ملګري ملتونه: د غزې هېڅ ځای امن نه دی

پر دغه ښار د چټک غبرګون ځواکونو ولکه د سوډان په شپږ میاشتنۍ جګړه کې مهم ټکی بلل کېږي او په داسې حال ده چې دواړه خواوې د سعودي په منځګړتوب جده کې خبرې پیلول غواړي.

که څه هم د سوډان پوځ په دې هکله له رویټرز سره له خبرو ډډه کړې؛ خو د چټک غبرګون ځواکونه نن په یوه اعلامیه کې وايي، په دغه ښار کې یې د پوځ اصلي مرکزونه نیولي او ټول تجهیزات یې ولکه کړي دي.

دا ځواکونه پلازمېنه خرطوه کې هم ډېرې سیمې په خپل واک کې لري؛ خو پوځ خپل مهم مرکزونه دلته هم په خپل کنټرول کې ساتلي دي.

د سوډان د پوځ او چټک غبرګون ځواکونو په جګړه کې تر ټولو ډېر پلازمېنه خرتوم او ور پسې لوېدیز ډارفور زیانمن شوی دی او له امله یې شپږ لکه اویا زره اوسېدونکي بې ځایه شوي دي.

د نوموړي په خبره، پاکستان له دغې نېټې وروسته هم د ټولو بې قانونه کډوالو د اېستلو هوډ لري.

هغه وویل: «ټول بې قانونه کډوال پېژندلي شي، حکومت یې پوره مالومات لري، زه بیا له دې کډوالو غواړم چې تر ټاکلې نېټې باید دوی ووځي.»

د هغه په خبره، د هغو کسانو پرضد به هم ګام اخیستل کېږي چې تر دې نېټې وروسته د بې قانونه کډوالو پټولو کې لاس ولري.

پاکستان د روانې میاشتې په لومړیو کې د بې قانونه کډوالو په هکله دا پرېکړه وکړه.

تر دې فیصلې مخکې پاکستاني چارواکو افغان کډوال په جرمونو، قاچاق او د حکومت او پوځ ضد بریدونه کې ښکېل وبلل.

دوی دا هم وویل چې په سږنیو ۲۴ ځانمرګو بریدونو کې ۱۴ افغانانو کړي دي.

طالبان د پاکستاني چارواکو دا ادعاوې ردوي او د نړیوالو ادارو په څېر دا ډله هم له اسلام اباد غواړي چې د کډوالو په هکله وروستۍ پرېکړه بدله کړي.

پاکستان وايي، په دغه هېواد کې ۴.۴ میلیونه افغان کډوال دي، چې پکې ۱.۷ میلیونه یې بې اسنادو دي.

که څه هم پاکستاني چارواکي وایي، وروستۍ پرېکړه یې د بې اسنادو کډوالو په هکله ده، خو بیا - بیا قانوني کډوال هم له امنیتي ځواکونو شکایت کوي چې نیسي یې او زندان ته یې بیایي.

په دغو هېوادونو کې برازیل، البانیا، اېکوادور، فرانسه، امریکا، ګابون، جاپان، مالتا، سويس، متحده عربي امارات او انګلستان شامل دي.

د دغو هېوادونو استازو په یوه ګډه اعلامیه کې لیکلي چې "له بشري حقونو څخه ښکاره سرغړونه او سیستماتیک تبعیض" او د ښځو پر وړاندې د طالبانو کړنې د جنسیت پر بنسټ د ځورونې بېلګې کېدی شي.

دغو دولسو هېوادونو د چهارشنبې په ورځ (د لړم درېیمه) د ښځو، سولې او امنيت په اړه د امنیت شورا په اعلامیه کې ویل شوي: «موږ له افغانستان سره د خپلو هغو ژمنو د عملي کېدو یادونه کوو، چې د هغو سندونو د احکامو یې افغانستان غړی هېواد دی".

دغو هېوادونو ټینګار وکړ، چې د تصمیم نیونې په ټولو بهیرونو کې د ښځو د بشپړ ګډون لپاره د شرایطو برابرول به د نړۍوالې سولې او امنیت له پراختیا سره مرسته وکړي.

دغې ډلې ویلي: "لکه څنګه چې د عمومي منشي راپور ټینګار کوي، موږ باید هر وخت د ټولو ښځو او نجونو د حقونو د ساتنې او درناوي د مطلق اړتیا او د ښځو پر وړاندې د سیاسي تشدد پر وړاندې روښانه واوسو".

د ملګرو ملتونو او اسلامي هېوادونو له پرله پسې غندنې سره- سره طالبان د ښځو په اړه له خپل دریځه نه دي وتلي.

د بشري حقونو د سازمانونو په وینا؛ طالبانو ښځې له ټولنیز فعالیت څخه بې برخې کړي. د افغانستان د واک تر لاسه کولو راهیسې طالبانو تر ۵۰ زیات فرمانونه صادر کړي او د ښځو پر وړاندې یې پراخ بندیزونه لګولي دي.

