د قومونو او قبایلو چارو وزارت پخوانی سرپرست وزیر او په ایران کې د افغانستان پخوانی سفیر
په سیمه کې د پاکستان او په لوی سر کې د انګریزي ښکېلاک سیاست هم خورا پېچلی دی، هم ډېر سرسري او ساده. فقط باید پر دې پوه شو، چې دغه مصنوعي پوځي واکمني ولې په دې سیمه کې جوړه شوه او د سړې جګړې پرمهال څه ونډه ورسپارل شوې وه؟
تر سړې جګړې راروسته د زبرځواکونو له ګټو سره سم پاکستاني سیاست او د پوځي چاوڼۍ لپاره جوړ شوي دغه هېواد برخلیک څنګه بدل شو؟
په پاکستان کې روان پوځي ناورین او په افغانستان کې یې له نوې واکمنۍ سره زرګري خرپ و ترپ او های و بګیر مدیریت شوي دي. لاتراوسه هیڅه د دغه هېواد د پوځي استخباراتو له کنترول څخه بهر نهدي.
په دې منځ کې د پاکستان اقتصادي کړکېچ ریښتیا دی. دا هېواد پر پیسومینځلو د څار نړیوال بنسټ FATF له دې کبله په خړ لیست کې اچولی و، چې ګواکې ترهګر روزي. د پاکستان په اړه د ترهګرپالنې کلیشه دومره مشهوره شوې، چې دغه هېواد یې له هره اړخه څنډې ته کړی دی، له همدې کبله اوس غواړي د ترهګري بوینه مرداره د افغانستان خاورې ته راوغورځوي. پاکستان یوه مصنوعي جګړه جوړه کړې، په خپل غاصبانه قلمرو کې هغه انسانان (پښتانه او بلوڅ) وژني، چې پاکستاني پوځ ته یې تر ژوند مرګ غوره ښکاري او درېیمه درجه اتباع بلل کیږي.
پاکستان پښتانه افراطیون وسلهوال کړي او پښتانه پرې وژني، په پنجاب و سند کې کراره کراري ده، پښتون و بلوچ وژل کیږي او پاکستان شپه و ورځ چیغې وهي، چې د ترهګرۍ قرباني دی او ترهګر له افغانستانه ورځي. دا هغه اپوټه شوې چیغې دي ، چې افغانستان په تېرو شلو کلونو کې د پاکستان په وړاندې وهلې، خو دا دی، په دوو کلونو کې دا کیسه سرچپه شوه. د پښتنو په وژلو دغه هېواد خپل نړیوال دریځ له ترهګرپالنې د ترهګرۍ قربانۍ ته وربدل کړ.
پاکستان ته بله ورپېښه ربړه دا ده، چې نور نو د تېرې نیمې پېړۍ په شان پریومهال د چین و امریکا دواړو یارانه پاللی نهشي. امریکا ورته کرښه راکاږلې، چې یا زه یا زما سیال. امریکا په تېره نیمه پېړۍ کې له چین سره د پاکستان تر شاتو خوږه او تر سمندر ژوره (!) یارانه ځکه زغمله، چې یو خو یې د شوروي او بیا په ظاهره د ترهګرۍ په ضد جګړو کې پاکستان ته اړتیا ډېره وه او بله دا، چې تر ۲۰۰۰ کال مخکې چین لا له اقتصادي پلوه دومره نه و پړسېدلی، چې د امریکا ګټې دې تر دې بریده وګواښلای شي. اوس امریکا په زغرده اعلان وکړ، چې روسیه یې دوښمن او چین یې تر ټولو لوی اقتصادي رقیب دی او پرې به نهږدي، چې ژېړښامار تر دې لا غوټ او خونړی شي.
د پاکستان لویه تمه سي پیک (یوه لار یوه کمربند) ته وه. دا د چین څو میلیاردي پروژه وه، چې پاکستان یې د لنګې غوا په شان لوشلو ته بادیه ډنګوله، خو اوس لکه چې امریکا دغه بادیه له خاورو ورډکه کړه.بلوڅ پاڅون د چین ګټې ګواښي. بلوڅان جدي دي. بلوڅان د پښتنو په شان د پنجابي مدرسو په ایډیولوژیک منتر کې ښکېل نه دي، نه د پاکستان پروا لري او نه د پاکستاني استخباراتي ملایانو او نه د هغوی د تکفیر.
پرپاکستان دواړه لنګې غواګانې وچیږي. امریکا لغتې اچوي، چې له چینه لاس وانهخلې ټکی شیدې به درپرې نه ږدم او چین ورته وايي: لاره راکړه او زما د څومیلیار ډالري پروژې امنیت ټینګ کړه، چې غولانځه درپرېږدم او که نه زهر دې شه.
