چمن پرلتوال: د سلو ورځو په تېرېدو هم د پاکستان حکومت د پاسپورټ پرېکړه نه ده بدله کړې

د یوناما په رپوټ کې راغلي، چې د ډسمبر په میاشت کې د طالبانو یوه محتسب په یوه روغتیايي مرکز کې یوې ښځې ته ویلي که واده ونه کړي نو خپله دنده به له لاسه ورکړي.

یوناما د طالبانو د امربالمعروف وزارت د دې چارواکي له خولې لیکلي چې "کار کول د یوې ښځې لپاره مناسب کار نه دی."

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو استازولی د ۲۰۲۳ کال د وروستیو دریو میاشتو په رپوټ کې، چې د دوشنبې په ورځ خپور شوی، په یو شمېر ولایتونو کې له کار څخه د ښځو د ډله ییزې ګوښه کولو خبر هم ورکړل شوی دی.

په راپور کې راغلي چې د اکټوبر په ۲۲ په ننګرهار ولایت کې د طالبانو امربالمعروف ریاست د جلغوزیو د پروسس په یوه فابریکه کې شاوخوا ۴۰۰ښځې له کار کولو منعې کړې په داسې حال کې چې نارینه‌وو په دغه ځای کې خپل کار ته دوام ورکړی.

یوناما لیکلي چې د دغه بندیز لپاره کوم دلیل نه دی په ډاګه شوی.

د نومبر په ۲۲مه په بلخ ولایت کې د طالبانو تر ولکې لاندې د برېښنا یوې فابریکې ۲۰۰ مېرمنې د مالي دلایلو له امله له دندو ګوښه کړې، خو هېڅ یو نارینه کارکوونکي خپله دنده له لاسه نده ورکړې.

د هزاره ګانو او شیعه ګانو پر وړاندې تاوتریخوالی

یوناما، د دوشنبې په ورځ، په افغانستان کې د ۲۰۲۳ کال له اکټوبر څخه تر ډسمبر میاشتې پورې د بشري حقونو د وضعیت په اړه یو راپور خپور کړی.

په کابل کې د ملګرو ملتونو استازولی اعلان کړی چې د ۲۰۲۳ کال په وروستیو دریو میاشتو کې په بغلان کې یوې چاودنې، په کابل کې دوه چاودنو او په هرات کې درې هدفي وژنو د افغانستان هزاره ګان او شیعه ګان په نښه کړي دي.

یوناما لیکلي چې په دغو بریدونو کې لږ تر لږه ۴۹ کسان وژل شوي او ۸۸ نور ټپیان شوي دي.

د دغه راپور له مخې، په دغو درېیو میاشتو کې درې بمي چاودنو هزاره‌ګان او شیعه ګان په نښه کړي دي.

د اکټوبر په ۱۳مه د پلخمري ښار په یوه جومات کې یوه ځانمرګي بریدګر خپل چاودېدونکي توکي د شیعه لمونځ کوونکو په منځ کې وچول، چې له امله یې ۲۱ تنه ووژل شول او ۳۰ تنه نور ټپیان شول.

د اکټوبر په ۲۶مه د کابل په لوېدیځ کې د دشت برچي په یوه ورزشي کلپ کې د ځای پر ځای شوي ماین د چاودنې له امله اته تنه ووژل شول او ۳۵ نور ټپیان شول.

د نومبر په اوومه د کابل په دشت برچي سیمه کې یو ځل بیا د مسافرو پر بس موټر بمي چاودنې ۱۱ تنه ووژل او ۲۱ نور یې ټپیان کړل.

د داعش خراسان څانګې د دغو درېواړو بریدونو مسوولیت منلی او ویلي یې دي چې د شیعه ټولنې غړي یې په نښه کړي دي.

په هرات کې د شیعه دیني عالمانو د وژنې لړۍ

په همدې حال کې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د ساتازولی په رپوټ کې راغلي چې د ۲۰۲۳ کال په وروستیو درېیو میاشتو کې « د هرات ښار په جبریل سیمه کې د شیعه دیني عالمانو یو لړ هدفي وژنې ترسره شوي دي.»

