د افغانستان ۶مه امنیتي غونډه په بیشکک کې د سیمې هېوادونو د لوړپوړو چارواکو په حضور کې وشوه

دغه سازمان ویلي چې د دوحې غونډه د خلکو په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو د حقونو د ملاتړ لپاره د متحد او همغږي اقدام لپاره یو مهم فرصت دی.

د بښنې نړیوال سازمان مشر دیپروس موچنا وايي، طالبانو په افغانستان کې چارواکو په توګه د نړیوالو قوانینو له مخې د دغه هېواد مکلفیتونه په بشپړه توګه له پامه غورځولي او د بیان ازادي، د سوله ییزو غونډو حق او عدالت ته د لاسرسي حق یې سخت محدود کړی دی.

د بښنې نړیوال سازمان دغه چارواکي ویلي، پر ښځو او نجونو د طالبانو تبعیضي بندیزونه او د ټولنې له عامه برخو یې محوه کول، په دې وروستیو میاشتو کې زیات شوي دي.

ښاغلي موچنا د ملګرو ملتونو له عمومي منشي، د ملګرو ملتونو له لوړ پوړو چارواکو او د دوحې په ناسته کې د ګډونوالو هېوادونو له ټولو ځانګړيو استازو څخه وغوښتل، چې طالبان دې ژر تر ژره د ښځو او نجونو د حقونو پر وړاندې ټول محدودیتونه لرې کړي.

هغه دا هم وویل چې د دوحې د غونډې ګډونوال باید د ټولو هغو کسانو د خلاصون غوښتنه وکړي چې طالبانو په خپلسر او بې قانوني بندیان کړي دي.

د زندان چارواکو ویلي، د ولادیمیر پوتین دغه منتقد د جمعې پر ورځ له یو څه پیاده مزل وروسته "ښه احساس نه کاوه" او "سملاسي بې هوښه شو".

د هغوی په وینا، د زندان د طبي ټیم او امبولانس کارمندانو له هڅو سره، نوموړي خپل ژوند له لاسه ورکړ.

د کرملین ویاند دیمیتري پیسکوف ویلي، چې د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین د الکسي نوالني په مرګ خبر شوی دی.

د ۴۷ کلن پخوانی وکیل نوالني مړینه، د روسیې اپوزیسیون د یو خورا زړور او کریزماتیک رهبر له شتونه په داسې حال کې بې برخې کوي، چې پوتین د ټاکنو لپاره چمتووالی نیسي.

اټکل دی چې په دې ټاکنو سره به د کې جي بي پخوانی جاسوس پوتین تر ۲۰۳۰ کال پورې په واک کې وساتي.

د نوالني میرمن یولیا وايي، په دې باور نشي کولای چې ګواکې خاوند یې په خپل مرګ مړ شوی، ځکه چې "پوتین او د هغه حکومت ... په پرله پسې توګه دروغ وايي".

هغې د مونیخ په امنیتي کنفرانس کې وویل: "که خاوند مې په خپل مرګ مړ شوی هم وي، پوتین او د هغه ملګري به د هغه څه په سبب مجازات شي چې زموږ له هیواد سره او یا یې زما له کورنۍ سره کړي دي ".

د اې پي خبري اژانس د راپور له مخې، دا پېښه تېره چارشنبه شوې ده.

دا اژانس د پاناما چارواکو د پرونۍ اعلامیې په حواله لیکي: «کښتۍ کې ۲۷ کسان وو چې ډېری یې افغانان وو. د چارشنبې په ورځ په ګیانا یالا سیمه کې ډوبه شوه.»

د پاناما د عامه خوندیتوب وزیر خوان پینو د کولمبیا یوه ځايي قاچقبره ډله د دغې سیمې له لارې امریکا ته د کډوالو پر قاچاق تورنوي.

دی وايي، قاچاقبر دا کډوال بدې هوا، سختو څپو او د خوندیتوب واسکټ ته له پام پرته دوی سمندر ته ور کوزوي.

