د چمن پرلتوال: پر ډیورنډ کرښه مو د پاسپورټ جبري کېدو په غبرګون کې د نه خوړلو اعتصاب پیل کړ

د دې راپور پر بنسټ، پاکستاني صادرونکو ویلي چې شاوخوا ۹۰ لارۍ د کینو، کچالو او نور د شبنې په ورځ له مالونو ډکې پېښور ته راستنې شوې دي. د دوی په خبره، د تېرې اوونۍ په اوږدو کې له پولې هاخوا ۳۰ لارۍ ورته مالونه لېږدول شوي دي.

پاکستاني چارواکو د شنبې په ورځ (د مرغومي په ۳۰مه) اعلان وکړ، چې پر ډیورنډ کرښه تورخم دروازه د افغان سوداګریزو لاریو چلوونکي باید ویزه ولري. ویل کیږي چې د دغو موټر چلوونکو اکثریت نه ویزې لري او نه هم پاسپورټونه او د اسلام اباد دغه پرېکړې وروسته دوی نه شي کولای له ډیورنډ کرښې تېر شي.

طالبانو هم د پاکستان پر دې پرېکړې اعتراض کړی او د دغه هېواد سوداګریزو لاریو ته یې اجازه نه ده ورکړې چې افغانستان ته ننوځي.

د دواړو خواوو متقابل عمل د دې لامل شوی چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ په دغه کلیدي لاره باندې له یوې اوونۍ زیاتې مودې راهیسې سوداګریزې چارې ودرول شي.

د پاکستان ګمرک یوه چارواکي مجیب الله شینواري ډان ورځپاڼې ته ویلي، یو شمېر افغان موټر چلوونکي چې معتبرې ویزې لري په پاکستان کې د باروړونکو موټرو د درېدو له امله په ګڼه ګوڼه کې بند پاتې دي او بېرته نه شي راتلای.

د هغه په وينا، پاکستاني لارۍ هم د اړينو اسنادو له درلودلو سره سره د افغانستان لوري ته بند پاتې دي.

ښاغلي شینواري وویل، چې په تورخم کې د سوداګریزو فعالیتونو د ټکني کېدو له امله سوداګرو ته میلیاردونه پاکستانۍ کلدارې زیان رسېدلی دی.

هغه وویل چې د اسلام اباد او تهران تر منځ د وروستیو کړکیچونو او همدارنګه د افغان موټر چلوونکو لپاره د ویزې په شرطونو کې د بدلون په برخه کې د پاکستان له لوري د علاقي نه لرلو له امله د تورخم د بیا پرانستلو خبرې هم ټکنۍ شوې دي.

هغه خبرداری ورکړ چې پاکستاني توکي ښايي افغان مارکېټ له لاسه ورکړي، ځکه چې يو شمېر افغان سوداګرو له خپلو ايراني سيالانو د اړينو توکو د واردولو غوښتنه کړې ده.

په راپور کې د یوه ځايي سوداګر نظر ګل په حواله هم ویل شوي، چې د افغانستان د جلال اباد بازار کې یې ډیر ایراني توکي لیدلي دي.

سرچینې زیاتوي چې داعش وسله والو لومړی دغه دوه کسانو ته نارنجي رنګ جامې ور اغوستې او بیا یې وژلي دي.

تر اوسه پورې د وژل شویو کسانو د هویت په اړه نور جزییات نه دي ورکړل شوي.

طالبانو هم تر اوسه په دې اړه څه نه دي ویلي.

په دې وروستیو کې په کونړ ولایت کې د داعش ډلې خوځښتونه زیات شوي دي.

داعش وسله والې ډلې د روان ه ش کال د مرغومې په ۱۵مه د کونړ په څوکۍ ولسوالۍ کې طالبانو ته د جاسوسۍ په تور له یوه کس سر غوڅ کړی و.

وړاندې تردې طالبانو ویلي چې غورځېدلې الوتکه مساپر وړونکې او د یوه هندي شرکت اړوند ده.

د افغانستان په بدخشان ولایت کې د یوې الوتکي د غورځېدو په اړه د هند هوايي چلند وزارت پر خپله ایکس پاڼه لیکلي چې د افغانستان په بدخشان ولایت کې لوېدلې الوتکه د هند اړوند نه ده او دا کوچنۍ الوتکه د مراکش هیواد ده.