د اکټوبر په ۲۲مه یو شیعه عالم په ډزو ووژل شو. د نومبر په ۲۳ مه دوه شیعه عالمان په ډزو ووژل شول. او د دسمبر په لومړۍ نېټه شپږ کسان (د دوو شیعه دیني عالمانو په ګډون) ووژل شول او دوه نور ټپیان شول.

تر اوسه د هرات د بريدونو مسووليت کومې ډلې پر غاړه نه دى اخيستى او نه يې هم عاملين معلوم شوي دي.

نوموړي د دوشنبې په ورځ په اسلام اباد کې د پاکستان د مخابراتو او فیډرالي تحقیقاتي ادارې له چارواکو سره په یوه ګډه خبري غونډه کې ویلي، چې د کورنیو چارو وزارت د روانې عیسوي میاشتې په ۱۶مه نېټه د دې موضوع د څېړلو لپاره د یوې ګډې کمېټې د جوړېدو خبر ورکړی و.

سولنګي ویلي، چې د پاکستان د مخابراتو، فیډرالي تحقیقاتي او نورې اړوندې ادارې خپلې پلټنې کوي او په دې لړ كې یې د خواله رسنیو په بیلابیلو کاروونکو څارنه کوي.

نوموړي په ​​پاکستان کې دننه او د هغه هېواده بهر میشتو عناصرو ته خبرداری ورکړی، چې د سترې محکمې د قاضیانو پر وړاندې له ناوړه کمپاینونو دې لاس واخلي.

د پاکستان د مخابراتو د ادارې عمومي مشر،احمد شمیم ​​پیرزاده بیا وايي، چې دوی دا واک لري چې د خواله رسنیو هغه پیغامونه چې قاضیانو ته پکې سپکاوی کیږي، بند کړي او یا یې لرې کړي.

د پاکستان د فيډرالي تحقیقاتي ادارې د عملیاتو مشر وقارالدین سید هم ویلي، چې دوی هغه کسان تشخیص کړي چې دغه کمپاینونه کوي او د هغوی پر وړاندې به سمدستي اقدام وکړي.

نوموړي چې دوی د سترې محکمې د قاضیانو په وړاندې په وروستي کمپاین کې ښکیل د خواله رسنیو حسابونه تعقیبوي او هیچا ته به اجازه ورنه کړي، چې د دولتي ادارو د چارواکو شهرت ته زیان ورسوي.

په کندهار کې د طالبانو د امنيه قوماندانۍ مطبوعاتي دفتر وايي، چې دغه پېښه په دامان ولسوالۍ کې د مازاد او دوو کوچنيو موټرونو د ټکر له کبله رامنځته شوې.

د دوی د معلوماتو له مخې؛ په زخميانو کې هم یوه ماشومه نجلۍ، درې ښځې او دوه نارينه شامل دي.

بل لوري بيا نن سهار د سرپل ولایت د سانچارک په ولسوالۍ کې دوه موټرسایکل سپرو له يوه سراچه موټر سره ټکر کړی او موټرسايکل سپاره دواړه زخمیان شوي دي.

د سرپل د امنيه قوماندانۍ د معلوماتو له مخې؛ د زخميانو روغتيايي حالت سم نه دی.

طالب مسوولينو د دواړو پېښو لامل بې احتياطي بللې ده.

