اسلام کلا کې ډاکتران وايي، د طالبانو ښاروالي د ناروغانو پر سر مالیه غواړي

د طالبانو کډوالو او را ستنېدونکو چارو وزارت دغه کډوال د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ ته د مرستو ترلاسه کولو په موخه ور پیژندلي خو دا یې نه دي ویلي چې له دغې مرستې وروسته له ګاونډیو هیوادونو څخه د راستنو شویو کډوالو سره نورې مرستې هم کوي که نه.

همدارنګه د کډوالو او را ستېدونکو چارو وزارت وايي، د روانې اونۍ د شنبې او یک شنبې په ورځو ۶۸۵ افغان کډوال په جبري توګه له پاکستانه را اېستل شوي او د ننګرهار ولایت د تورخم له لارې هیواد ته را ستانه شوي.

طالبان وايي، هغه کډوال چې له پاکستان او ایران هیوادونو څخه را ستنیږي د هیواد په بېلابېلو ولایتونو کې یې د اوسیدو لپاره ورته موقت پنډغالي جوړ کړي او هیواد ته راستانه شویو کډوالو ته په یادو پنډغالو کې د بهرنیو هیوادونو په مرسته د اوسیدو، خوړو، روغتیا او نور خدمتونه وړاندې کوي.

د پاکستان لنډمهالی حکومت وايي، پلان لري چې د ۲۰۲۴ کال د لومړۍ میاشتې تر وروستۍ نیټې له پاکستانه تر یو میلیون ډیر هغه افغان کډوال له یاد هیواده وباسې چې په دغه هیواد کې د اوسیدو قانوني اسناد نه لري.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې د یکشنبې په ورځ (د لیندۍ ۱۹مه) د بشري حقونو د نړیوالې ورځې په مناسبت په اېکس ټولنیزه پانه لیکلي، چې افغان ښځې لا هم خپلې مبارزې او لاریونونو ته دوام ورکوي، ټولنه پیاوړې کوي او په دې لار کې درنه بیه پرې ورکوي.

دغه دفتر د افغان ښځو مبارزې ته د پاملرنې غوښتنه کړې او ویلي یې دي چې د دوی له مقاومت څخه باید «نن، سبا او تل» ملاتړ وشي.

د ډسمبر لسمه (د لیندۍ ۱۹مه) د یونېسکو له خوا د «بشري حقونو نړیواله ورځ»ن ومول شوې ده.

د بشري حقونو نړیواله اعلامیه ۶۵ کاله وړاندې په همدې ورځ په پاریس کې تصویب شوه.

نوموړي د پاکستان پوځ ته په اشارې سره وويل: «که دا اغزن تار له منځه لرې شي او دا وطن یو شي بیا نو ته راته تم شه، بیا یې زه درته ښییمه، بیا درته هغه پیاله چې په کابل کې دې پکې چای څښلو در په یادم او داسې کړنې به درسره وکړم چې هغه د کابل پیاله به دې هیره شي.»

د پې ټې ایم مشر منظور پښتین څلور ورځې وړاندې د چمن په پرلت کې تر وینا کولو وروسته، د تربت په لوري روان و. چې د چمن د ځایي پولیسو له لوري ونیول شو.

نوموړي غوښتل په تربت کې د بلوڅانو د کورنیو په هغه لاریون کې ګډون وکړي چې خپلوان یې د پاکستان د پوځ له لوري تري تم شوي دي.

علي وزیر وايي د ژوب په جلسې کې يې د پاکستان پر حکومت د دوی د غورځنګ د مهمو غړو د نیولو په غبرکون کې سختې نیوکې وکړې.

نوموړی وايي: «پاکستان له پښتنو سره ظلم کوي، زموږ د غورځنګ مهم غړي اوس هم د پاکستان په زندانونو کې پراته دي خو پاکستان زموږ د حق غوښتنې غږ په دې فشارونو سره نه شي چوپ کولی. د پاکستان حکومت زموږ د حق غوښتلو ژبه غوڅوي خو زموږ ژبې د خپلو حقونو د غوښتلو لپاره نورې هم قوي کیږي.»

د پاکستان حکومت له لوري د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین د نیولو په غبرګون کې د پاکستان په شمول په اروپايي هیوادونو او امریکا کې هم لاریونونه روان دي.

