د کاکړ ورستیو څرګندونو ته د مجاهد غبرګون: موږ په پاکستان کې د امن د ټينګولو مسوولیت نه لرو

دغه طالب چارواکي د طلوع ټلوېزيون په یوه ګردي مېز کې زياته کړه، چې پاکستاني چارواکو په وار - وار او په ښکاره توګه له طالب مشرانو څخه په رسمي غونډو کې د «قوش تپې د کانال» د بندولو غوښتنه کړې ده.

ښاغلي حماد د کوم پاکستاني چارواکي نوم وانه خیست؛ خو زیاته یې کړه کله چې له دوی څخه پوښتنه وشوه چې ولې دا کانال بند کړو، دغو چارواکو وویل: «دا کانال زموږ په تاوان دی».

ښاغلي حماد زیاته کړه، چې د دې غوښتنې لامل دا دی چې له دې کانال سره به افغانستان په ځان بسیاینې ته ورسیږي او پاکستان فکر کوي، چې وروسته له هغه به افغانستان پاکستان ته اړتیا ونه لري.

دغه طالب چارواکي استدلال وکړ، چې په پاکستان کې اصلي واک د پوځ په لاس کې دی او د هېواد د سیاست لویه برخه یې په دې فکر ولاړه ده چې «د افغانستان په ویجاړولو کې د پاکستان ګټه ده».

د طالبانو د نشراتو د څارنې د څانګې مشر دا ادعا په داسې حال کې کړې، چې پاکستان تل د دغې ډلې په ملاتړ تورن شوی دی.

ښاغلي حماد د پاکستان ملکي حکومت "بې وزله" او د هغه حیثیت "سمبوليک" وباله او ادعا يې وکړه، چې د پاکستان پوځ په تېرو ٥٠-٦٠ کلونو کې "د افغانستان زيان خپله ګټه ګڼلې ده". هغه څه چې د افغانستان پر وړاندې یې د پاکستان په سیاست کې تر ټولو خطرناک ټکی وګاڼه.

په وروستیو دوو کلونو کې طالبانو د ډېرو پیسو په لګولو سره د قوش تپې کانال د پروژې پلي کولو ته تمرکز کړی. دغه کانال د امو سیند د اوبو یوه برخه د بلخ، جوزجان او فاریاب ولایتونو شمال ته غځوي.

ويل کيږي، چې دغه کانال به څه له پاسه ٥٥٠ زره هکتاره ځمکې خړوبوي.

منتقدین په دې باور دي، چې طالبانو د دې کانال چارې د خپلو خلکو د ځای پرځای کیدو او ستراتیژیکو موخو د ترسره کولو لپاره پر لار اچولې دي.

کرن ډېکر د چارشنبې په ورځ دې برید ته په اشارې پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې افغانستان له ننګونو سره مخ دی؛ خو «ترهګرو» ته باید اجازه ور نه کړل شي چې له دې ننګونو کار واخلي.

د هغې په خبره؛ افغانان د خوندیتوب احساسولو او عدالت واکمنېدو مستحق دی.

نوموړې پر خپلې اېکس پاڼې د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو د ځانګړي راپورټر ریچارډ بېنېټ له یادولو سره د دې پېښې د ځوابولو غوښتنه کړې ده.

ریچارډ بېنېټ هم پر اېکس د دې برید له غندلو سره د دې پېښې د عاملانو د پېژندلو او عدالت پلي کولو خواست کړی دی.

هغه ویلي؛ په یوه میاشت کې دا درېیم برید دی چې پکې په دشت برچي کې هزاره افغانان په نښه کېږي.

پخواني افغان ولسمشر حامد کرزي هم پرونۍ چاودنه غندلې ده.

لا هم د دې چاودنې ډول مالوم نه دی، چې د سپرلۍ موټر پکې په نښه شوی.

نوموړي زیاته کړه: «په بله معنا به موږ پر ګاونډیانو هم زړه بد دی، کاش داسې کمزوري اخلاق یې نه وی کړي، ورته مناسب نه و».

ښاغلي حقاني له افغان کډوالو سره د پاکستان وروستی چلن د اسلامي او بشري قوانیو خلاف وباله او زیاته یې کړه چې تمه یې دا وه، چې په عزت سره افغان کډوال ستانه کړي؛ خو داسې ونه شول.