سره له دې چې دغو مدرسو له شوروي سره په جګړو کې د مجاهدینو لپاره هم مهم رول درلود؛ خو د ایتلافي ځواکونو پر وړاندې یې په جګړو کې رغنده رول درلود.
اټکلونه ښیي چې په پاکستان کې څه باندې دوه نیم تر درې میلیونو طالبانو پورې په څه باندې ۳۰ زره راجستر شویو او غیر راجستر شویو مدرسو کې د مذهبي زده کړو په بیلابیلو کچو کې شتون لري.
ډېری مذهبي مدرسې د پاکستان په خېبر پښتونخوا ایالت کې موقعیت لري.
له افغان حکومت او ناټو ځواکونو سره د طالبانو د شل کلنې جګړې په ترڅ کې د طالبانو له پراخو تلفاتو سره - سره، چې هر کال یې شمېر ۲۰ زره کسانو ته رسېده، دغه ډله د افرادو له کمښت سره مخ نه شوه او د پاکستان دیني مدرسي یې بدیل ځواک و.
دا ستونزه د طالبانو په راتګ سره پراخه شوې او د سیمې د ثبات پر وړاندې د ګواښونو کچه هم لوړه شوې ده.
د ۲۰۲۱ کال د اګست په میاشت کې پر افغانستان د طالبانو د بیا واکمنۍ له پیل راهیسې د پټو سرچینو د معلوماتو پر بنسټ او د طالبانو د مشر د حکم پر اساس اټکل کیږي، چې تر اوو زرو پورې کوچنۍ دیني مدرسې چې په کې جوماتونه او دارالحفاظونه او د لویو جهادي مدرسو په نومونو نومول شوي دي د جهادي مدرسو په توګه په افغانستان کې د پاکستان د دیني مدرسو د فارغانو تر لارښوونې او تدریس لاندې په افغانستان کې په ۴۰۰ ولسوالیو او هرې ولسوالۍ کې د ۱۰۰۰ تنو طالب زده کوونکو لپاره مجهزې مدرسې او لیلیې جوړي شوي دي.
دغه مدرسې د لوګر ولایت د اوسیدونکي مولوي عبدالواحد په مشرۍ د طالبانو د پوهنې وزارت تر چتر لاندې ثبت شوي او فعالیت کوي.
په داسې حال کې چې د جمهوریت پر مهال د رسمي او غیر رسمي مدرسو شمېر ۱۳ زره محاسبه شوی و او طالبانو له بیا ګرځېدو سره دا شمېر ۲۰ زرو ته رسېدلی او د ډېرېدو په حال کې دی.
د استخباراتي معلوماتو له مخې؛ دمګړی څه باندې یو میلیونه طالبان په دغو مدرسو کې زده کړې کوي او ټاکل شوی، چې تر راتلونکو درېیو کلونو نیم میلیونه نور کسان له دې مدرسو فارغه شي.
د طالبانو د ستراتیژیک هدف پر بنسټ؛ دغه کسان به په فکري توګه د "بې پولې اسلام" او "نړۍوال او بې پولې جهاد" په فکر او انګېزه سمبال شي.
اوس چې په بېلابېلو پلمو ښوونکي له دندو اېستل شوي او یا یې خپلې دندې پرېښي له شپږمو ټولګیو پورته د نجونو ښوونځي تړل شوي او نجونې له پوهنتونونو منع شوي، د ښوونخیو او دولتي تاسیساتو ودانۍ په دیني مدرسو بدلې شوي دي او دیني مدرسو چې د ښوونځیو ځای نیولی دی.

