د څلورو طالب چارواکو پر استوګنځي او مدرسه بدل شوی ارګ

د تاجکستان اسیا پلس خبري اژانس، د پنجشنبې په ورځ راپور کې وویل، دا نوې پوستې د امام علي رحمان په امر، په لخش، شمس الدین شاهین، روشان، اشکاشم، مرغاب او خاروغ ولسوالیو کې جوړې شوې دي.

د تاجکستان ولسمشر په سرحدي سیمه کې د خپل هېواد له ځواکونو سره په لیدنه کې د پولو د امنیت پر ټینګولو ټینګار کړی دی.

د تاجکستان د ستراتیژیکو څېړنو د مرکز مشر خیرالدین عثمانزاده تېر اګسټ کې وویل، له افغانستان سره پوله کې د پوستو شمېر له سلو ډېر شوی دی او ځینې دا پوستې د نړیوالو ادارو په مرسته جوړې شوې دي.

تاجکستان چې د شانګهای همکارۍ سازمان او ټولنیز امنیت تړون غړی دی، بیا بیا یې د منځنۍ اسیا له هېوادونو غوښتي چې افغانستان ته څېرمه «امنیتي کمربند» جوړ کړي.

د تاجکستان چارواکي وايي، وسلوال د افغانستان پولو کې کارند دي او دغه هېواد او منځنۍ اسیا ته د ننوتلو هڅه کوي.

نږدې دوه میاشتې مخکې د تاجکستان د ملي امنیت کمېټې وویل، له افغانستان سره په پوله کې یې د انصارالله ډلې هغه درې «ترهګر» وژلي دي، چې په دغه هېواد کې یې د بریدونو پلان درلود.

پروسږکال د تاجکستان ولسمشر د افغانستان پولو کې د وسلوالو او «ځانمرګو ځواکونو» پر شتون اندېښنه شودلې وه او ویلي یې و په افغانستان کې «د ځانمرګو په ګډون لسګونه زره مجاهدین» روزل کېږي.

۷۳ کلن نواز شریف له ۱۹۹۰ تر ۹۳، بیا له ۱۹۹۷ تر ۹۹ او بیا هم له ۲۰۱۳ تر ۱۷ لومړی وزیر و، خو اول ځل د پوځ ملاتړي ولسمشر، بیا کودتا او دریم وار هم د محکمې له خوا بې واکه شو.

نواز شریف صنعي کورنۍ کې وزېږېد، د پولادو تولید سره یې پیسې پیدا او د اتفاق ګروف په نوم د کورنۍ شرکت یې پراخ کړ.

نوموړی د ۱۹۷۰ کلونو په وروستیو کې سیاست ته لاړ او پر ۱۹۸۱ کال د پنجاب صوبايي مالي وزیر شو.

نواز شریف له جنرالانو سره د نږدې اړیکو په لرلرو مشهور و، دوی یې د پنجاب له حیرانوونکې اقتصادي ودې اغېزمن کړي وو. د پوځي ډیکټاټور ضیاالحق په لاس روزل شوی و. د جنرالانو په ملاتړ پر ۱۹۸۵ کال د پاکستان د ډېر وګړې او پرمختللې صوبې پنجاب سروزیر شو.

پر ۱۹۹۰ کال ټولټاکنو کې اول ځل د پاکستان لومړی وزیر او د دغه هېواد د لومړنۍ وزیر اعظمې بې نظیر بوټو ځای ناستی شو، چې د وخت ولسمشر یې حکومت د بډو او فساد د تورونو له امله ړنګ کړی و.

پر ۱۹۹۳ کال نواز شریف له ولسمشر سره دوښمني پیل کړه او هغه یې هم حکومت د خېلپالنې او فساد په تور ختم کړ.

سترې محکمې د نواز شریف حاکمیت بېرته واکمن کړ، خو ښاغلی شریف او ولسمشر پخلاینه کې پاتې راغلل او دواړو استعفا وکړه.

پر ۱۹۹۷ کال نواز شریف بیا د مسلم لیګ نواز ګوند په مشرۍ ټاکنې وګټلې او دویم ځل لومړی وزیر شو.

