل شمېره معلومه او تصدیق کړي، چې د حماس له خوا د اسراییل پر وړاندې کارول کیږي".

د امریکا د استازو جرګې دغه غړې د حماس ډلې د وسلو د ځای په اړه پوښتنه کړې: "ایا له افغانستانه تر لاسه شوې دي؟" ایا له اوکراین څخه؟ په ډېر احتمال ښايي دواړه ځوابونه سم وي”.

امریکايي چارواکو تر اوسه په دې اړه خپل نظر نه دی څرګند کړی؛ خو جمهوري غوښتونکو په وار - وار په افغانستان کې د امریکايي وسلو د پاتې کېدو په اړه اندېښنه ښودلې، چې د وسله والو او ترهګرو لاس ته لوېږي.

د خېبر پښتونخوا په ادم خېلو درې کې د امریکايي وسلو د پېر او پلور د ګرم بازار په اړه هم راپورونه خپاره شوي دي.

طالبانو بیا په وار- وار له افغانستان څخه نورو هېوادونو ته د وسلو قاچاق رد کړی دی.

په ورته وخت کې د اسراییل امنیتي کابینې په رسمي ډول اعلان وکړ، چې هېواد یې له حماس سره په جګړه کې دی.

د حماس ډلې او اسراییل تر منځ په نښته کې د حماس له لوري د امریکايي وسلو د استعمال مساله هغه وخت ګرمه شوه، چې د اسراییل یوه قوماندان له حماس ډلې له سرتېرو څخه د پاتې شویو وسلو انځورونه خپاره کړل او ویې ویل، چې دا هغه وسلې دي، چې امریکا په افغانستان کې خپلو متحدینو ته ورکړې وې.

د ایران د بهرنۍ پانګونې د ټولنې رییس حسین سلیمي ویلي، چې د روان کال په لومړۍ نیمايي کې په ایران کې د افغان سوداګرو پانګونه د تېر کال په پرتله زیاته شوې ده.

د نوموړي په خبره، چې د درجه بندۍ له مخې افغان سوداګر لومړی، چین دویم او عراق درېیم ځای لري او د افغانانو پانګونه ورځ تر بلې مخ پر زیاتېدو ده.

د سلیمي په خبره؛ د افغانانو له خوا د ۳۰۰ زره امریکايي ډالرو نیولې تر لس میلیونه پورې مختلفې پانګې اچونې شوې دي او دوی افغان سوداګرو ته ځانګړې اسانتیاوې هم رامنځته کړي.

د طالبانو له بیا واک ته رسېدو را وروسته په وار – وار یو شمېر افغان سوداګرو او د کوچنیو سوداګریزو شرکتونو مالکانو شکایت کړی، چې طالبانو پرې ملا ماتي مالیات وضع کړي او دوی نه شي کولی، چې دغه مالیات ورکړي. خو طالبانو بیا دغه شکایتونه رد کړي دي.

همدا راز تېره اونۍ د طالبانو د سوداګرۍ وزارت د سوداګریزو توکو پر ننداراتونونو بندیز ولګاوه، چې ګڼو سوداګرو او لاسي صنایعو متشبثینو یې پر وړاندې غبرګون وښود او ویې ویل، چې دا ډول پرېکړې د توکو پر بازار موندنې منفي اغېز ښیندي.

تر دا مهاله طالبانو په رسمي کچه له افغانستانه د پانګې د تښتې ارقام نه دي ورکړي، خو له دې وړاندې د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر پر یو شمېر افغان سوداګرو غږ کړی و، چې په افغانستان کې پانګونه وکړي او دوی ژمن دي، چې سوداګرو ته ځانګړې اسانتیاوې رامنځته کړي.

د جاپان د بهرنیو چارو وزیر یوکو کامیکاوا نن یکشنبه (د تلې ۱۶مه) په یوې اعلامیې کې ویلي دي؛ جاپان چمتو دی چې د نړۍوالو مرستندویه ادارو په مرستې په “چټک ډول” اړینې مرستې چمتو کړي.