حقاني زیاته کړه: «د دوی دا کمزورې پرېکړه چې د افغانانو په رالېږلو کې یې وکړه، د دوی لپاره مناسب نه وه، د اسلامي اصولو او دنیاوي اصولو د ټولو نورمونو خلاف وه».

نوموړي په خپلو خبرو کې دا هم وویل، چې افغانان به له لوږې تندې سره مخ وي؛ خو د عزت شمله یې لوړه ده.

پاکستان د تېر اکټوبر په لومړیو کې بې اسناده کډوالو ته د یوې میاشتې لپاره د وتلو وخت ورکړی و؛ خو له هغه راهیسې په دغه هېواد کې د اسنادو لرونکو کډوالو نیول او ځورول هم زیات شوي دي.

په دغه موده کې تر دوو لکو ډېر کډوال له پاکستان ستانه شوي او دا لړۍ لا هم روانه ده.

د کابینې د نوې پرېکړې له مخې، هغه افغان کډوال چې راجسټر دي او کارتونو وخت یې ختم و د ۲۰۲۳ کال د ډیسمبر تر ۳۱ ورته د کارتونو وخت غځول شوی دی.

ویل کېږي د دې کډوالو د کارتونو موده د سږني جون پر ۳۱ پای ته رسېدلې وه.

پاکستاني چارواکي وايي، په دغه هېواد کې د راجسټر کډوالو شمېر یو میلیون او دریو لکو ته رسېږي.

دې کډوالو ته دا له دوو میاشتو کمه موده په داسې مهال ور کول کېږي چې تېر اکتوبر کې د بې اسناده کډوالو د اېستلو سره سم په پاکستان کې د اسنادو کډوال هم نیول کېږي.

اروپایي ټولنې د سې شنبې په ورځ (د نومبر ۷مه) په یوې خبرپاڼه کې لیکلي؛ په داسې حال کې چې په افغانستان کې بشرپاله وضعیت د جدي اندېښنې وړ دی، اروپایي اتحادیې د بشري مرستو په برخه کې په هېواد کې دننه زیانمنو وګړو او همداراز په ګاونډ هېواد پاکستان کې د کډوالو اړتیاو ته د رسېدو لپاره ۶۱ میلیونه یورو ځانګړې کړې دي.

دغه اتحادیه وایي، چې له دغو ۶۱ میلیونه یورو څخه ۶۰ میلیونه یورو یې په افغانستان کې فعاله بشرپاله نهادونو لپاره او یو میلیون یورور یې په پاکستان کې افغان کډوالو ته ځانګړې کړې دي.

په داسې حال کې چې په افغانستان کې نېږدې نیمایي نفوس په جدي توګه د خوړو خوندیتوب نه لري، دغه مرستې به د خوړو د ناورین د حل په برخه کې مرسته وکړي.

همداراز؛ دغه بشري مرستې به د زیانمنو وګړو نورې اړتیاوې لکه سرپناه، ساتنې، روغتیایي پاملرنې، تغذیه او اوبه پوره کړي. په ځانګړې توګه د هغو خلکو لپاره چې د اکټوبر په میاشت کې د هېواد په لویدیځ کې د زلزلې له امله اغېزمن شوي.

د دغې مرستې یوه برخه به افغانستان ته د افغان راستنیدونکو کډوالو سره مرسته وکړي.

دا نوې مرسته د هغو ۹۴ میلیون یورو بشري مرستو سربیره ده، چې سږ کال د افغانستان لپاره ځانګړې وه.

په افغانستان کې د اروپایي اتحادیې بشري مرستې یوازې د بشرپاله شریکانو له لارې ترسره کیږي.

اروپایي اتحادیه وایي، چې افغانستان د نړۍ یو له هېوادونو څخه دی چې له ستر بشري ناورین سره مخ دی او سږ کال څه باندې ۲۹ میلیونه خلک بشري مرستو ته اړتیا لري.

اروپایي اتحادیه زیاتوي، چې په افغانستان کې له ۹۰ سلنه ډېر نفوس د فقر تر کرښې لاندې ژوند کوي او شاوخوا ۱۷ میلیونه خلک په جدي توګه د خوړو نا خوندیتوب سره مخ دي.