د نوموړي په دغه واکمنۍ کې پاکستان د ۱۹۹۸ کال مۍ کې اول ځل اټومي ازموینه وکړه، دا ګام د دغه هېواد سخت سیال هند ته ځواب و چې څو ورځې مخکې یې دوه اټومي ازموینې کړې وې.

د شریف په دغه لومړي وزارت کې هند او پاکستان د ۱۹۹ کال له مۍ تر جولای د لانجمن کشمیر په کارګل کې جګړه وکړه.

نواز شریف د ۱۹۹۹ کال وروستیو کې د پوځ لوی درستیز پروېز مشرف سره ښکېل شو او هغه هم د کودتا له لارې بې واکه کړ. وروسته نواز شریف پر عمر بند محکوم شو، خو د سعودي په منځګړتوب ریاض ته جلاوطن شو. هغه پر ۲۰۰۷ کال پاکستان ته ستون شو.

نواز شریف د ۲۰۱۳ کال ټولټاکنو کې د دغه هېواد د پخواني کرېکټ اتل عمران خان سره په سیالۍ کې برلاسی او دریم وار لومړی وزیر شو.

نواز شریف له هند سره د اړیکو عادي کولو هڅه وکړه، پر ۲۰۱۴ کال یې ور سره سوداګریزې خبرې وکړې. ور پسې کال د هند لومړی وزیر نرېندر مودي د پاکستان لاهور ښار ته لاړ او له ښاغلي شریف سره یې ولیدل.

پر ۲۰۱۷ کال د پاناما اسنادو اړوند د فساد دوسیو په پلټنو پسې د محکمې په حکم سره له واک لرې شو.

د ۲۰۱۸ کال جولای کې د پاکستان فساد ضد محکمې نوموړی د اختلاس له امله پر لس کلن بند محکوم کړ.

د ۲۰۱۸ کال په ډیسمبر کې نواز شریف د فساد اړوند بله دوسیه کې هم مجرم وبلل او پر اوه کاله بند محکوم او وروسته د ټول عمر لپاره له سیاست بې برخې اعلان شو.

هغه دا ټول تورونه رد کړل او ویې ویل چې سیاسي انګېزه لري.

نواز شریف د ۲۰۱۹ کال اکتوبر کې د طبي اسنادو وړاندې کولو له مخې خوشی شو او څو اونۍ وروسته لندن ته وکوچېد او له دغه ځای په سیاست کې ښکېل پاتې شو.

نواز شریف راتلونکې شنبه د اکتوبر پر ۲۱ پاکستان ته ستنېدل او راتلونکو ټاکنو کې د مسلم لیګ په مشرۍ لوبېدل غواړي.

تېره میاشت د ښاغلي شریف او د پاکستان د څو نورو لومړیو وزیرانو اړوند د فساد یوه دوسیه بېرته را ژوندۍ شوه، خو وکیل یې امجد خان خان وايي، چې د اسلام اباد سترې محکمې د هغه د خوندیتوب ضمانت منظور کړی دی.

ده په خپلو ویناوو کې پر ملي وحدت ټینګار کړی دی، د تفاهم او یو بل منلو خبره یې کړې ده او په بامیان کې یې د کریم خلیلي او محمد محقق نومونه واخیستل چې هېواد ته دې راشي.

حقاني په وروستیو اونیو کې له امرباالمعروف ادارې هم غوښتنه وکړه چې له خلکو سره دې نرم چلند وکړي. ده ان د فلسطین د وروستیو خونړیو پېښو په مناسبت نرم دریځ خپل کړ.

سراج الدین حقاني په دغو سفرونو او داسې څرګندونو کې د څه شي په لټه کې دی؟

حقاني په خپله یوه وروستۍ وینا کې ویلي دي چې پر موږ باندې د بلا او بَبَو ګومان کېده او دا ګومان ناسم و.