یوکو کامیکاوا زیاتوي، چې دا مهال د هرات زلزله ځپلي عاجلې مرستې ته اړتیا لري او دوی د خپلې همکارۍ په اساس کولی شي، چې اغېزمنو سیمو او خلکو ته عاجلې مرستې ور ورسوي.

هغې زیاته کړې: “ جاپان د افغانستان د خلکو تر څنګ ولاړ دی او موږ به په افغانستان کې د بشري وضعیت د ښه کېدا لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکړو”.

نوموړې دغه پېښه بوږنوونکې بللې او په نورو مرسته کوونکو یې هم غږ کړی او یو ځل بیا یې د جاپان پر همکارۍ ټینګار کړی دی.

دا مهال په کور دننه او بهر یو شمېر سوداګرو، مرستندویه بنسټونه او د طالبانو ریاست الوزرا د هرات د زلزله ځپلو سره د مرستو اعلانونه شوې دي.

په ورته وخت کې د ایران مرستندویې ډلې هرات ته رارسېدلي او د ځایي خلکو سره یو ځای د ورکو شویو کسانو په لټه بوختې دي.

تر دا مهاله د هرات د پېښې د مرګ ژوبلې دقیقه شمېره نه ده روښانه شوې، خو د اټکل له مخې د مرګ ژوبلې کچه زرګونو ته رسېدلې ده.

نوموړي دغه څرګندونې وروسته تر هغې وکړې، چې څو ورځې وړاندې افغانستان انټرنشنل داسې ویډیوګانې ترلاسه کړې وې، چې په ایران کې د افغان کډوالو د ځورونې او ناوړه چلند زړه بوږنوونکې صحنې پکې ښودل کېدې.

د دغو ویډیوګانو څخه په یوې کې د رالیږونکي په وینا؛ دوه تنکي ځوان کډوال چې ۱۶ او ۱۷ کلن دي، د تهران یوه طبي مرکز ته وړل شوي، چې په چاقو د وهلو له امله ژور ټپونه لري.

په ویډیو کې دوه تنکي ځوانان بې کمیسه په بستر پراته دي او له ټپونو یې وینې روانې دي.

د همدې روغتيايي مرکز په دهلېز کې يو بل ځوان هم ليدل کېږي، چې د چپې سترګې لاندې یې له وینو ډک زخمونه لیدل کیږي او وايي، چې په چاقو پرې بريد شوی دی.

قمي نن یکشنبه (د تلې ۱۶مه) په یوې خبري غونډې کې وویل، چې ایران له تېرو ۵۰ کلونو را په دې خوا د افغان کډوالو کوربه دی او دا مهال په ایران کې ۶ میلیونه افغان کډوال ژوند کوي، چې ۷۵۰ زره افغان ماشومان پکې په زده کړو بوخت دي.

قمي د هرات د وروستۍ پېښې له زیانمنو سره د ایران له مرستو هم خبر ورکړ او زیاته یې کړه، چې تېره شپه یو شمېر ایراني مرستندویه ډلې د دوغارون له پولې اسلام کلا ته راغلې دي.

هغه وویل، چې له مرستندویه ډلو سره “څارونکي سپي” هم موجود دي، چې د مړو شویو کسانو په پېدا کولو کې به مرسته وکړي.

د نوموړي په خبره چې یادې مرستندویه ډلې له ماسپیښین مهاله د موقتي سرپناه او لومړنیو روغتيايي مرستو په رسولو بوختې دي.

د قمي په خبره، چې دوی هڅه کوي د وروستیو پېښو د قربانیانو لپاره ګرځنده روغتیايي مراکز جوړ کړي او په ورته وخت کې یې د لومړنیو مرستو بکسې هم چمتو کړې دي.

په هرات کې د وروستۍ خونړۍ زلزلې وروسته رویټرز خبري اژانس د طالبانو د طبیعي پېښو پر وړاندې د مبارزې وزارت د ویاند له خولې ویلي، چې په هرات کې د شنبې د ورځې د زلزلې له امله دمړو شویو کسانو شمېر دوه زره او ۵۳ ته رسېدلی دی.