له بشردوستانه مرستو د جهادي مدرسو تنخواوې

طالبان هڅه کوي؛ څو نجونې وهڅوي چې د ښوونځیو پر ځای دیني او جهادي مدرسو ته ولاړې شي، هغه څه چې د اندېښنې وړ دي د نړۍوالو بشردوستانه مرستو څخه د دیني مدرسو ښوونکو ته د تنخوا ورکول دي، چې افغانستان ته راځي.
طالبان د ښوونکو نوملړ مرسته کوونکو ادارو ته ورکوي او له هغوی څخه د مرستو غوښتنه کوي چې دا مشروع او د منلو وړ غوښتنه بلل کیږي.
مرسته کوونکې نړۍوالې ادارې نه پوهیږي چې مرسته شوې پیسې یې هغو کسانو ته ورکول کیږي، چې اغفال شویو ځوانانو ته د تاوتریخوالي درس ورکوي؛ ترڅو طالبانو یا نورو ترهګرو ډلو ته په ترهګریزو او ځانمرګو بریدګرو بدلیږي.
د دغو دیني مدرسو طالبان چریکي تاکتیکونه او نور مضامین زده کوي، ځیني یې په افغانستان کې جنګیدلي او مړه شوي دي.
دغه طالبان د رخصتیو پر مهال د جګړو ډګر ته وتل او د طالبانو په پسرلنیو بریدونو کې یې برخه اخیسته.
د دوی پسرلنۍ رخصتۍ په قصدي توګه داسې وخت تنظیمیدې چې په افغانستان کې بریدونه ډېرېدل.
په تېرو کلونو کې داسې ډېرو نمونو شتون درلود، چې د طالبانو د شومو موخو او پلانونو د پوره کولو په موخه د دیني مدرسو د اوړي رخصتۍ له ټاکلي وخت مخکې پیل شوې دي.
هرکله چې طالبانو غوښتل چې د اوړي او ژمي موسم له امله خپلو پسرلنیو بریدونو ته له معمول څخه زیات دوام ورکړي، په هغه صورت کې به د دوی روزنیز مرکزونه له معمول څخه زیات دوام کاوه. ګڼ شمېر به د جګړې په ډګر کې وژل کېدل.
د دیني مدرسو مشرانو به دغه وژل شوي کسان چې خپل دیني مسولیت یې ادا کړی و، د هغوی جنت ته تلل به یې لمانځل.
د نوي روزنیزې دورې لومړۍ ورځې تل د هغو کسانو لپاره په دعا سره پیلېدې، چې خپل ژوند یې له لاسه ورکړی و، ترڅو ژوندي زده کونکو ته دا احساس ورکړي چې د بهرنیو ځواکونو او هر هغه رژیم پر وړاندې چې جګړه کوي دیني دنده ده چې په سوله او ډیموکراسۍ کې د ژوند کولو اراده لري.
البته د دوی د دې رژیمونو څخه تعریف دا و، چې دوی د کفارو اجنټان یا همکاران دي.
دا دیني مدرسې خورا بې وزله ماشومانو ته پناه ورکوي او هغوی ته داسې موضوعات ور زده کوي، چې د ژوند په لومړیو پړاوونو کې د هغوی په ذهنونو کې تاوتریخوالی رامنځته کوي.
تل بحث دا وي، چې دا دیني مدرسي تاوتریخوالی نه قوي کوي؛ بلکي خپل زده کړیالانو ته دیني او مذهبي زده کړي ورکوي.
خو د هغه مهال د ملي امنیت د عمومي ریاست معلومات او شواهد دا وو، چې ډېری دغه مدرسي خپلو زده کوونکو ته د افراطيت زده کړي ورکوي. په داسې ډول چې ډېری یې د زده کړو پر مهال او یا له فراغت وروسته ځانمرګي بریدونه کوي.
ډېری دغه زده کوونکي له ناچاره کورنیو څخه دي، چې د خپل ځان لپاره ښه راتلونکی نه ویني او دوی ته په هغه بله نړۍ کې د بې شمېره خوښیو او حورو تبلیغات په داسې ډول کیږي، چې د دې نړۍ هېڅ خوښي یې ځای نه شي نیولی، ان که له دغه شمېر کسانو لس سلنه یې هم عملي افراطیت ته مخه کړې، لږ تر لږه ۳۰۰ زره بم ایښودونکي او ځانمرګي بریدګر تولیدیږي او دا د سیمې او نړۍ لپاره لوی ګواښ ګڼل کیږي.
د پاکستان په خاوره کې د دیني مدرسو د شتون او فعالیت مساله چې د ترهګرو لپاره د جنګیالیو او ځانمرګو بریدګرو د تولید سرچینه ده، د جمهوري ریاست په دوره کې د بهرنیو چارو وزارت او د ملي امنیت د عمومي رییس له خوا په وار - وار مطرح شوې وه او همدارنګه د ټاکل شوي پلاوي سره د خپلو اړوندو همکارانو سره په ځانګړې توګه له ۲۰۰۶ کال وروسته په بیلابیلو وختونو کې مطرح کېده؛ خو له بده مرغه سره له دې چې پاکستاني لوري تل د نظام د اصلاح او مشروعیت ژمنې کولې؛ خو هیڅکله یې خپلې ژمنې نه دي پوره کړي.
حقیقت دا و، چې پاکستان د افراطیت ترویج د یوې ستراتیژیکې وسیلې په توګه په هند، افغانستان او نورو ځایونو کې د خپل بهرني سیاست د اهدافو د تر لاسه کولو لپاره په پراخه او موثره توګه وکارول.
دا تمه چې پاکستان به د لویدیځو هېوادونو تر کمزوري فشار لاندې دغه تاکتیک له لاسه ورکړي، د نه تطبیق کولو فکر و.
د دې ژمنو د پوره کولو لپاره پاکستان هېڅ کومه انګیزه نه درلوده؛ مګر دا چې د افراطیت ټوپک د پاکستان ملي او امنیتي ګټو ته مخه کړي.
د دې بحثونو په دوام کې د طالبانو ځینو مشرانو لکه؛ د دې ډلې د امربالمعروف وزیر خالد حنفي چې د پاکستان د مدرسو له لېوالانو څخه دی، په خپلو ویناوو کې خلکو ته ویلي چې له اسلامي نسخې پرته هر ډول زده کړې د وخت ضایع کول دي.
داسې ویډیوګانې شته چې طالبان څنګه د مذهبي افراطي تبلیغاتو لپاره له جوماتونو څخه کار اخلي، داسې چې د طالبانو د امربالمعروف وزارت له خوا د ۵۰۰۰ محتسبینو ګومارل د دې سترې ستونزې پخلی کوي.
دغه ماموران د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې زرګونه ځوانان ګواښي او د افراطي لارښوونو عملي کولو ته اړ کوي.

