سرچینې: طالبانو د لوړو زده‌کړو او کورنیو چارو وزارت مهمو بستونو ته ځانمرګي ګمارلي

د سوېلي پښتونخوا په چمن ښار کې د ۲۰۲۳ میلادي کال د اکټوبر په ۱۷مه د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه د تګ راتګ پر مهال د پاسپورټ او ویزې د جبري کېدو د پرېکړې په غبرګون کې پرلت وهلی.

د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه د پاسپورټ د جبري کېدو په غبرګون کې د پرلت نن یکشنبه د (مرغومي ۲۴مه) درې میاشتې پوره شوې.

د دریو میاشتو په موده کې دغو پرلت وهونکو د پاکستان له حکومته یوه غوښتنه لرله هغه دا چې، «د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه پاسپورت نه منو».

د چمن د لغړي اتحاد مشر او د یاد پرلت سرلاری غوث الله وایي، د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه د پاسپورټ د حتمي کېدو په غبرګون کې له پیل شوي پرلت څخه نه په شا کیږي.

نوموړی وایي: «موږ د پاکستان ریاستي ادارو حکمرانانو ته وایو چې په مفته موږ دا پرلت پای ته نه رسوو، تاسو به یا موږ وژنئ یا به زموږ غوښتنه منئ. موږ هیڅکله له خپلې پیل شوې مبارزې څخه نه په شا کیږو د پاسپورټ د حتمي کېدو سره زموږ د زرګونو چمن میشتو اقتصاد خراب شوی دی او د افغانستان سره مو تګ راتګ محدود شوی موږ د پاکستان دا پرېکړه په هیڅ صورت نه منو.»

یادو پرلت والو د تېرو دریو میاشتو په موده کې په چمن ښار کې د زرګونو کسانو په شتون کې څو ځله لاریونونه هم وکړل خو لا هم د پاکستان حکومت د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه د پاسپورټ د جبري کېدو له پرېکړې نه دي په شا شوي.

د یاد پرلت غړی قاري امداد الله وايي: «سوله ییز لاریونونه مو وکړل، د اعتراض په ډول مو سلګونه ماشومانو باندې لاریون وکړ، معلولانو مو لاریون وکړ، سپین ږیرو مو په لاریونونو کې برخه واخیستله خو د پاکستان حکومت زموږ غږ نه اوري موږ مجبوره یو تر دې وروسته عمومي لارې بندې کړو، دولتي ادارې بندې کړو او دولتي کسان له کار کولو منع کړو چې حکومت مو غږ واوري.»

د دغو پرلت وهونکو او د پاکستان د بلوچستات ایالت د ځايي حکومتي چارواکو تر منځ د پرلت د پای ته رسیدو او د دوی د غوښتونو د اوریدو په موخه څو ځله خبرې اترې هم وشوې خو ټولې له کومې مثبتې پایلې پرته پای ته ورسیدې.

په تېرو دریو میاشتو کې پرلت وهونکو د اعتراض په ډول د سپین بولدک ـ چمن تر منځ پر لاره د ټرانزیټي موټرونو پر تګ راتګ، د پاسپورټ پر ادارې او د ګوزڼ ضد واکسین پر کمپاین بندیز لګولی دی.

په میدان وردګ کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور مشر حبیب الله مجاهد ویلي، د دغه موزيم د جوړېدو موخه د "جهاد د يادونو ژوندي ساتل" دي.

د طالبانو حکومت د اوبو او برېښنا وزیر عبداللطیف منصور له دغه موزیم د لیدنې پر مهال د دغه موزیم جوړېدل د «ستاینې» وړ کار بللی او د موزیم د «پراختیا او بډاینې» پر اړتیا یې ټینګار کړی دی.

په میدان وردګ کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور مشر حبیب الله مجاهد زیاته کړې، هغه پوځي او جنګي وسایل، چې دغې ډلې د تېرو دوو لسیزو جګړو پر مهال جوړ کړي، دغه موزیم کې ساتل کېږي.

هغه ادعا کوي، چې د دغو پوځي وسلو په جوړولو او کارولو سره طالبانو "د نړۍ زبرځواک لکه امریکا او متحدینو ته یې ماته ورکړې ده."