پاکستاني پوځ چې د سړې جګړې پر مهال له نړیوالې سیالۍ پریمانه پیسې ګټلې د انګریز و امریکا د لنګو غواګانو په وچېدو چین ته داړې جنیګې کړې،خو له ژېړ ښامار څخه ویښته شکول له اور سره لوبه ده.
پاکستاني پوځ د خپل تاریخ په اوږدو کې لومړی ځل دی، چې سره یشل شوی او ښکر په ښکر دی. دا شی د پاکستان ملا ماتولای شي. د پوځ شخړه او نادودې اقتصادي لاملونه لري. پوځ د پاکستان خاوند و، د ټولې پاکستاني ګټې سرشیر و پيروی یې خوړ.
جنرالانو یې په نړۍ کې رومانتیک ټاپوګان په پیسو اخیستل او د نړۍ ښکلې ماڼۍ او نجونې د دوی وې. ساده پوهاوی یې دا دی، چې د دغه پړسول شوي پوځ خېټه غټه، اشتها ډېره خو مخه یې سپېره ده.
اوسنی پاکستان دغه پوځ په ګېډه مړولای نه شي، ځکه نور نو نه د سړې جګړې نازولی دی او نه د ترهګرۍ د جګړې اسانچاری، بلکې پر داسې دوهلارې ولاړ دی، چې یا باید چین ته مخه کړي، یا امریکا ته.
په پاکستان کې روانه جګړه د چین او امریکې د ګټوشخړه ده او پاکستان یې له دواړو څخه د څه بودولو په تمه مدیریت کوي، لاتراوسه یې قربانیان یوازې ساده پښتانه او مظلوم بلوڅان دي.
پاکستان په روستیو شېبو کې چین ته وايي: پیسې راډېرې کړه، چې د سی- پیک امنیت خوندي کړم او امریکا ته وايي: شکرانه راډېره کړه، چې له خپل ګاونډي ملګري ښامار سره د دوستۍ پرېښودلو په قیمت خو وارزي.
امریکا ته د پاکستاني پوځي واکمن روستی سفرد همداسې یوې غوښتنې لپاره و، خو له ورایه داسې ښکاري، چې امریکا چندان دانه نهده ورته اچولې.
پاکستان په بشپړه بېرحمۍ افغان کډوال راشړي، ځکه نور نو دوی ته د سړې جګړې او د امریکايي پروژو د چلولو د زمانې په شان وړیا سرتیري نه ښکاري، خو اصلي کیسه دا ده، چې په دې شورماشور او لچرۍ کې نړۍ ته ښيي: ګواکې هم پخوا افغان کډوال ترهګر وو او هم اوس.
پاکستان له پښتنو ملتپالو پخوانۍ [ دهیند د ویش له زمانې]ویره لري، د دې لپاره انګریزانو درې لارې ورښوولې وې:
لومړی: پښتان په دیني لومه کې راښکېلولای شې. پرېمانه استخباراتي مدرسې، جوماتونه او خانقاوې ورته جوړې کړه او سرکاري ملایان، شېخان او پیران ورته وټاکه.
دا په خولو کې ورکړه چې پاکستان قلعه اسلام، دارالاسلام او یوازینی هېواد دی، چې د اسلام په شعار جوړ شوی دی. بس په همدې دې پښتانه وړیا اربکیان دي.
دویم: ملتپال یې په خپلو کې ښکېل کړه، د واک او امتیازاتو په زور یې سره دوښمن کړه، قبیلوي شخړې ورجوړوه، په سني و شیعه یې وویشه، تربورګلوي په کې چاغه کړه، له ښوونځیو او پوهنځیو یې لرې ساته، شعوري یووالي او ویښتیا ته یې مه پرېږده. ترهرڅه وړاندې یې ملتپال وروځپه.
درېیم: په واک او پوځ کې یې انفرادي شامل کړه، پرېږده چې تر لوړو څوکیو ورسیږي، خو د افرادو په توګه. هیڅکله یې د ملتپالو جوړښتونو په چوکاټ کې سیاست ته مه راوله. د ملتپالو پرځای یې بنسټپال او استخباراتي دینچاري پیاوړي کړه، مدرسې ورکړه او مریدان ورته ونیسه.
له دې سره به پاکستانمیشتي پښتانه هم ستا شي او ساده کلیوال افغانستانمیشتي پښتانه به هم تر خپل افیوني اغېز لاندې خپل وړیا سرتیري کړې.