د نوموړي په خبره، دا کډوال هم له لرې راځي او د سمندر یا ځنګل له خطره ډکه لار کې مري.

تېر کال له دې لارې پنځو لکو کسانو امریکا ته د تلو هڅو کړې چې تر تېرو کلونو دوه برابره ده.

په زرګونو افغانان تېر کال برازیل ته رسېدلي، چې پکې ځینو له دې لارې امریکا ته د تلو هڅه کړې ده.

د پاناما کډوالۍ اداره وايي، تېره جنورۍ کې هم ۳۲۶ افغانان له دې لارې تللي دي.

تېر کال امریکا ته د تلو په تکل څلور زره ۲۶۷ افغانان پاناما ته تللي او په ۲۰۲۲ کې دا شمېر دوه زره دوه سوه شل و.

تر دې مخکې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت اعلان کړی و، چې ټام ویسټ او رینا امیري به په دې غونډه کې د امریکا په استازیتوب ګډون وکړي.

د دوحې غونډه کې به د بېلا بېلو هېوادونو ځانګړي او د نړیوالو سازمانونو استازي ګډون ولري.

ملګرو ملتونو تر دې مخکې طالبانو ته د دوحې ناسته کې د ګډون بلنه ورکړې، خو دغې ډلې ویلي چې د غونډې د جوړښت او اجنډا په اړه له پوهېدو وروسته به په دغه ناسته کې د ګډون په اړه پرېکړه وکړي.

ملګري ملتونه وايي، دې غونډې ته د افغان ښځو او مدني ټولنو استازي هم بلل شوي، خو تر اوسه څرګنده نه ده، چې دا بلنه چا ترلاسه کړې ده.

د دوحې د غونډې په څنډه کې د نړۍ په یو شمېر ښارونو کې د افغانانو له خوا په ټولنیزو رسنیو کې د اعتراضونو غږونه خپاره شوي دي.

اعتراض کوونکي وايي، د طالبانو دریځ چې د بشري حقونو په پراخ سرغړونو او جنګي جرمونو تورن دي، د هاګ د محکمې تر شا ولاړ وای، نه د سیاسي خبرو اترو میز ته.
​

عباس ستانکزي وویل، چې ډیورنډ کرښه انګرېزانو د افغانانو پر زړه تېره کړې ده او پر دغه کرښه اوښتو لپاره د پاکستان له خوا د د پاسپورټ او ویزې اصول پلي کول ورته د منلو نه دي او نه عملي کیدلی شي.

ستانکزی همداراز د ډیورنډ کرښې په اږودو کې د پاکستان لخوا اقداماتو په اړه وايي: «د دوی دا عمل او دا تصمیم به د ۱۹۷۱ کال د بنګال موضوع را سر ته کیږي، او انشاالله دا ملکونه به ازادیږي.»

ستانکزي پاکستان ته په اشارې سره وویل چې دغه هیواد په ډېر ظالمانه توګه افغانان له هغه ځایه باسي او ورته وايي تاسو خپل وطن ته لاړ شئ: « دوی په دې شرمیږي هم نه او نه هم په دې حیا ورځي چې دا وطن خو د دوی دی او زمونږ وطن خو نه دی کنه»

د طالبانو دغه چارواکی د پاکستان په اړه یو بلې موضوع ته هم اشاره وکړه: «دا چې افغانستان ته په شلو کلونو کې هره مرمۍ راغلې هر توپ او طیاره راغلې ده، زما د مجاهد پر تندي او سینه لکېدلې ده، ددې تاریخ معلوم دی او خلک یې معلوم دي مدعیان زمونږ معلوم دي، که افغانستان ارامه کېدو او پر خپلو پښو درېده بیا به د هرې مرمۍ حساب سره کوو.»

په دې وروستیو کې د طالبانو او پاکستان ترمنځه د ډیورنډ کرښې په بحثونه توده دي او دواړه لوري مقامات د ډیورنډ کرښې په اړه خپل دریځونه بیانوي.