طالبانو د ښځو ډېر اساسي حقونه لکه؛ ښوونه او روزنه، کار، سفر، سپورت او په پارکونو کې تفریح ​​کول منع کړي دي او په دې برخه کې د خپل موقف د توجیه کولو لپاره یې شرعي اصول او داخلي مسایل د دلایلو په توګه وړاندې کړي دي.

د بشري حقونو بنسټونه د تعلیم، کار او سفر د منع کولو پالیسي د جنسیت د توپیر د روښانه مثال په توګه بیانوي.

د اکسیوس خبري اژانس د خبر له مخې؛ د دوشنبې په ورځ (د لړم په۳ مه) د امریکا د یهودانو د ټولنې د مشرانو یوې ډلې د دغه هېواد د بهرنیو چارو له وزیر سره وکتل او ښاغلي بلینکن دغه موضوع هلته مطرح کړه.

اکسیوس دا موضوع د هغو درېیو کسانو له قوله لیکلې، چې په دې غونډه کې یې برخه اخیستې وه.

دوی وویل، چې انټوني بلېنکن وویل د اکټوبر په دیارلسمه کله چې په دوحه کې و، د قطر له دولت څخه یې وغوښتل چې د حماس پر وړاندې دې خپل عامه دریځ بدل کړي.

تر دې مخکې د اسراییل د مخابراتو وزیر الجزیره په دې تورنه کړې وه، چې د حماس په ملاتړ کې یې احساسات پارولي او د غزې له تړانګې څخه د احتمالي بریدونو په وړاندې یې اسراییلي پوځیان ګواښلي دي.

دغه اسراییلي چارواکي ویلي وو، چې د الجزیرې شبکې د سیمه ییز دفتر د تړلو لپاره به کابینې ته وړاندیز وکړي.

د الجزیرې رسنۍ د قطر د حکومت په مالي ملاتړ فعالیت کوي. دغه رسنۍ د حماس او اسراییل ترمنځ جګړه په ځانګړي توګه تر پوښښ لاندې نیسي.

په هغه راپور کې چې د دغو دواړو څېړنیزو مرکزونو له خوا خپور شوی ویل شوي، چې پر افغانستان د طالبانو د بیا واکمنۍ را په دېخوا دغې ډلې له ښځو سره ناوړه چلند کړی او د ښځو وضعیت په ډېرې چټکۍ سره خراب شوی دی.

د جورج ټاون انسټیټیوټ او د اوسلو د سولې څېړنیز انسټیټیوټ په خپل دغه څېړنیز راپور کې ویلي، چې د ۲۰۲۱ کال له اګسټ میاشت راهیسې په افغانستان کې مېرمنې دندې نه لري او په بېلابېلو بڼو له ټولنیز ژونده محرومې شوې دي.

د دغه راپور له مخې؛ افغانستان د مېرمنو او نجونو لپاره “زندان” ګڼل شوی او ویلي یې دي، چې طالبانو د بیا واک ته له رسېدو وروسته تر ټولو ناوړه چلند له مېرمنو سره کړی دی.

په ورته وخت کې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړی راپور ورکوونکی ریچارډ بېنېټ وايي، د طالبانو له خوا د سختو کړنو او تګلارو سره بد اقتصادي او بشري وضعیت، وروستۍ مرګونې زلزلې او د کډوالو د جبري ستنېدو او د بې ثباتۍ د مخنیوي لپاره په افغانستان کې بېړنیو اقداماتو ته اړتیا ده.

نوموړي دا خبرې د سې شنبې په ورځ «د لړم په دویمه» د ملګرو ملتونو عمومي غونډې ته د خپل وروستي راپور د وړاندې کولو پر مهال وکړې او زیاته یې کړه، چې نړۍواله ټولنه باید له افغانانو سره خپلو بشري مرستو ته دوام ورکړي.

له دې وړاندې یوناما په خپل راپور کې ویلي وو، چې لا هم په افغانستان کې ښځې د کار حق نه لري، په راپور کې راغلي د جولايي په ۱۹ نېټه د سنګارتونونو شاوخوا ۲۵څښتنان او د هغوي کارمندان په کابل کې د یوه سوله ییز لاريون په موخه سره راغونډ شوي وو، چې د طالبانو له خوا د اوبو په پاشلو او اخطاري هوایي ډزو په کارولو په زور سره تیت کړی شول. څلور ښځینه لاریونوالې ونیول شوې.

یوناما په خپل راپور کې د ښځو تګ راتګ او زده کړو محدودیتونه هم یاد کړي او زیاته کړې یې ده، چې د افغانستان ښځې لا هم محدودې او له ټولنیز ژونده بې برخې دي.