خو د اسلام اباد د ترهګرۍ ضد محکمې د پرېکړې له مخې چې منظور پښتین يې د اوو ورځو لپاره زندان ته اچولی دی.

نوموړي د یکشنبې په ورځ (د لیندۍ ۱۹مه) د دې کتنې یو انځور خپور کړی او ویلي یې دي چې ښاغلي پوتزل له یوه پلاوي سره دوحې ته سفر کړی دی.

دغه طالب چارواکي د دې خبرو د جزیاتو په اړه معلومات ور نه کړل.

سهیل شاهین چې په ملګرو ملتونو کې د افغانستان څوکۍ ته د طالبانو نوماند دی، مخکې یې ویلي و چې هڅه به وکړي، چې دوی په رسمیت وپیژندل شي.

هغه دا هم وويل چې د بېلابېلو هېوادونو له استازو سره يې ليدنې کړې او طالبان هڅه کوي چې له نړيوالې ټولنې سره اړيکې ښې کړي.

اخوا، نړیوالې ټولنې بیا په وار وار له طالبانو غوښتي چې یو ټولګډونه حکومت جوړ کړي او پر ښځو او نجونو بندیزونه لرې کړي.

دغه راپور چې د دوشنبې په ورځ د (لیندۍ په ۲۰مه) خپور شوی پکې راغلي چې، په ایران کې ډیرې افغانې کډوالې ښځې اړې دي چې د خښتو په بټیو، غالۍ اوبدلو او نورو برخو کې په لږ معاش کار وکړي.

یادې ورځپاڼې د هغې افغانې ښځې ژوند انځور کړی چې له شلو کلونو راهیسې په ایران کې ژوند کوي او یوه ورځ هم د خپل کار دوام ته هیله منه نه ده، په داسې حال کې چې د کورنۍ سمبالښت هم ور له غاړې دی.

یاده میرمن له هم‌میهن ورځپاڼې سره په خبرو کې وایي چې: «په ایران کې افغانو ښځو ته د کار کولو اجازه نه ورکول کیږي، کار مې د غالیو له اوبدلو پیل کړ ان د ناروغانو د سرپرستۍ تر کچې پورې، خو کله چې د کار کولو کارټ غواړم نو ما ته وایي چې هیڅکله د یوه ایراني ځای تاته نه شو درکولی.»

دغې رسنۍ د نارسمي شمېرو په حواله لیکلي چې په ایران کې له څلورو تر پنځو میلیونو پورې کډوال چې ۹۰ سلنه یې افغانان دي، ژوند کوي چې ۴۱ سلنه یې ښځې دي.

د دغه راپور له مخې، په افغانستان کې د طالبانو له واکمنۍ سره، ایران ته د ښځو د تګ بهیر زیات شوی، ځکه چې د طالبانو د پالیسیو له مخې هغوی له زده‌کړو او کار څخه بې برخې شوې دي.

هم‌میهن ورځپاڼې همداراز لیکلي، که څه هم دغه ښځې د کار د وضعیت ښه کېدو په هیله ایران ته کډه کوي، خو د دوی جنسیت د دې لامل کېږي، چې له استثمار پرته بل څه ترلاسه نه کړي.

د دې ورځپاڼې په لیکنه کې دې ته هم اشاره شوې ده چې په ایران کې داسې کوم قانون نشته چې له مخې یې افغانې ښځې له رسمي کار څخه بې برخې وي، خو د کډوالو لپاره ټاکل شوې دندې د ښځو لپاره مناسبې نه دي او په دې ډول له رسمي بازار څخه اېستل کیږي.

هم‌میهن راپور ورکوي، افغان مېرمنې په ایران کې د تولید په برخه کې پام وړ فعالیت لري، خو په عامه ډګر کې لا هم افغان مېرمنې د منلو وړ نه دي او دا کار د دې لامل شوی، چې له وړتیا او زده‌کړو سره سره دوی له پامه وغورځول شي.

دغې رسنۍ په ایران کې د یوه حقوقي کارپوه له خولې لیکلي چې «موږ باید هڅه وکړو چې کډوال په ځانګړي ډول ښځې له ازادۍ، برابرۍ او عدالت څخه بې برخې نه کړو او کډوالې ښځې په کار بوختې شي.»