ملا جانان سایق زیاته کړه، چې په دې زلزله کې څه باندې ۹ زره نور کسان ټپیان شوي هم دي.

د دغه طالب چارواکي په وینا؛ په دې زلزله کې شاوخوا ۱۳۲۹ کورونه یا په بشپړه توګه ویجاړ شوي دي.

طالبانو په هرات کې د زلزلې د زیانونو بېلابېلې شمېرې وړاندې کړې دي.

په ورته ورخت کې یو شمېر سوداګرو، د سپورت د ډګر وتلو ستورو او سیاستوالو د هرات د پېښې له قربانیانو سره د خپلې مرستې اعلان کړی دی.

خو حماس څنګه ډله ده؟

حماس یا د اسلامي مقاومت غورځنګ په نوم ډله د فلسطین د انتفاضې یا پاڅون پر مهال پر ۱۹۸۷ کال جوړه شوه.

د ایران حکومت یې ملاتړ کوي او د اخوان المسلمین په څېر ایډیالوژي لري چې په ۱۹۲۰ کلونو کې په مصر کې پیل شوې ده.

حماس د فلسطین د ولسمشر او محمود عباس په مشرۍ له فتح غورځنګ سره تر لنډې کورنۍ جګړې وروسته له ۲۰۰۷ کال راهیسې پر غزه واکمن دی. فتح غورځنګ هم لوېدیځه غاړه کې واکمني لري.

حماس په ۲۰۰۶ کال کې په پارلماني ټاکنو ګټلو پسې پر غزه هم واکمن شو. حماس محمود عباس د حماس پرضد په دسیسه تورن کړ، خو عباس د حماس ولکه کودتا وبلله.

له هغه وروسته د دواړ ترمنځ څه مهال کورنۍ جګړه هم وشوه، چې بیا سره جوړ شول، خو ترې دې پېښې وروته ټاکنې هم نه دي شوې.

له هغه وخت راهیسې حماس له اسراییل سره ګڼې نښتې درلودلې دي؛ په داسې ډول چې حماس له غزې راکټي او توغندیز بریدونه کړي او اسراییل په ځواب کې پر غزه بمبار کړی دی.

حماس د اسراییل هېواد په رسمیت نه پېژني او د فتح یا فلسطین ازادیپال غورځنګ او تل ابیب ترمنځ د ۱۹۹۰ کلونو د اوسلو سولې خبرو هم سخت مخالف دی.

حماس وسلواله څانګه لري چې د عزالدین قسام کنډکونو په نوم یادېږي او وسلوال او ځانمرګي اسراییل ته د بریدونو لپاره لېږي. حماس خپلې دا هڅې د اسراییل د نېواک پرضد مقامات بولي.

د حماس د ۱۹۸۸ کال منشور د اسراییل د له منځه وړلو غوښتنه کوي، خو له دې سره د دې غورځنګ مشرانو کله کله د هودنا په نوم د اوږدمهالي اوربند وړاندیز کړی، خو په دې شرط چې اسراییل به د خپلواک فلسطین د جوړېدو لپاره د ۱۹۶۷ کال جګړه کې له نیولیو فلسطیني سیمو وځي. خو اسراییل دا یو چل بولي.

اسراییل، امریکا، اروپايي ټولنه، کاناډا، مصر او جاپان حماس ته د ترهګرې ډلې په سترګه ګوري.

حماس د ایران، سوریې او د لبنان د حزب الله ډلې په ګډون د هغه ایتلاف برخه دی چې په منځني ختیځ کې د امریکا او اسراییل د پالیسیو سخت مخالفت کوي.

که څه هم د حماس د واک او ځواک مرکز غزه ده، خو فلسطیني سیمو کې ملاتړي لري او مشران یې د قطر په ګډون د منځني ختیځ مختلفو سیمو کې تیت پرک دي.