بلوڅ ملتپال مبارزین په دوو دلایلو تر پښتنو ملتپالو بریالي او ګواښمن دي، لومړی دا چې د استخباراتي مدرسو په جال کې ښکېل نه شول. او دویم ملتپال مبارزین یې د پاکستاني استبلېشمېنت په جال کې ونهنښتل. د څوکیو نیولو په لیونتوب کې یو له بل سره دوښمني ته د پاکستانپلوۍ سیالي پیل نه کړې.
په افغانستان کې له پاکستان څخه کرکه په یوه قاطع عامه ذهنیت بدل شوی دی، دا کرکه دومره عمومي او ساري ده، چې که هرڅوک غواړي په افغانستان کې واک ولري، ښايي لږ ترلږه خپله پاکستانپالنه پټه کړي.
کېدلای شي د واکمنې وسلوالې ډلې ځینې عام او د قاعدې بې صلاحیته غړي به د ملي ولولو تر اغېز لاندې ریښتیا هم د پاکستان مخالف وي، یا به یې په منځ کې ځینې فرکسیونونه له دې هېواده کرکه لري، خو مبهمه تصمیمنیونکې هسته لاهم تر بشپړ استخباراتي کنترول لاندې ده.
پاکستان پر افغانستان واکمنې ډلې باندې د فشار راوړلو او دوی په خپل مدیریت و کنترول کې ساتلو لپاره خورا ډېر ریزرفونه په لاس کې لري. ملا فضلالرحمان له خپلې هیندوستاني ژېړې پګړۍ سره لاهم ایډیولوژیک راج چلولای شي. د اکوړه خټک حقانیه مدرسه او زرګونه نورې هډې لا هم د کنترول د رېموټونو کار ورکوي.
پر افغانستان د واکمنو د کورنیو، شتمنیو او کاروبارونو د یرغملتیا مهمه برخه خو لا هم د پاکستانیو په واک کې ده.
د پاکستاني طالبانو د خرپ و ترپ چاودنې ووژنې پاکستاني استخباراتو ته څو ګټې لري:
لومړی: ټولې نړۍ ته ورښيي، چې پاکستان د ترهګرو روزونکی او پالونکی نه، بلکې ګواکې د ترهګرۍ قرباني دی او دا په حقیقت کې افغانان دي، چې هم خپل وطن او هم پاکستان او د نړۍ نور هېوادونه ګواښي.
دویم: په دې ګډوډۍ کې ریښتیني پښتني ملتپال ځواکونه او غورځنګونه په اسانه ځپل کېدلای شي.
درېیم: ظاهراً په TTP پسې راوتلی پاکستاني پوځ ټوله پښتني سیمه لاندې کوي، خپل هر ډول مخالفین ځپلی شي او ملتپال غورځنګونه له پښو غورځولای شي. په دویم ګام کې ځان خپل سراتيژیک عمق ته هم رسولای شي او هغه په افغانستان کې دننه پوځي – استخباراتي جال غوړول دي.
څلورم: پوځ خپل بشپړ واک ساتي او په ټولیزه توګه دیموکراتیکو جوړښتونه ته د مخالفت او ځان خوځولو وخت نه پاتیږي.
پینځم: امریکا ته ویلای شي، چې موږ لا هم د نیابتي جګړو د غځولو توان لرو او هرځای دا چاره ترسره کولای شو.
شپږم: ټولې خونړۍ پېښې د پښتنو او بلوڅو په سیمو کې متمرکزې او منحصرې دي، دلته خو یو پښتانه تباه کیږي او د «ریاست!» دوښمني ته زړه ښه کولای نه شي، بله خبره دا ده، چې د ځپل شويو سیمو ټول اقتصادي امکانات او سرچینې (اوبه، کانونه، بشري ظرفیت، کرنیز محصولات او نور) به وړیا پنجاب ته وررسیږي.
پاکستان لکه لړمه د خپلو بچو په غوښو پايي، خو ستراتيژيک اهداف یې ډېر پاخه ټاکلي. چې غواړي په هره بیه او خورا خونړیو لارو هم ځان ورورسوي.
له دې لړمې د ژغورنې یوه لاره ده، د ټولو افغانانو او تر ډيورند کرغېړنې کرښې پورې غاړه پښتنو ویښتیا او روښانتیا، یووالی او لوړ سیاسي شعور.
د انګریز او پاکستان له زړو چلونو او دسیسو یې خبرول او د دوی د شعوري ارادې په رڼا کې له روان ناورین څخه د ټولې افغاني جغرافیې ژغورل.
بله هېڅ ليدلې نه شي په دا منځ کې
يا مغول له مينځه ورک يا پښتون خوار
یادونه: پورته لیکنه د لیکوال نظر څرګندوي، افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د چا د نظر ملاتړ نه کوي.