له ديني مدرسو څخه د طالبانو کلنۍ ازموينې اخيستل له کندهاره پيل شوې.

د طالبانو د لوړو زده کړو مرستيال وزير حامد حسيب د دوشنبې په ورځ په کندهار کې له طالبانو څخه د کلنۍ ازمويني اخيستلو پر مهال وويل، چې له «ديني زده کړو» څخه فارغ تر ۴۸ زره زياتو هغو طالبانو ته د نیمه عالي زده کړو، ليسانس او ماسټرۍ اسناد ورکړي، چې د «ديني زده کړو لوړه، منځنۍ او وړه دوره» يې بشپړه کړې وي.

د طالبانو د لوړو زده کړو مرستیال وزير زياته کړه: « تر ۴۸ زره زياتو د عالميه، عاليه او خامسه درجو فارغو طالب العمانو او فاضلانو ته به چې په ازموينه کې بريالي کيږي د ۱۴م پاس، لېسانس او ماسټرۍ سندونه ورکول شي.»

د نوموړي د معلوماتو له مخې؛ د پوهني وزرات سره يې په ګډه په ټول هېواد کې دغه ازموينه پيل کړې.

د لوړو زده کړو وزارت دغو طالبانو ته د لوړو زده کړو اسنادونه د ديني زده کړو له مخې ورکوي.

د کندهار د طالبانو مرستيال والي حيات الله مبارک د ازموينې ګډنوالو ته وويل، چي د هېواد مخکني علمي نصاب يې د پرديو په لاس کې و او د ځوانانو د ذهنیتونو د خرابوالي لامل و، نوموي «ديني زده کړه» د اخرت برياليتوب وباله.

هغه زیاته کړه: « زموږ علم، علمي ادرسونه او علمي نصابونه د پرديو په لاس کې وو، چې د ځوانانو فکرونه او ذهنونه يې خراب کړي وو، د مجاهدينو د قربانيو په برکت دوښمن د ماتې سره مخ شو.»

طالبان په افغانستان کې واک ته په رسېدو د « د يني زده کړو» پر کولو ډېر تينګار کوي او په دولتي ادارو کې تر ډېره هغو کسانو ته دندې ورکوي، چې ديني زده کړې يې تر لاسه کړې وي.

له دې ازموينو اخيستلو او طالبانو ته د لوړو زده کړو په اسنادو ورکولو سره تر ډېره واکمنه ډله له هغو نيوکو ځان خلاصوي، چې په ادارو کې يې د لېسانس، ماسټرۍ او د مسلکي کسانو تشه احساسيږي.

طالب چارواکو په ډېرو ناستو او مجلسونو کې د ديني زده کړو فارغ تر عصري زده کړو تر فارغانو بهتر بللي دي.