دوی ته په څه دلیل د بلا په سترګه کتل کېدل؟ د دوی مخینه څه ده؟

د سراج الدین حقاني پلار جلال الدین حقاني د داوود خان د جمهوریت په زمانه کې د پاکستان په حقانیه مدرسه کې درس لوست او لههمدې مدرسې سره د تړاو په سبب ېې ځان ته حقاني تخلص غوره کړ.

ده په همدې وخت کې، چې په پاکستان کې ذوالفقار علي بوټو صدراعظم و او له کابل سره یې روابط ښه نه وو، درس پرېښود او وسله وال مخالفت ته یې لاس واچاوه.

د شوروي عسکرو له یرغل وروسته چې په افغانستان کې جهاد زور واخیست، جلال الدین حقاني د یوه مهم قومندان په توګه راڅرګند شو. ده که څه هم د مولوي محمد یونس خالص د اسلامي حزب په چوکاټ کې فعالیت کاوه، خو تر ډېره بریده مستقل و او اکثره جبهې یې د لویې پکتیا په ساحه کې وو.

د مجاهدینو له بري وروسته جلال الدین حقاني عدلیه وزیر وټاکل شو او چې کله په کابل کې تنظیمي جګړې پیل شوې، دی بې طرفه پاته شو او د منځګړتوب لپاره یې له استاد رباني، استاد مزاري، احمد شاه مسعود، ګلبدین حکمتیار او نورو سره لیدنې وکړې.

کله چې طالبان راپیدا شول، جلال الدین حقاني په ۱۹۹۶کال کې ورسره ملګری شو. هغوی د قبایلو چارو وزارت ورکړ. د یولسم سپتمبر له پېښو وروسته چې د طالبانو حکومت ړنګ شو، حقاني له طالب مشرانو سره پاکستان ته واوښت او له طالبانو سره د عمر تر پایه ملګری پاتې شو.

جلال الدین حقاني چې د عمر په وروستیو کلونو کې ناروغ و، د دوی په ډله کې د ده اړوند کارونه د ده زوی سراج الدین حقاني ته وسپارل شول.

که څه هم د حقاني ګروپ او نورو طالبانو تر منځ د توپیر خبرې کېدلې خو دغه توپیرونه او احتمالا پټ کشمکشونه هغه وخت زیات محسوس شول چې د طالبانو په کړیو کې د ملا منصور د ځای ناستۍ غونډې روانې وې.

داسې ښکارېده چې حقانیان غواړي هم طالبان واوسي او هم په طالبانو کې خپل مستقل هویت ولري او د مشرتابه په فیصلو کې یې پوره برخه وي.

حقانیان چې د نړۍ په مطبوعاتو کې د حقاني شبکې په نوم مشهور شوي، نسبت نورو طالبانو ته په شمېر کم خو منظم دي. په جګړو او په ډېرو پېچلو حملو او ځانمرګو بریدونو کې د دوی برخه زیاته وه.

نورو طالبانو پر پټو مرستو سربېره چې ورسره کېدلې، د پیسو د پیدا کولو لپاره د هیروینو په قاچاق زیاته تکیه کوله خو حقانیانو د هیروینو پر قاچاق سربېره د کانونو استخراج او نورو مختلفو ذریعو ته هم توجه وکړه او شتمن شول.

له بلې خوا حقانیانو، په تېره بیا له ۲۰۰۷ کال څخه وروسته د نورې نړۍ له ترهګرو ډلو سره چې په افغانستان کې یې فعالیت کول غوښتل، رابطه ټینګه کړه.

په دغو خارجي ډلو کې د چین، چیچن، تاجکستان، اوزبکستان، کشمیر او نورو سیمو جګړه مار شامل وو. له دغو ډلو سره د رابطې په نتیجه کې حقاني شبکه د نړۍ په کچه لا زیاته منزوي شوه خو د شبکې د منځ نظم یې ورسره لا پیاوړی شو.

حقاني شبکه که څه هم له نورې نړۍ لرې شوه خو له پاکستان سره په نژدې اړیکو کې یې خلل رانغی. پاکستان د کندهار د طالبانو مهم مشر ملا برادر په زندان کې ساتلی و، خو حقانیان یې نازول او حمایه کول.