د پاکستاني رسنیو د راپورونو له مخې د پلازمېنې پولیسو د لاریون کوونکو د مشرې ماه رنګ بلوڅې په ګډون تر ۲۵۰ تنه د لاریون مخکښ کسان او سمبالوونکي نیولي دي.
بلوڅو لاریونوالو د اسلام اباد په ۲۶ نمبر چوک کې د پرلت خیمې وهلې وې او همدارنګه د اسلام اباد پریس کلب مخې ته هم راغونډ شوي و.
د اسلام اباد پولیسو رسنیو ته ويلي چې لاریون کوونکو پرې د کاڼو ګوزارونه کړي، نو ځکه یې دوی په نیولو لاس پورې کړی، پولیس وايي په سلګونو لاریون کوونکي په دغه ښار کې خواره شوي او دوی یې د نیولو هڅې کوی.
ويل کیږي د اسلام اباد پولیسو د لاریون کوونکو درول شوې خیمې ړنګې او د هغوی غږیز لوډسپیکرونه یې ترې وړي، نیول شوي لاریون کوونکي ابپاره، کوهسار، سکرتریت او مارګلې پولیسو سټیشنونو ته لیږدول شوي.
د اسلام اباد پولیسو پرون د جبري بې درکه کولو او غیر عدالتي وژنو پر ضد د بلوڅ ښځو په مشرۍ د لانګ مارچ د ګډونوالو په وړاندې لارې وتړلې او بلوڅ لاریون کوونکي یې ونیول.
د رسنیو د معلوماتو له مخې پولیسو د پلازمېنې اسلام اباد ښار کې دننه هغه لارې وتړلې چې اسلام اباد پرېس کلب ته غځېدلې وې.
د بښنې نړېوال سازمان په اېکس پاڼه د پاکستاني پولیسو له لوري له بلوڅ لاریون کوونکو سره شوی تاوتریخوالی غندلی او لیکلي یې دي چې پر لاریون کوونکو د پولیسو له لوري د ډنډو، اوښلن ګاز او اوبو پاشل د آزادۍ، امنیت او د لاریون د حقونو خلاف عمل دی.
د بښنې نړیوال سازمان د پاکستان له حکومته غوښتي چې سملاسي دې ټول لاریون کوونکي خوشې کړي، د دوی د بیان د ازادۍ او لاریون د حق د کارولو لپاره پر دوی لګول شوي تورونه دې لرې کړي او له نړیوالو معیارونو سره سم دې په بلوچستان کې د ټولو بې عدالتي وژنو او جبري ورکیدو په اړه دې بې پرې څېړنې وشي.
بلوڅ فعالان وايي، د بلوڅ توکم وژنې ضد لاریون په اسلام اباد کې د پولیسو له تاوتریخوالي سره مخ شوی او ډېر لاریونوال یې ټپي او نیول شوي دي.
د پاکستان امینتي ځواکونو د چارشنبې په ورځ اسلام اباد ته پر لار هم د دغه لاریون د مخینوي هڅه کوله، خو بیا هم د بلوڅانو دا اعتراض تر پلازمېنې ورسېد.
د زرګونو بلوڅانو دا لاریون د بلوچستان له تربته پیل شوی او په ډېره غازي خان کې تر پرلت وروسته یې د چارشنبې په ورځ اسلام اباد ته مخه وکړه.
خواله رسنیو کې ویډیووې هم ښيي چې پولیس لاریونوال وهي او ځینې په ټپي حالت کې د نورو ملګرو په غېږو کې پراته دي.
یوې فعالې ماه رنګ بلوڅ د ورته ویډیوو له نشرولو سره لیکلي چې د دې او ځینې نورو بلوڅ پېغلو په ګډون د لاریون نور ځوانان هم نیول شوي دي.
د بلوڅانو پرلت په تېره نومبر میاشت کې د پاکستان بلوچستان ایالت په تربت کې وروسته له هغه پیل شو چې د دغې سیمې خلکو د صوبې د ترهګرۍ ضد څانګې «سي ټي ډي» په چارواکو تور ولګاوه، چې د ۲۴ کلن بلاڅ بلوڅ تر وژنې وروسته یې په هغه د پنځه کیلوګرامه چاودېدونکو توکو د درلودلو تور لګولی و.
د بلوچستان ایالت اوسېدونکي له کلونو راهیسې ادعا کوي چې د پاکستان حکومت یې د حق غوښتلو پر مهال مخکښ کسان نیسي او له هغه وروسته يې مړي ژوندي ورک دي.
د پاکستان حکومت بیا دا تورونه رد کړي دي.