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست له خوا خپرو شویو انځورونو کې پر ماینونو، لاسي بمونو، په لاس جوړو شوو راکېټونو او ځینې لرغونو اثارو سربېره، په دې موزیم کې د ژېړو بوشکو په نوم بوشکه يي بمونه هم لیدل کېږي.

ژېړ بوشکه يي بمونه په تېرو دوو لسیزو کې د طالب جنګیالیو لخوا کارول شوي تر ټولو وژونکي وسلې دي.

پخوانیو حکومتي چارواکو په وار وار ویلي، چې طالبانو د همدې بمونو پرمټ په زرګونه عامه تاسیسات او سړکونه ویجاړ کړي او په زرګونو ملکي وګړي وژلي دي.

د طالبانو د اوبو او برېښنا وزیر له دغه موزیم څخه د لیدنې پر مهال ویلي چې طالبانو د بوشکه يي او سړک غاړې ماینونو له لارې د امریکا په څېر د نړۍ زبر ځواک ته ماته ورکړې ده.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزیر تر دې وړاندې اعلان کړی و، چې دغه ډله د افغانستان د ټولو ولایتونو په مرکزونو کې د «جهادي ارزښتونو د ساتنې» لپاره موزیمونه جوړوي.

تر دې وړاندې د طالبانو مشر هبت الله اخونزاده سره د مولانا فضل الرحمان د لیدنې په اړه ضد او نقیض رپوټونه خپاره شوي وو، خو اوس مولانا فضل الرحمن وايي چې د طالبانو له ټولو مشرانو سره یې لیدلي دي،‌ هغه د دغو لیدنو په اړه نور جزئیات ندي ورکړي.‌

د پاکستان د جمعیت علمانی اسلام ګوند مشر،‌ په دغه مرکه چې د شنبې په ورځ – د مرغومې ۲۳ مه – خپره شوې، ویلي چې د طالبانو د مشرانو سره له لیدنې وروسته ورته معلومه شوه چې د دغې ډلې مشران په زړه کې له یو پاکستاني سره څومره ډیره مینه لري. هغه ویلي چې د طالبانو د مینې دغه پیغام به د پاکستان هر بچي ته رسوي.

نوموړی، چې د طالبانو د معنوي پلار په توګه همی یادیږي، افغانستان ته د خپل سفر موخې ته په اشارې سره وايي چې له پیله یې د طالبانو د دريځ ملاتړ کړی او د پرځیدلي جمهوریت او امریکا پر وړاندې د طالبانو بري مبارکي یې یو اخلاقي مسوولیت وو.

ښاغلي الرحمن په افغانستان کې د جمهوریت پر مهال د پخوانیو امنیتي ځواکونو پر وړاندې د طالبانو جګړه جهاد بللی وو او ویلي وو چې پر دغه هیواد یرغل شوی او د یرغل پر وړاندې جګړه روا ده.

مولانا فضل الرحمان اوس وايي: “مونږ افغانستان له ځانه جدا ندی بللی، مونږ دا هیواد د خپل هیواد په شان بولو، دې ملت ته د خپل ملت په نظر ګورو.”

هغه وايي چې د جمعیټ علمای اسلام په استازیتوب افغانستان ته راغلی او د پاکستان د حکومت رسمي استازولي نه کوي، خو د پاکستان حکومت یې د دغه سفر په اړه خبر کړی او د هغوی موافقه یې اخیستې وه.‌

نوموړی وايي: “جمعیت علمای اسلام په پاکستان کې یو ستر مذهبي او سیاسي ګوند دی او زمونږ موخه دا ده چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ اړیکې پراخې او ښې شي. هره موخه چې د حکومت موافقه ورسره نه وي، نیمګړې پاتې کیږي.‌”

“د دواړو هیوادونو په اړیکو کې نوی فصل”

د جمعیت علمای اسلام ګوند مشر وايي،‌ افغانستان ته یې دا لومړی سفر دې او په دې یو سفر د طالبانو او پاکستان ترمنځ شته ټولې ستونزې نشي هواریدای.‌ هغه وايي:” په دې سفر کې د ستونزو د حل لپاره یوه زمینه او ماحول جوړ شوی دی.“

هغه هیله ښودلې چې افغانستان ته د ده په راتګ سره به د طالبانو او پاکستان ترمنځ ستونزې هوارې شي.