خو د طالبانو د ټرانسپورټ او هوايي چلند وزارت د یک شنبې په ورځ د (سلواغي ۱) نېټه له غرمې وروسته پر خپله ایکس پاڼه لیکلي چې یوه (۱۰ـ فالکون) ډوله روسۍ شخصي جټ الوتکه چې له هندوستان څخه یې د تاشکند په هدف الوتنه ترسره کوله تېر ماښام شا او خوا ۷ بجې د تخنیکي ستونزو له امله خپل لوری ورک کړی او د بدخشان ولایت د زیباک او کران و منجان ولسوالیو په غرونو کې ورکه او غورځېدلې ده.

د طالبانو دغه وزارت ویلي چې د یادې الوتکې لوری د افغانستان په فضا کې نه وو پلان شوی، او کېدای شي له خپل مسیر څخه د تخنیکي ستونزو له امله اوښتې وي.

بل خوا د روسیې د هوانوردۍ ادارې ویلي په افغانستان کې غورځېدلې الوتکه کې شپږ تنه سپرلۍ وې.

د روسیې د هوانوردۍ اداره وايي، هغه الوتکه چې په افغانستان کې د رادار له لیکې څخه ورکه شوې، د (اتلتیک) ډلې پورې اړه لري او شپږ تنه په کې سپاره وو.

د روسيې ټاس خبري اژانس د دغه ادارې له قوله ليکلي، چې دغه الوتکه له تاشکند څخه مسکو ته روانه وه.

د دغې ورځپاڼې د راپور له مخې، د روسیې د هوايي چلند اداره د دغې پېښې په تړاو د طالبانو او تاجکستان له هوايي چلند چارواکو سره په اړیکه کې ده.

د ټاس خبري آژانس د روسیې د حکومتي چارواکو په حواله ویلي دي چې د الوتکې دوه تنه سپرلۍ چې په بدخشان کې ورکه شوې د دغه هیواد اتباع وو.

د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو عالي کمیشنرۍ د یکشنبې په ورځ د (سلواغي ۱) نېټه پر خپله اېکس پاڼه لیکلي چې د کندهار ښار د میرزا احمد خان کلاچي په سیمه کې یې د نجونو یو ښوونځی جوړ کړی.

د دوی په خبره یاد ښوونځی یې د جاپان د بهرنیو چارو وزارت په مالي مرسته جوړ کړی چې له سلو څخه زیات زده کوونکو ته د زده‌کړو زمینه پکې برابره ده.

د یاد ښوونځي مدیر ویلي: «دا سل په سلو کې یو پرمختګ دی. اوس ډیر والدین غواړي چې خپل ماشومان دلته د درسونو لپاره ولېږي.»

د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو عالي کمیشنرۍ په داسې مهال په کندهار ښار کې د نجونو لپاره د یوه ښوونځي د جوړېدو خبر ورکوي چې واک د طالبانو تر رسېدو وروسته له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده‌کړو بندیز لګول شوی دی او میلیونونه نجونې له زده‌کړو بې برخې دي.

دغه وزارت وايي، د سپین بولدک، تورخم، انګور اډې، ورشیمو او اسلام کلا له پولو څخه ټولټال ۷۱۳ تنه کډوال په خپله خوښه او زور راستانه کړل شوي دي.

د دوی په وینا، دغه کورنۍ تر ثبتېدو وروسته د مرستو ترلاسه کولو په موخه د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ، د خوړو نړېوال پروګرام او د کډوالۍ نړېوالې ادارې ته ورپېژندل شوي دي.

د کډوالو وزارت د معلوماتوله مخې، چې د ۲۳۸ کسان د تورخم، سپین بولدک، انګور اډې له لارې او پاتې ۴۷۵ تنه د ورشیمو او اسلام کلا له لارې هیواد ته راستانه شوي دي.

دغه وزارت وړاندې وايي د دغو کډوالو له جملې یې ځینې هغه له نغدي مرستو وروسته خپلو مېنو ته استولي او ځینې هغه یې موقتي پنډغالو کې ځای پر ځای کړي دي.

‏دوه ورځې وړاندې پاکستاني رسنیو راپور ورکړی وو، چې د ۲۰۲۴ کال د جنورۍ تر ۱۸ پورې له پاکستانه د ټولو ستنو شویو بې اسناده افغانانو شمېر ۴۷۰،۹۹۹ ته رسېدلی او لاهم دغه لړۍ روانه ده.

‏ تر دې وړاندې هم پاکستاني چارواکو ویلي و، چې لاهم په دغه هېواد کې ۱۷ لکه بې اسناده افغان کډوال پاتې دي.