داسې ښکاري چې د نورې نړۍ په څېر-البته پرته له پاکستان څخه- ایران هم پر حقاني شبکې بدګومانه وو، ځکه ایران په طالب قومندانانو کې د ابراهیم صدر او قیوم ذاکر ډېر ملاتړ کړی دی او دا دواړه قومندانان له حقانیانو سره په پټ کشمکش کې پاتې شوي دي.

د جمهوریت تر نسکورېدو میاشت دوه مخکې امریکا په یوه رپورټ کې حقاني شبکه له طالبانو سره د ارتباط اصلي ذریعه وښودله او د طالبانو تر واکمنېدو لږ وروسته د القاعدې مشر ایمن الظواهري په کابل کې د خلیفه سراج الدین حقاني د یوه مشاور په کور کې ووژل شو.

کله چې سراج الدین حقاني د طالبانو داخله وزیر شو، تر یوې مودې به یې د داسې عکسونو له اخیستلو ډډه کوله چې مخ یې پکې پوره ښکاره شي. ظاهرا له ده سره وېره وه چې امریکا به حمله ورباندې وکړي.

د طالبانو د حکومت په لومړیو میاشتو کې سراج الدین حقاني د ځانمرګو تعریفونه هم زیات کول او ګواکې داسې یې ښودل چې که په دوی حمله وشي نو دوی به یو ځل بیا پر ځانمرګو تکیه وکړي. خو د وخت په تېرېدو سره د سراج الدین حقاني وېره کمه شوه. ایا الظواهري یې امریکا ته په ګوتو ورکړ او په دې ډول یې خپل مشکلات کم کړل؟ ایا له داعش سره په مقابله کې هڅې یې د داعش نړیوالو مخالفانو ته د منلو وړ دي؟ اټکلونه اسان دي خو هغه څه چې ښکاره دي دا دي چې د دې شبکې مشران د بهرنیو په مقابل کې نرم غږېږي او دغسې دریځ یې له پخواني دریځ سره ښکاره توپیر لري.

حقانیان که څه هم د جمهوریت له نسکورېدو وروسته له نورو هېوادونو سره د خصومت له حالته راوتلي ښکاري خو برعکس، له پاکستان سره یې احتمالا فاصله زیاته شوې ده، ځکه پاکستاني طالبانو له دې شبکې سره نژدې اړیکې لرلې او دوی تر اوسه نه دي توانېدلي چې پاکستاني طالبان په پاکستان کې له حملو راوګرځوي.

حقاني شبکه لکه څنګه چې په خارجکې د خپل تصویر بهترولو ته اړتیا ویني، دغسې په داخل کې هم د ځان په اړه د یو نوي تصویر د وړاندې کولو هڅه کوي. دې شبکې چې په ځانمرګو برېدونو کې زیاته برخه لرله، په عام ولس کې تر نورو طالبانو زیاته بوږنوونکې معرفي شوې ده.

د دې شبکې مشران د دغه تصویر د بدلولو لپاره کابل ته د راتلو له پیله په هڅه کې دي. د جمهوریت د نسکورېدو په لومړیو ورځو کې چې لا د طالبانو کابینه نه وه معرفي شوې ، خلیل الرحمن حقاني د جمهوریت د وخت د پاتې مشرانو لیدو ته ورغی او د روغې جوړې نیت یې څرګند کړ.

اوس چې د دې شبکې مشر سراج الدین حقاني ځان یو څه ډېر خوندي احساسوي، نو په ولایتونو ګرځي او غواړي خلکو ته ځان د تفاهم او تعامل سړی معرفي کړي.

حقانیان شاید په دې پوهېږي چې د افغانستان نور لوري به بالاخره یوه ورځ په مستقیم یا غیرمستقیم ډول د هیواد د قدرت صحنې ته راستنېږي نو د دې شبکې په ګټه دا ده چې تر نورو طالبانو مخکې د تعامل او تفاهم اواز اوچت کړي او په دې ډول خپل دریځ پیاوړی وساتي.