نوموړي وايي:‌ “پاکستان او افغانستان د یو بل ضرورت دی. زه د هغه ګیلو د ختمولو لپاره راغلی یم چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ شتون لري، مونږ غواړو چې په د دواړو هیوادونو په اړیکو کې یو نوی فصل پرانیزو او هغه وضعیت پای ته ورسوو چې افغانستان او پاکستان پر یو بل تورونه لګوي او د زیان رسولو ادعاوې کوي.

هغه د دې پوښتنې په غبرګون کې چې ولې پاکستان په نړیوالو غوڼډو کې افغانستان (طالبان) په ترهګرۍ تورنوي وویل، “پخوانۍ خبرې پریږده، مونږ غواړو چې یو نوی فصل پرانیزو.”

مولانا فضل الرحمن له ټولې نړۍ غواړي چې طالبان په رسمیت وپیژني. هغه وايي پاکستان هم له نړۍ سره تړلی او ځکه طالبان په رسمیت نه پیژني، ځکه چې کله په یوازې سر نیول شوې پریکړې ستونزې زیږوي.‌

د طالبانو تر واک لاندي د باختر خبري اژانس د خبر له مخي، ملا خيرالله خيرخواه د شنبې په ورځ - د مرغومي ۲۳ مه - په کابل کې په يوه غونډه کې ویلي، چې د طالبانو اوسنی نظام ټول شموله دی.

د ۱۴۰۰ کال د زمري میاشت کې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته، نړيوالي ټولنې او نړيوالو او سېمه ييزو سازمانونو په وار وار ټينګار کړی، چې په افغانستان کې بايد د ټولو قومونو او سياسي جريانونو په ګډون يو ټول شموله حکومت رامنځ ته شي.

د طالبانو د رسميت پېژندنې لپاره د سېمې او نړۍ د هېوادونو یو له مهمو شرطونو څخه هم د ټول شموله حکومت جوړېدل دي.

ایران، چې له طالبانو سره نژدې اړيکې لري، په ښکاره ډول یې ويلي، چې تر هغه به طالبان په رسميت ونه پېژني چې يې په افغانستان کې يو ټول شموله حکومت نه وي جوړ کړی.

که څه هم طالب چارواکو په وار ـ وار ويلي، چې د دوی حکومت ټول شموله دی او پراخو بدلونونو ته اړتيا نه ویني؛ خو منتقدین یې وايي، چې د دوی د کابينې ډېری غړي پښتانه او سني مذهبه دي.

سرچینو افغانستان انټرنېشنل ته وویل، چې ټاکل شوې د ایران د ولسمشر د استازي حسن کاظمي قمي په مشرۍ لوړ پوړی ایرانی پلاوی سبا اسلام اباد ته ولاړ شي.

د سرچينو د مالوماتو له مخې، په دغه پلاوي کې له دریو تر څلورو کسان شامل دي، چې د افغانستان په اړه د ايران د سیاستونو په تنظيمولو کې مهم رول لري او په پام کې ده، چې د افغانستان په چارو کې د پاکستان له ځانګړي استازي اصف دراني او د بهرنيو چارو له موقت وزير جليل عباس جيلاني سره هم وګوري.

ډیپلوماټیکو سرچینو ویلي، پاکستان او ایران دا مهال د افغانستان اړوند یو ډول حالت کې دي: « که څه هم دواړه هېوادونه له طالبانو سره نسبتاً ښې اړیکې لري؛ خو د خپلو هېوادونو پر ضد د افغانستان د خاورې کارېدو په اړه ځینې اندېښنې هم ورسره دي.»

ایراني چارواکو ویلي، چې جېش العدل ډلې د کرمان په وروستي مرګوني برید کې له تاجکستاني بریدګرو کار اخېستی دی.

د دغو چارواکو په وینا، د دغه برید عاملین د افغانستان د نیمروز ولایت له لارې ایران ته داخل شوي وو.

خو طالبان او د داعش پخوانی مشر وايي، د ایران بریدګر د پاکستان له لارې ایران ته تللي وو.

سرچینو وویل، جېش العدل او د ایران نورې مخالفې ډلې د افغانستان خاوره کاروي. د دوی په وینا، د کرمان له برید وروسته حسن کاظمي قمي د طالبانو د ریاست الوزرا له مرستیال مولوي عبدالکبیر سره مهمه ناسته لرلې ده.