یادونه: دا لیکنه د لیکوال خپل نظر دی او د افغانستان انټرنشنل پښتو سیاست نه منعکسوي.

او همدارنګه ۲۴۶ کورنۍ چې ۱۵۱۷ تنه کیږي، د سپین بولدک له لارې افغانستان ته را ستانه شوې دي.

د یاد وزارت د معلوماتو له مخې ډیری دغه کډوال د پاکستان حکومت له لوري په اجباري ډول ایستل شوي.

د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت وايي، یو شمېر کدوال یې د ملګرو ملتونو د کډوالۍ دفتر ته د مرستو ترلاسه کولو په موخه ور پيژندلي دي.

په پېښور کې د طالبانو د کونسلګرۍ د معلوماتو له مخې د روان کال د سپټمبر ۱۷ مې نیټې څخه د اکټوبر تر ۱۷ نیټې ټول ټال ۷۱۶۲ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۴۰۹۱۰ تنو ته رسیږي له پاکستانه افغانستان ته ستنې شوې دي.

د معلوماتو له مخې ډیری افغان کدوال د خیبر پښتونخوا او پاکستان د پنجاب ایالت څخه افغانستان ته ستنیږي او ډیری دغه کورنۍ په پاکستان کې د اوسېدو قانوني اسناد نه لري.

خو یو شمیر افغان کدوال بیا وايي، چې په پاکستان کې د اوسېدو قانوني اسنادو په لرلو سره بیا هم د پاکستان حکومت له لورې نیول کیږي او زندانونو ته استول کیږي.

هغه ویلي:« په افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، په تېرو وروستیو کلونو کې د افعانستان د خلکو او په ځانګړې توګه د ښځو، لږکیو او هغه کسانو چې ډیموکراټیک ارزښتونو ته کار کوي د دوی د حقونو او ازادۍ ساتنه په جدي ډول تر پوښتنې لاندې ده.»

هغه زیاته کړې:« زموږ جدي اندېښنه په افغانستان کې د ښځو او نجونو د بنسټیزو حقونو او ازادۍ په اړه ده. له ښځو سره توپیري چلند د تېرو دوو لسېزو لاسته راوړنې له منځه وړي.»

نوموړي په افغانستان کې د لږکیو پر وضعیت، د ښځو د ازادۍ او حقونو، د طالب مخالفینو ربړونې، د بیان ازادۍ، پر رسنیو محدودیتونه او خپل سرو نیونو په اړه هم اندېښنه څرګنده کړې او د ملګرو ملتونو د ځانګړي راپور ورکوونکي د کار له دوامه یې هرکلی کړی.

ښاغلي فایق د هرات له زلزله ځپلو سره د خواخوږۍ په څرګندولو سره ویلي، چې وروستیو زلزلو نه یوازې دا چې ۲۴۰۰ کسان وژلي؛ بلکې له سلو ډېرو کلیو ته یې پراخه مالي زیانونه هم اړولي دي، چې په کې د خلکو کورونه په بشپړ ډول ویجاړ شوي او اوس‌مهال په کې زرګونه کسان له سرپناه، د څښاک اوبو او روغتیایي خدمتونو پرته شپې سبا کوي.

نوموړي ویلي، د ژمي په رارسېدو سره د ښځو او ماشومانو بد وضعیت د لاخرابېدو په حال کې دی.

ښاغلي فایق زیاته کړه،« دغه وضعیت ته په کتو د ملګرو ملتونو له سازمانه، د نړۍوالې ټولنې او د ملاتړو هېوادونو غوښتنه کوم، چې ستاسو بېړنیو مرستو ته ډېره اړتیا لرو او له هغو بنسټونو چې تراوسه یې له زلزله ځپلو سره مرستې کړې دي مننه کوم.»

نصیراحمد فایق د هرات د زلزلې پېښو ترڅنګ په دغې غونډه کې په فلسطین کې وروستي بریدونه، په ځانګړې توګه په الاهلي روغتون برید وغانده او د فلسطیني قربانیانو له کورنیو سره یې خپل یووالی او خواخوږي څرګنده کړه.